Kế toán kho ghi chép giá trị hàng hoá, nguyên vật liệu nhập vào và xuất ra, đối chiếu với số lượng thủ kho theo dõi trên thẻ kho, tính giá vốn và tổ chức kiểm kê định kỳ. Thủ kho giữ hàng và chịu trách nhiệm số lượng thực tế; kế toán kho giữ sổ và chịu trách nhiệm giá trị trên sổ. Hai vị trí kiểm tra chéo nhau nên không nên giao cho một người.
Bài này chỉ bàn bản JD của kế toán kho. Công việc của nhân viên kho, người trực tiếp sắp xếp, soạn hàng, giao nhận, là một vị trí khác và có mẫu riêng. Phần dưới đi theo trình tự một tháng làm việc, sau đó tới quyền hạn, yêu cầu, KPI, khác biệt theo quy mô và bản JD gọn.
Kế toán kho để làm gì và nằm ở đâu trong sơ đồ
Mục đích của vị trí là để con số hàng tồn kho trên báo cáo tài chính có thật. Ở doanh nghiệp thương mại hay sản xuất, hàng tồn kho thường là tài sản lớn nhất sau tiền, và cũng là nơi thất thoát khó thấy nhất: hàng hỏng chưa ghi giảm, hàng xuất bù không lập phiếu, nguyên liệu dùng quá định mức. Kế toán kho là người phát hiện các khoảng lệch này qua số liệu, trước khi chúng thành khoản lỗ bất ngờ cuối năm.
Kế toán kho báo cáo cho kế toán tổng hợp hoặc kế toán trưởng, không báo cáo cho trưởng kho. Điều này cần ghi rõ vì nếu kế toán kho dưới quyền trưởng kho thì việc kiểm tra chéo mất ý nghĩa.
Phối hợp hằng ngày với thủ kho (phiếu nhập, phiếu xuất, thẻ kho), mua hàng (đơn đặt hàng, giá mua, chi phí vận chuyển phân bổ vào giá nhập), sản xuất (định mức tiêu hao, phiếu lĩnh vật tư), kinh doanh (hàng trả lại, hàng khuyến mại, hàng mẫu). Với bên ngoài, kế toán kho làm việc với nhà cung cấp khi số lượng giao lệch hoá đơn.
Một tháng làm việc của kế toán kho, theo thứ tự
Thay vì bảng ngày, tuần, tháng, phần này đi theo trình tự trong một chu kỳ khoá sổ, cách nhiều kế toán kho làm thực tế.
- Hằng ngày: nhận phiếu nhập, phiếu xuất từ thủ kho trước giờ nghỉ; kiểm tra phiếu có đủ chữ ký, khớp đơn đặt hàng hoặc lệnh xuất; nhập vào phần mềm trong ngày; trả lại phiếu sai kèm ghi chú lý do.
- Hằng ngày: so số lượng nhập với hoá đơn của nhà cung cấp; lệch thì lập biên bản cùng thủ kho và báo mua hàng trong ngày.
- Hằng tuần: đối chiếu số tồn trên phần mềm với thẻ kho của một nhóm mã hàng luân phiên, sao cho mỗi tháng đủ vòng những mã có giá trị lớn.
- Hằng tuần: lập danh sách hàng chậm luân chuyển, hàng sắp hết hạn dùng, gửi kinh doanh và mua hàng.
- Cuối tháng: phân bổ chi phí mua (vận chuyển, bốc xếp) vào giá nhập; tính giá xuất kho theo phương pháp công ty đã đăng ký; chốt nhập xuất tồn và chuyển số liệu cho kế toán tổng hợp trước ngày khoá sổ.
- Cuối tháng, với doanh nghiệp sản xuất: tính lượng nguyên vật liệu tiêu hao so với định mức, báo phần vượt định mức kèm lý do sản xuất giải trình.
- Cuối quý hoặc cuối năm: lập kế hoạch kiểm kê, chia tổ đếm, chuẩn bị phiếu kiểm kê, chủ trì đối chiếu kết quả với sổ, lập biên bản và đề xuất xử lý chênh lệch.
- Khi phát sinh: ghi nhận hàng hỏng, hàng huỷ có biên bản; hàng trả lại của khách; điều chuyển giữa các kho, chi nhánh.
Quyền hạn của kế toán kho
Từ chối ghi sổ phiếu không hợp lệ. Phiếu thiếu chữ ký người nhận, người giao hoặc không có lệnh xuất được duyệt thì không ghi, trả lại thủ kho.
Kiểm tra kho bất kỳ lúc nào trong giờ làm việc. Được yêu cầu đếm thử một nhóm mã hàng cùng thủ kho mà không cần báo trước. Đây là công cụ kiểm soát hiệu quả nhất và rất hay bị bỏ khỏi JD.
Yêu cầu giải trình chênh lệch. Được yêu cầu thủ kho, sản xuất giải trình bằng văn bản khi số thực tế lệch sổ hoặc tiêu hao vượt định mức.
Yêu cầu khoá phiếu sau giờ chốt. Được đề nghị thủ kho không nhận phiếu xuất phát sinh sau giờ chốt ngày cuối tháng vào kỳ đang khoá; phiếu đó ghi sang kỳ sau. Quy tắc nhỏ này tránh tình trạng số tồn thay đổi trong lúc đang tính giá vốn.
Đề xuất, không quyết định xử lý. Kế toán kho đề xuất cách xử lý hàng thiếu, thừa, hỏng; quyết định ghi giảm hoặc quy trách nhiệm thuộc người có thẩm quyền. Nếu quy trách nhiệm bồi thường cho người lao động, việc xem xét căn cứ lỗi, mức độ thiệt hại thực tế và hoàn cảnh của người lao động theo Điều 130 Bộ luật Lao động 2019, không do kế toán kho tự định.
Yêu cầu bắt buộc, ưu tiên và lý do
Thêm cột lý do giúp người viết JD tự hỏi lại: yêu cầu này có thật sự cần không.
| Yêu cầu | Mức | Vì sao cần |
|---|---|---|
| Tốt nghiệp kế toán từ trung cấp trở lên | Bắt buộc | Cần hiểu bút toán nhập xuất, giá vốn, dự phòng giảm giá hàng tồn kho |
| Đã làm kế toán kho hoặc kế toán vật tư ở doanh nghiệp có từ vài trăm mã hàng | Bắt buộc | Khối lượng mã hàng quyết định độ khó; người quen kho nhỏ dễ ngợp |
| Dùng thành thạo bảng tính: lọc, tra cứu, bảng tổng hợp | Bắt buộc | Đối chiếu thẻ kho và sổ thường làm trên bảng tính |
| Hiểu các phương pháp tính giá xuất kho | Bắt buộc | Giá vốn sai thì lãi gộp sai |
| Kinh nghiệm tính giá thành sản xuất | Ưu tiên | Chỉ cần với doanh nghiệp sản xuất |
| Từng tổ chức kiểm kê toàn kho | Ưu tiên | Rút ngắn thời gian kiểm kê lần đầu |
| Đi lại giữa các kho trong cùng khu vực | Tuỳ doanh nghiệp | Ghi khi công ty có nhiều kho; mô tả tần suất thay vì yêu cầu phương tiện riêng |
Không đưa yêu cầu sức khoẻ kiểu "chịu được việc nặng" vào JD kế toán kho; khuân vác là việc của nhân viên kho. Không ghi giới tính, tuổi hay ngoại hình.
KPI gợi ý cho kế toán kho
Gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp. Hai chỉ số đầu đo độ khớp, các chỉ số sau đo tốc độ và cảnh báo sớm.
| Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|
| Tỷ lệ chênh lệch kiểm kê theo giá trị | Tổng giá trị chênh lệch tuyệt đối (thừa cộng thiếu) chia giá trị tồn trên sổ | Quý hoặc năm |
| Mã hàng lệch khi kiểm tra đột xuất | Số mã lệch chia số mã được đếm thử | Tháng |
| Phiếu ghi sổ trong ngày | Số phiếu nhập xuất ghi sổ đúng ngày phát sinh chia tổng số phiếu | Tuần |
| Chốt nhập xuất tồn đúng hạn | Ngày chuyển số liệu cho kế toán tổng hợp so với hạn nội bộ | Tháng |
| Báo cáo hàng chậm luân chuyển | Gửi đúng hạn và đủ các mã không xuất quá (…) ngày | Tháng |
Ví dụ: kho có giá trị tồn trên sổ 2 tỷ đồng; kiểm kê phát hiện thừa 12 triệu ở nhóm ốc vít, thiếu 18 triệu ở nhóm dây điện. Chênh lệch tuyệt đối là 30 triệu, tỷ lệ 1,5%. Doanh nghiệp đặt ngưỡng 1% thì kỳ này không đạt và cần tìm nguyên nhân theo từng nhóm hàng, bắt đầu từ nhóm dây điện vì thiếu nhiều hơn.
Chú ý: dùng chênh lệch tuyệt đối, không phải chênh lệch ròng. Thừa 50 triệu mã này, thiếu 50 triệu mã kia thì ròng bằng không, nhưng thực chất là xuất nhầm mã hoặc ghi sai, vẫn cần xử lý.
Công ty nhỏ, công ty lớn và lỗi hay gặp khi viết JD
Ở cửa hàng vật liệu xây dựng có một kho và khoảng 300 mã hàng, kế toán kho thường kiêm luôn kế toán bán hàng: xuất hoá đơn, ghi doanh thu. Điều cần giữ là người này không đồng thời giữ chìa khoá kho. Nếu buộc phải kiêm do thiếu người, JD nên ghi rõ giám đốc hoặc người thứ ba đếm thử kho hằng tháng.
Ở doanh nghiệp sản xuất có kho nguyên liệu, kho bán thành phẩm, kho thành phẩm và vài kho ở chi nhánh, kế toán kho có thể chia theo loại kho, kèm một người tổng hợp giá thành. JD phải ghi phạm vi kho được giao và mốc chốt từng kho.
Lỗi viết JD hay gặp nhất là "theo dõi xuất nhập tồn kho" — câu này đúng nhưng không đo được. Viết lại: "ghi sổ phiếu nhập xuất trong ngày phát sinh; chốt nhập xuất tồn và chuyển kế toán tổng hợp trước ngày (…)". Lỗi thứ hai là giao kế toán kho "chịu trách nhiệm hàng mất", trong khi người giữ hàng là thủ kho; kế toán kho chịu trách nhiệm phát hiện và báo cáo kịp thời. Lỗi thứ ba là để kế toán kho báo cáo cho trưởng kho, làm mất kiểm soát chéo đã nói ở trên.
Bản JD kế toán kho gọn để chép
Điền phần trong ngoặc, xoá dòng sản xuất nếu doanh nghiệp chỉ thương mại.
- Chức danh: Kế toán kho. Báo cáo cho: (kế toán tổng hợp hoặc kế toán trưởng). Phạm vi: (tên các kho).
- Mục đích: giá trị hàng tồn kho trên sổ khớp thực tế; giá vốn tính đúng; chênh lệch được phát hiện sớm.
- Kiểm tra và ghi sổ phiếu nhập xuất trong ngày; trả lại phiếu không hợp lệ.
- Đối chiếu sổ với thẻ kho luân phiên hằng tuần; đếm thử đột xuất cùng thủ kho.
- Cuối tháng: phân bổ chi phí mua, tính giá xuất kho, chốt nhập xuất tồn trước ngày (…).
- Doanh nghiệp sản xuất: theo dõi tiêu hao so với định mức, báo phần vượt.
- Lập kế hoạch và chủ trì đối chiếu kiểm kê (…) lần mỗi năm; lập biên bản, đề xuất xử lý chênh lệch.
- Bắt buộc: chuyên ngành kế toán; kinh nghiệm kế toán kho nhiều mã hàng; thành thạo bảng tính.
- Ưu tiên: tính giá thành sản xuất; đã tổ chức kiểm kê toàn kho.
- KPI gợi ý: tỷ lệ chênh lệch kiểm kê, mã lệch khi đếm thử, chốt số đúng hạn.
Câu hỏi thường gặp
Kế toán kho và thủ kho khác nhau thế nào?
Thủ kho giữ hàng, nhập xuất thực tế và ghi thẻ kho theo số lượng. Kế toán kho ghi sổ theo cả số lượng và giá trị, tính giá vốn và đối chiếu với thẻ kho. Hai người kiểm tra lẫn nhau, vì vậy không nên giao cả hai việc cho cùng một người.
Kế toán kho có phải ngồi ở kho không?
Không bắt buộc. Nhiều nơi kế toán kho ngồi ở văn phòng, nhận phiếu cuối ngày và xuống kho khi đếm thử hoặc kiểm kê. Với kho xa văn phòng, nên ghi trong JD tần suất xuống kho để ứng viên biết trước.
Bao lâu nên kiểm kê toàn kho một lần?
Tối thiểu cuối năm tài chính. Doanh nghiệp nhiều mã hàng giá trị cao thường kiểm kê quý, kết hợp đếm luân phiên hằng tuần. Tần suất nên ghi trong quy chế kho và dẫn lại trong JD để kế toán kho chủ động lập kế hoạch.
Chênh lệch kiểm kê bao nhiêu là chấp nhận được?
Không có con số chung cho mọi ngành. Hàng rời, hàng dễ hao hụt tự nhiên có mức chấp nhận khác hàng đóng gói đếm được. Doanh nghiệp nên tự đặt mức theo từng nhóm hàng dựa trên số liệu vài kỳ kiểm kê gần nhất.
Kế toán kho có phải bồi thường khi hàng mất không?
Trách nhiệm bồi thường gắn với người được giao quản lý tài sản và lỗi cụ thể, xử lý theo nội quy, hợp đồng trách nhiệm và Bộ luật Lao động. Kế toán kho thường không giữ hàng nên trách nhiệm chính là phát hiện, báo cáo kịp thời và ghi sổ đúng.