Kế toán thanh toán kiểm hồ sơ của mọi khoản chi trước khi tiền ra khỏi công ty, lập phiếu chi hoặc lệnh chuyển khoản sau khi được duyệt, theo dõi tạm ứng, hoàn ứng và đối chiếu tài khoản ngân hàng hằng ngày. Đây là chốt chặn cuối cùng giữa một đề nghị chi và tiền thật, nên bản mô tả công việc phải nói rõ hồ sơ thế nào thì được chi, ai duyệt mức nào, và kế toán thanh toán được quyền dừng khoản chi nào.
Nhiều công ty gọi vị trí này là kế toán tiền hoặc kế toán ngân hàng; nội dung gần như nhau. Phần dưới bắt đầu bằng bảng kiểm hồ sơ theo loại khoản chi, vì đó là việc chiếm nhiều thời gian nhất, rồi tới nhiệm vụ theo tần suất, quyền hạn, yêu cầu, KPI và bản JD gọn.
Bảng kiểm hồ sơ chi: phần việc nặng nhất của vị trí
Đưa thẳng bảng này vào phụ lục JD giúp người mới làm đúng ngay tuần đầu, và giúp các phòng khác biết phải nộp gì.
| Loại khoản chi | Hồ sơ kế toán thanh toán kiểm | Hay thiếu ở đâu |
|---|---|---|
| Trả nhà cung cấp | Hợp đồng hoặc đơn đặt hàng, hoá đơn, biên bản giao nhận hoặc phiếu nhập kho, đề nghị thanh toán đã duyệt | Phiếu nhập kho ghi số lượng khác hoá đơn |
| Tạm ứng công tác | Đề nghị tạm ứng có mục đích, số tiền, ngày dự kiến hoàn ứng; người đề nghị không còn khoản tạm ứng quá hạn | Khoản cũ chưa hoàn ứng vẫn xin tạm ứng mới |
| Hoàn ứng | Bảng kê chi tiêu, hoá đơn hoặc chứng từ hợp lệ, phần chênh lệch nộp lại hoặc chi bù | Chứng từ không đúng tên công ty |
| Chi phí văn phòng nhỏ | Đề nghị chi, hoá đơn, xác nhận của trưởng bộ phận | Gom nhiều lần mua để vượt mức duyệt |
| Thanh toán lương | Bảng lương đã duyệt, danh sách tài khoản khớp hồ sơ nhân sự | Tài khoản mới chưa có xác nhận của nhân sự |
Cột thứ ba là nơi kinh nghiệm thể hiện rõ nhất. Khi phỏng vấn, đưa ứng viên một bộ hồ sơ có một lỗi trong cột này và xem họ có tìm ra không; cách thử đó nói nhiều hơn số năm kinh nghiệm.
Mục đích, cấp báo cáo và nhiệm vụ theo tần suất
Mục đích của vị trí: không khoản tiền nào ra khỏi công ty khi chưa đủ hồ sơ và chưa đúng người duyệt; mọi khoản tiền vào, ra trên tài khoản ngân hàng được ghi sổ đúng ngày. Kế toán thanh toán báo cáo cho kế toán tổng hợp hoặc kế toán trưởng, phối hợp với thủ quỹ (tiền mặt), kế toán công nợ (tiền khách trả, tiền trả nhà cung cấp), nhân sự (lương, tạm ứng), và các trưởng bộ phận đề nghị chi.
Hằng ngày: kiểm hồ sơ đề nghị chi theo bảng trên, trả lại hồ sơ thiếu trong buổi; lập lệnh chuyển khoản trên ngân hàng điện tử cho các khoản đã duyệt để người duyệt phê duyệt; tải sao kê, ghi sổ tiền gửi và đối chiếu số dư cuối ngày; báo kế toán công nợ các khoản khách chuyển vào.
Hằng tuần: lập danh sách tạm ứng quá hạn hoàn ứng gửi trưởng bộ phận; lập kế hoạch chi tuần sau theo hạn thanh toán để giám đốc biết nhu cầu tiền.
Hằng tháng: đối chiếu sổ tiền gửi với sổ phụ ngân hàng tất cả tài khoản, giải trình mọi khoản lệch; ghi nhận lãi tiền gửi, phí ngân hàng, chênh lệch tỷ giá nếu có ngoại tệ; chuyển số liệu cho kế toán tổng hợp trước ngày khoá sổ.
Khi phát sinh: làm hồ sơ mở, đóng tài khoản, đăng ký người lập lệnh và người duyệt với ngân hàng; xử lý khoản chuyển nhầm, chuyển thiếu; chuẩn bị hồ sơ vay, bảo lãnh khi được giao.
Quyền hạn: được dừng gì, không được làm gì
Quyền hạn của kế toán thanh toán xoay quanh một nguyên tắc: người lập lệnh không phải người duyệt. Ghi thành các dòng cụ thể:
- Được trả lại đề nghị chi thiếu hồ sơ theo bảng kiểm, ghi lý do bằng văn bản hoặc thư điện tử.
- Được tạm dừng lập lệnh chi khi phát hiện tài khoản người nhận khác với tài khoản trong hợp đồng hoặc hồ sơ nhân sự, và báo ngay kế toán trưởng.
- Được từ chối tạm ứng mới cho người còn khoản tạm ứng quá hạn, trừ khi có duyệt ngoại lệ của cấp có thẩm quyền.
- Được yêu cầu ngân hàng cung cấp sao kê, chứng từ giao dịch phục vụ đối chiếu.
- Không có quyền phê duyệt lệnh chuyển tiền trên ngân hàng điện tử do chính mình lập.
- Không tự thay đổi thông tin tài khoản nhận tiền của nhà cung cấp chỉ dựa trên một thư điện tử; phải xác minh qua kênh liên lạc đã lưu trong hồ sơ.
Dòng cuối không phải chuyện lý thuyết. Thư giả danh nhà cung cấp báo đổi số tài khoản là kiểu lừa đảo nhắm thẳng vào kế toán thanh toán. Ghi bước xác minh vào JD là cách đơn giản để bảo vệ cả công ty lẫn người làm.
Yêu cầu bắt buộc và ưu tiên
Bắt buộc, chuyên môn: tốt nghiệp kế toán, tài chính, ngân hàng từ trung cấp trở lên; hiểu chứng từ hợp lệ, hoá đơn, điều kiện chứng từ thanh toán; đã làm phần hành tiền hoặc thanh toán ít nhất một năm.
Bắt buộc, kỹ năng: dùng thành thạo ngân hàng điện tử ở vai trò người lập lệnh, phần mềm kế toán và bảng tính để đối chiếu sao kê; đọc được hợp đồng để tìm điều khoản thanh toán, số tài khoản, mốc chi.
Bắt buộc, cách làm việc: ghi lý do mỗi lần trả hồ sơ, lưu chứng từ theo ngày và theo tài khoản; giữ bảo mật thông tin lương và tài khoản.
Ưu tiên: từng làm thanh toán quốc tế, ngoại tệ; từng làm ở công ty nhiều chi nhánh với nhiều tài khoản; biết dùng bảng tính để ghép sao kê tự động.
Không nên đưa vào: yêu cầu tuổi, giới tính, ngoại hình, hộ khẩu, tình trạng hôn nhân. Nếu lo rủi ro vì vị trí cầm tiền, cách đúng là kiểm soát bằng quy trình và phân quyền, không phải bằng tiêu chí cá nhân.
KPI gợi ý cho kế toán thanh toán
Gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp.
| Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|
| Thời gian xử lý hồ sơ chi | Số giờ làm việc từ khi nhận hồ sơ đủ tới khi trình lệnh chi; mục tiêu trong một ngày làm việc | Tuần |
| Hồ sơ chi bị kiểm toán, kiểm tra phát hiện thiếu | Số hồ sơ đã chi nhưng thiếu chứng từ theo bảng kiểm | Quý |
| Khoản lệch ngân hàng chưa giải trình | Số khoản lệch giữa sổ và sao kê còn tồn tại ngày khoá sổ | Tháng |
| Tạm ứng quá hạn | Giá trị và số người có tạm ứng quá hạn hoàn ứng | Tháng |
| Chi nhầm, chi trùng | Số khoản chi sai người nhận, sai số tiền hoặc chi hai lần | Quý |
Chỉ số thời gian xử lý nên đo từ lúc hồ sơ đủ, không từ lúc nộp lần đầu. Đo từ lúc nộp lần đầu là phạt kế toán vì lỗi của bộ phận nộp thiếu, và đẩy họ tới chỗ nhận hồ sơ thiếu cho nhanh.
Ví dụ cách đọc: trong quý, kế toán thanh toán xử lý 420 hồ sơ chi, kiểm toán nội bộ chọn ngẫu nhiên 40 hồ sơ và thấy 3 hồ sơ thiếu biên bản giao nhận. Tỷ lệ thiếu trên mẫu là 7,5%, đủ để rà lại bảng kiểm cho loại chi trả nhà cung cấp. Nếu cả 3 hồ sơ cùng một nhà cung cấp, việc cần làm là thống nhất lại với nhà cung cấp đó, không phải kỷ luật người kiểm.
Công ty nhỏ, công ty lớn và lỗi khi viết JD
Ở một chuỗi ba quán ăn, kế toán thanh toán thường kiêm thủ quỹ, kế toán công nợ nhà cung cấp và cả nhập bảng lương. Khi đó nguyên tắc tách người lập và người duyệt vẫn giữ được bằng cách chủ chuỗi là người duyệt duy nhất trên ngân hàng điện tử. JD nên ghi rõ điều này, kể cả khi mọi người đều tin nhau.
Ở công ty lớn có hàng trăm khoản chi mỗi ngày, kế toán thanh toán có thể chia theo loại chi (nhà cung cấp, chi phí nội bộ, lương) hoặc theo đơn vị. Thường có thêm bảng phân cấp duyệt theo mức tiền, và JD chỉ cần dẫn chiếu bảng đó thay vì chép lại.
Lỗi hay gặp khi viết JD: "thực hiện các nghiệp vụ thu chi" quá chung, nên viết thành "kiểm hồ sơ theo bảng kiểm và trình lệnh chi trong một ngày làm việc". "Quản lý tài khoản ngân hàng" dễ hiểu nhầm là được tự quyết, nên viết "lập lệnh, ghi sổ và đối chiếu tài khoản ngân hàng; không phê duyệt lệnh do mình lập". "Kiểm soát chi phí" không thuộc vị trí này mà thuộc người duyệt ngân sách; kế toán thanh toán chỉ kiểm hồ sơ và báo khoản vượt ngân sách.
Bản JD kế toán thanh toán gọn để chép
Thay phần trong ngoặc; nếu có bảng phân cấp duyệt, dẫn tên bảng ở dòng quyền hạn.
- Chức danh: Kế toán thanh toán. Báo cáo cho: (kế toán tổng hợp hoặc kế toán trưởng).
- Mục đích: mọi khoản chi đủ hồ sơ, đúng người duyệt; tiền gửi ghi sổ đúng ngày và khớp ngân hàng.
- Kiểm hồ sơ đề nghị chi, tạm ứng, hoàn ứng theo bảng kiểm; trả hồ sơ thiếu trong buổi.
- Lập lệnh chuyển khoản cho khoản đã duyệt; ghi sổ và đối chiếu số dư ngân hàng hằng ngày.
- Gửi danh sách tạm ứng quá hạn và kế hoạch chi tuần sau mỗi thứ (…).
- Đối chiếu sổ phụ tất cả tài khoản, ghi phí, lãi, tỷ giá; chuyển số liệu trước ngày (…) hằng tháng.
- Quyền: trả hồ sơ thiếu, tạm dừng lệnh khi tài khoản nhận không khớp hồ sơ; không phê duyệt lệnh do mình lập.
- Bắt buộc: chuyên ngành kế toán, tài chính, ngân hàng; một năm phần hành tiền; thành thạo ngân hàng điện tử và bảng tính.
- Ưu tiên: thanh toán quốc tế, ngoại tệ; nhiều chi nhánh.
- KPI gợi ý: thời gian xử lý hồ sơ đủ, khoản lệch ngân hàng chưa giải trình, tạm ứng quá hạn.
Câu hỏi thường gặp
Kế toán thanh toán và thủ quỹ khác nhau thế nào?
Kế toán thanh toán kiểm hồ sơ, lập phiếu chi hoặc lệnh chuyển khoản và ghi sổ. Thủ quỹ giữ tiền mặt, chi tiền theo phiếu đã duyệt và ghi sổ quỹ. Tách hai vị trí giúp người ghi sổ không đồng thời cầm tiền, giảm rủi ro sai lệch.
Kế toán thanh toán có được duyệt chi không?
Không nên. Kế toán thanh toán kiểm hồ sơ và đề xuất, việc duyệt thuộc trưởng bộ phận và người có thẩm quyền theo phân cấp. Trên ngân hàng điện tử, người lập lệnh và người duyệt lệnh phải là hai người khác nhau.
Tạm ứng quá hạn thì kế toán thanh toán xử lý ra sao?
Gửi danh sách hằng tuần cho trưởng bộ phận, từ chối tạm ứng mới cho người còn khoản quá hạn, và báo kế toán trưởng khi quá hạn kéo dài. Việc khấu trừ vào lương phải theo quy chế công ty và thoả thuận với người lao động.
Có nên giao kế toán thanh toán kiêm kế toán công nợ không?
Ở công ty nhỏ thì thường phải kiêm. Khi đó nên tách ít nhất phần duyệt: người khác duyệt lịch trả nhà cung cấp và lệnh chuyển tiền. Ở công ty có đủ người, tách hai vị trí để có kiểm tra chéo giữa người theo dõi nợ và người chi tiền.
Làm sao phòng thư giả mạo đổi số tài khoản nhà cung cấp?
Đưa vào JD và quy trình một bước bắt buộc: mọi thay đổi tài khoản nhận tiền phải được xác minh qua kênh liên lạc đã lưu trong hồ sơ nhà cung cấp, không dùng thông tin trong chính thư báo đổi, và có xác nhận của người phụ trách mua hàng.