DamNhiem.comĐảm Nhiệm
Cách viết JD và đặt KPI theo vị trí

Cách viết bản mô tả công việc (JD): bố cục 9 phần và khung mẫu dùng chung

Bố cục một bản mô tả công việc (JD) gồm 9 phần, mỗi phần trả lời một câu hỏi, kèm quy trình soạn trong một buổi và khung mẫu chép được cho mọi vị trí.

A Vietnamese office manager seen from behind arranging nine blank sheets of paper in a row on a wooden meeting table, high angle, soft window daylight, navy and gold tones

Một bản mô tả công việc (JD, viết tắt của job description) dùng được trong doanh nghiệp cần đủ 9 phần: thông tin nhận diện, mục đích vị trí, quan hệ báo cáo và phối hợp, nhiệm vụ chính theo tần suất, quyền hạn, yêu cầu bắt buộc và ưu tiên, chỉ số đánh giá, điều kiện làm việc, phần xác nhận và phiên bản. Thiếu phần nào thì bản JD hỏng ở đúng chỗ đó: thiếu quyền hạn thì người nhận việc không dám quyết, thiếu chỉ số thì cuối kỳ không có gì để đánh giá.

Phần dưới đây đi qua từng phần theo thứ tự, nêu câu hỏi mà mỗi phần phải trả lời, độ dài vừa phải, cách soạn trọn một bản JD trong khoảng một buổi làm việc, rồi đưa khung mẫu để bạn chép và điền cho bất kỳ vị trí nào. Bố cục này dùng cho JD nội bộ; tin đăng tuyển là một văn bản khác, rút gọn từ JD.

Bản JD được dùng vào những việc gì sau khi viết xong

Nhiều chủ doanh nghiệp nhỏ chỉ nghĩ tới JD khi cần đăng tuyển, viết vội nửa trang rồi cất đi. Thật ra bản JD được mở ra nhiều lần hơn thế trong suốt thời gian một người làm ở vị trí đó. Lúc tuyển, nó là căn cứ để quyết định ai phù hợp. Ngày đầu đi làm, nó là thứ người mới đọc để biết mình được giao gì. Lúc giao việc hằng tuần, nó là ranh giới để trưởng bộ phận biết việc nào thuộc vị trí này, việc nào nên giao người khác. Cuối kỳ, nó là gốc của phiếu đánh giá. Khi có tranh chấp về việc làm hay không làm, nó là văn bản đầu tiên hai bên cùng mở ra.

Vì có nhiều người đọc với nhiều mục đích như vậy, bản JD phải viết sao cho mỗi người tìm được thứ mình cần mà không phải đọc hết. Người tuyển cần phần yêu cầu. Người mới cần phần nhiệm vụ và quan hệ. Người đánh giá cần phần chỉ số. Đó là lý do bố cục nên cố định và giống nhau giữa các vị trí trong cùng công ty: ai đã quen đọc một bản thì đọc bản khác rất nhanh.

Một lưu ý về độ dài: bản JD nội bộ cho vị trí nhân viên thường gọn trong hai trang, vị trí quản lý ba trang. Dài hơn thường là do chép nguyên quy trình vào JD. Quy trình nên để ở văn bản riêng, JD chỉ nhắc tên quy trình mà vị trí phải làm theo.

Chín phần của một bản JD và câu hỏi mỗi phần phải trả lời

Bảng dưới là bộ khung. Cột thứ ba gợi ý độ dài để bạn biết phần nào đang bị viết quá tay.

PhầnCâu hỏi phải trả lờiĐộ dài gợi ý
1. Thông tin nhận diệnChức danh gì, thuộc bộ phận nào, làm ở đâu, mã vị trí và cấp bậc nội bộ nếu có4 đến 6 dòng
2. Mục đích vị tríNếu bỏ vị trí này thì công ty mất đi kết quả gì1 đến 2 câu
3. Quan hệ công việcBáo cáo cho ai, quản lý ai, phối hợp thường xuyên với bộ phận nào, làm việc với ai bên ngoài3 đến 5 dòng
4. Nhiệm vụ chínhLàm gì, bao lâu một lần, ra sản phẩm gì, theo chuẩn nào5 đến 9 nhóm việc
5. Quyền hạnĐược tự quyết việc gì, tới mức nào, việc gì phải trình3 đến 6 dòng
6. Yêu cầuThiếu điều gì thì không làm được ngay; có thêm điều gì thì làm tốt hơn4 đến 8 dòng, tách hai nhóm
7. Chỉ số đánh giáCuối kỳ nhìn vào số nào để biết vị trí làm tốt hay chưa3 đến 5 chỉ số
8. Điều kiện làm việcGiờ làm, làm ca, đi lại, môi trường, công cụ được cấp3 đến 5 dòng
9. Xác nhận và phiên bảnAi soạn, ai duyệt, ngày hiệu lực, lần sửa thứ mấy, người nhận việc ký đã đọc3 dòng

Nếu phải rút gọn vì công ty quá nhỏ, có thể gộp phần 1 và 2, gộp phần 8 vào phần 1. Không nên bỏ phần 5 và phần 7, vì đây là hai phần người nhận việc cần nhất mà người viết hay quên nhất.

Phần mở đầu: nhận diện vị trí và viết mục đích trong một câu

Chức danh nên là tên gọi dùng thật trong công ty. Nếu trong xưởng ai cũng gọi là "tổ trưởng chuyền may" thì đừng đặt chức danh là "giám sát dây chuyền cấp một" chỉ vì nghe trang trọng. Tên lạ làm người mới khó hiểu mình ngang hàng với ai.

Ghi nơi làm việc cụ thể tới mức cần thiết. Công ty có văn phòng và kho ở hai nơi thì ghi rõ vị trí làm chủ yếu ở đâu, bao nhiêu phần thời gian ở nơi kia. Đây cũng là thông tin sẽ đi vào hợp đồng lao động, nên ghi sai ở JD là sai dây chuyền.

Mục đích vị trí viết theo công thức: giữ cho cái gì đạt chuẩn nào, phục vụ ai. Ví dụ cho kế toán công nợ ở công ty phân phối 40 người: "Giữ cho tiền hàng của khách được thu đúng hạn và số dư công nợ luôn khớp với khách, để công ty không thiếu tiền quay vòng." Câu này cho người đọc biết ngay vị trí được đánh giá bằng tiền thu về và độ khớp số dư.

Tránh câu mục đích có thể dán vào mọi JD. "Hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, góp phần vào sự phát triển chung" không nói gì về vị trí cả. Phép thử đơn giản: thay tên vị trí khác vào câu, nếu câu vẫn đúng thì câu đó chưa đạt.

Có mã và cấp bậc nội bộ thì ghi, không có thì bỏ. Công ty dưới 30 người thường không cần mã vị trí. Khi số vị trí vượt khoảng hai mươi, mã giúp lưu trữ và đối chiếu với sơ đồ tổ chức dễ hơn nhiều.

Phần giữa: nhiệm vụ, quyền hạn và quan hệ công việc

Phần nhiệm vụ là phần dài nhất và cũng dễ hỏng nhất. Cách gom dễ đọc là chia theo nhịp: việc hằng ngày, hằng tuần, hằng tháng, theo quý hoặc năm, và việc khi phát sinh. Người mới đọc theo nhịp sẽ hình dung được một tuần làm việc của mình, còn người quản lý nhìn vào là biết việc nào phải kiểm tra lúc nào. Mỗi dòng nhiệm vụ bắt đầu bằng một động từ cụ thể và có đầu ra kiểm tra được, ví dụ "đối chiếu sổ quỹ với tiền mặt thực tế cuối mỗi ngày, ký biên bản kiểm quỹ" thay cho "quản lý quỹ tiền mặt".

Số nhóm việc nên nằm trong khoảng năm đến chín. Ít hơn năm thường là gộp quá thô, nhiều hơn chín là đang liệt kê thao tác chứ không còn là nhiệm vụ. Nếu muốn, ghi thêm tỷ lệ thời gian ước tính cho từng nhóm. Con số này không cần chính xác, nhưng giúp lộ ra ngay những JD mà tổng việc cộng lại vượt xa một người.

Quyền hạn nên đặt ngay sau nhiệm vụ, vì hai phần này phải khớp nhau: giao việc mà không giao quyền là bắt người ta chạy đi xin chữ ký cho từng việc nhỏ. Viết quyền hạn theo dạng "được quyết định … trong phạm vi …, vượt phạm vi thì trình …". Ví dụ cho quản lý ca quán cà phê: được đổi ca giữa nhân viên trong cùng tuần nếu đủ người mỗi ca, được huỷ món đã ra cho khách khi khách phàn nàn, ghi lại lý do; việc nhận người mới thì đề xuất, chủ quán duyệt.

Quan hệ công việc chỉ cần nêu tên vị trí, không nêu tên người, vì người thay đổi còn vị trí thì ở lại. Phân biệt rõ báo cáo trực tiếp với phối hợp: người báo cáo trực tiếp giao việc và đánh giá, người phối hợp chỉ trao đổi đầu vào, đầu ra.

Phần cuối: yêu cầu, chỉ số, điều kiện làm việc và xác nhận

Bốn phần cuối ngắn nhưng mỗi phần có một điểm hay bị viết sai.

  • Yêu cầu: tách hai nhóm bắt buộc và ưu tiên. Bắt buộc là thứ thiếu thì không làm được việc ngay từ tháng đầu; ưu tiên là thứ giúp làm tốt hơn. Không đưa giới tính, tuổi, ngoại hình, quê quán, tình trạng hôn nhân vào đây khi công việc không đòi hỏi
  • Chứng chỉ hành nghề: với vị trí luật yêu cầu chứng chỉ thì ghi "có chứng chỉ hành nghề theo quy định chuyên ngành hiện hành", không tự liệt kê điều kiện cấp chứng chỉ vì dễ lỗi thời
  • Chỉ số đánh giá: ba đến năm chỉ số, mỗi chỉ số ghi cách đo và tần suất, kèm câu "gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp" nếu bản JD dùng làm mẫu cho nhiều nơi
  • Điều kiện làm việc: giờ làm, có làm ca hay không, tỷ lệ thời gian đi công tác, có phải mang vác, đứng lâu, làm ngoài trời hay không, công cụ được cấp. Ghi thật để người nhận việc không bất ngờ
  • Xác nhận: tên vị trí người soạn, người duyệt, ngày hiệu lực, số phiên bản, và dòng ký của người nhận việc ghi "đã đọc và hiểu". Không có dòng này, sau một năm không ai biết bản nào đang dùng

Phần chỉ số nên lấy thẳng từ phần nhiệm vụ: mỗi nhóm việc quan trọng có ít nhất một chỉ số đi theo. Nhóm việc nào không có chỉ số nào thì hoặc nhóm đó không quan trọng, hoặc người viết chưa nghĩ ra cách đo, cần ngồi lại với trưởng bộ phận.

Soạn trọn một bản JD trong một buổi: trình tự đề xuất

Một bản JD tốt hiếm khi do một người ngồi viết một mình. Trình tự dưới đây dành cho trường hợp phòng nhân sự (hoặc chủ doanh nghiệp) soạn cùng trưởng bộ phận, mất khoảng ba đến bốn giờ.

  1. Nhờ người đang làm vị trí đó (nếu có) ghi lại mọi việc đã làm trong hai tuần gần nhất, kể cả việc nhỏ, kèm thời gian ước tính
  2. Ngồi với trưởng bộ phận ba mươi phút để chốt một câu mục đích vị trí và ba kết quả quan trọng nhất của vị trí trong năm
  3. Gom danh sách việc thành năm đến chín nhóm, xếp theo nhịp ngày, tuần, tháng, khi phát sinh; viết lại từng dòng bằng động từ cụ thể
  4. Gạch những việc không nên thuộc vị trí này mà đang bị đẩy sang, ghi chú để trưởng bộ phận xử lý riêng
  5. Viết quyền hạn tương ứng với các nhóm việc vừa chốt, ghi rõ ngưỡng phải trình
  6. Viết yêu cầu bằng phép thử "thiếu điều này thì tháng đầu có làm được không", tách bắt buộc và ưu tiên
  7. Rút ba đến năm chỉ số từ các nhóm việc chính, ghi cách đo và ai là người ghi số
  8. Đưa bản nháp cho người đang làm vị trí đó đọc, hỏi đúng một câu: "Có việc nào bạn làm mà không có ở đây, hoặc có ở đây mà bạn chưa từng làm không?"
  9. Chỉnh, ghi phiên bản, trình duyệt, lưu vào thư mục JD chung của công ty

Bước tám thường làm lộ ra hai đến ba việc bị bỏ sót, nhất là việc phát sinh không đều như kiểm kê cuối năm hay hỗ trợ bộ phận khác mùa cao điểm.

Khung JD dùng chung để chép và điền

Khung dưới viết sẵn tiêu đề và gợi ý cho từng phần. Bạn thay phần trong ngoặc vuông bằng nội dung của vị trí.

  • Chức danh: [tên gọi thật trong công ty]. Bộ phận: [tên]. Nơi làm việc: [văn phòng, kho, cửa hàng; tỷ lệ thời gian nếu nhiều nơi]
  • Mục đích vị trí: giữ cho [kết quả] đạt [chuẩn], phục vụ [đối tượng]
  • Báo cáo cho: [chức danh]. Quản lý: [số người, chức danh hoặc "không"]. Phối hợp: [bộ phận, đối tác ngoài]
  • Nhiệm vụ hằng ngày: [động từ + đối tượng + chuẩn hoặc hạn]. Hằng tuần: […]. Hằng tháng: […]. Khi phát sinh: […]
  • Quyền hạn: được quyết định [việc] trong phạm vi [ngưỡng]; vượt ngưỡng trình [chức danh]
  • Yêu cầu bắt buộc: [kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm cần ngay từ tháng đầu]. Ưu tiên: [điểm cộng]
  • Chỉ số đánh giá (gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp): [chỉ số – cách đo – tần suất], tối đa năm dòng
  • Điều kiện làm việc: [giờ làm, ca, đi lại, môi trường, công cụ được cấp]
  • Phiên bản: [số], hiệu lực từ [ngày]. Người soạn: [chức danh]. Người duyệt: [chức danh]. Người nhận việc ký: đã đọc và hiểu

Câu hỏi thường gặp

Bản mô tả công việc nên dài bao nhiêu trang?

Với vị trí nhân viên, khoảng một đến hai trang là đủ; vị trí quản lý có thể tới ba trang. Dài hơn thường do chép nguyên quy trình vào. Nên tách quy trình ra văn bản riêng, trong JD chỉ ghi tên quy trình vị trí đó phải tuân theo.

Ai nên là người viết JD trong doanh nghiệp?

Trưởng bộ phận là người hiểu việc nhất nên phải tham gia soạn nội dung nhiệm vụ và chỉ số. Phòng nhân sự giữ bố cục, câu chữ và kiểm tra yêu cầu không phân biệt đối xử. Người đang làm vị trí đó đọc lại bản nháp để phát hiện việc bị bỏ sót.

JD có cần chữ ký của người lao động không?

Nên có. Dòng ký "đã đọc và hiểu" giúp hai bên cùng xác nhận phạm vi công việc tại thời điểm nhận việc. Khi JD thay đổi, người lao động ký lại bản mới; bản cũ giữ trong hồ sơ để biết giai đoạn nào áp dụng bản nào.

Công ty mười người có cần viết JD đầy đủ chín phần không?

Có thể gộp phần nhận diện với mục đích, gộp điều kiện làm việc vào phần đầu, nên còn khoảng sáu phần. Nhưng đừng bỏ quyền hạn và chỉ số đánh giá, vì ở công ty nhỏ ranh giới việc thường mờ nhất và tranh cãi về "việc này của ai" xảy ra nhiều nhất.

Có nên ghi tên người cụ thể trong phần báo cáo cho ai không?

Không nên. Ghi chức danh thay vì tên người, vì người có thể nghỉ hoặc chuyển vị trí còn quan hệ báo cáo giữa các vị trí thì giữ nguyên. Ghi tên người là phải sửa JD mỗi lần thay nhân sự, rất dễ bị bỏ quên.

Bao lâu nên xem lại một bản JD một lần?

Mỗi năm một lần vào kỳ đánh giá là nhịp phổ biến. Ngoài ra cần xem lại ngay khi vị trí được giao thêm hoặc bớt một nhóm việc lớn, khi đổi người quản lý trực tiếp, hoặc khi công ty đổi quy trình làm cho cách làm việc của vị trí thay đổi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138