Kế toán công nợ theo dõi từng khoản khách hàng còn nợ công ty và công ty còn nợ nhà cung cấp, đối chiếu định kỳ để hai bên cùng một con số, nhắc thu khi tới hạn và cảnh báo sớm khoản có nguy cơ khó đòi. Thước đo chính của vị trí không phải số dòng nhập vào sổ, mà là tiền về đúng hạn và không có tranh chấp số liệu với đối tác.
Bản mô tả dưới đây viết cho người phụ trách cả phải thu lẫn phải trả, thường gặp ở doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nếu công ty bạn tách hai người, giữ phần phải thu cho một JD, phần phải trả cho JD kia, các mục quyền hạn và KPI chia tương ứng.
Mục đích vị trí, cấp báo cáo và những người phải phối hợp
Kế toán công nợ tồn tại vì một lý do rất thực tế: doanh nghiệp bán chịu thì lãi trên sổ chưa phải tiền trong tài khoản. Người giữ vị trí này biến danh sách hoá đơn bán chịu thành lịch thu tiền, biết khách nào trả chậm thói quen, khách nào đang gặp khó, và báo cho người có quyền quyết định trước khi khoản nợ thành mất.
Vị trí báo cáo cho kế toán trưởng hoặc kế toán tổng hợp; ở công ty nhỏ thường báo thẳng giám đốc. Đầu mối phối hợp quan trọng nhất là bộ phận kinh doanh: nhân viên bán hàng là người quen khách, giữ hợp đồng và hứa hẹn thời hạn thanh toán, nên JD phải nói rõ ai nhắc nợ lần đầu, ai gọi lần hai, khi nào chuyển sang cấp quản lý.
Các đầu mối khác gồm thủ quỹ và kế toán thanh toán (tiền thực về, tiền thực chi), kế toán kho (hàng trả lại làm giảm nợ), mua hàng (điều khoản thanh toán với nhà cung cấp). Ra ngoài công ty, kế toán công nợ làm việc với phòng kế toán của khách hàng và nhà cung cấp để ký biên bản đối chiếu.
Nhiệm vụ chia theo tần suất
Hằng ngày: ghi nhận tiền khách chuyển khoản vào đúng hoá đơn, không để tiền "treo" chưa rõ của ai quá hai ngày làm việc; cập nhật hoá đơn bán chịu mới; kiểm hạn mức nợ trước khi kho xuất đơn tiếp cho khách đang nợ.
Hằng tuần: lập danh sách khoản tới hạn trong bảy ngày tới, gửi cho nhân viên kinh doanh phụ trách; gửi thư nhắc khoản quá hạn từ 1 đến 15 ngày; lên lịch thanh toán nhà cung cấp theo hạn và theo số tiền quỹ dự kiến, trình duyệt.
Hằng tháng: lập báo cáo tuổi nợ phải thu chia theo nhóm chưa tới hạn, quá hạn 1–30, 31–60, 61–90 và trên 90 ngày; đối chiếu số dư với khách và nhà cung cấp lớn; khớp tổng chi tiết công nợ với sổ cái trước ngày khoá sổ.
Hằng quý: gửi biên bản đối chiếu công nợ có xác nhận của hai bên cho toàn bộ khách và nhà cung cấp có số dư đáng kể; rà khoản cần trích lập dự phòng phải thu khó đòi và đề xuất kèm hồ sơ.
Khi phát sinh: xử lý chênh lệch đối chiếu (hoá đơn hai bên ghi khác, khoản trả lại chưa trừ); lập hồ sơ khoản nợ cần chuyển bộ phận pháp chế hoặc thu hồi theo quy trình công ty; cập nhật điều khoản thanh toán mới khi hợp đồng thay đổi.
Quyền hạn: tự quyết và phải xin duyệt
Viết quyền hạn theo dạng bảng giúp nhân viên kinh doanh hiểu vì sao đơn hàng bị giữ lại mà không cần hỏi qua nhiều cấp.
| Việc | Kế toán công nợ tự làm | Phải trình duyệt |
|---|---|---|
| Khách vượt hạn mức nợ | Báo kho tạm giữ đơn xuất kế tiếp, thông báo cho nhân viên kinh doanh | Mở đơn cho khách vượt hạn mức: trưởng phòng kinh doanh và kế toán trưởng |
| Khoản quá hạn trên 30 ngày | Gửi thư nhắc chính thức, đề nghị lịch trả | Gia hạn nợ, giảm trừ, xoá phần lẻ: người có thẩm quyền theo phân cấp |
| Chênh lệch đối chiếu | Yêu cầu đối tác gửi chi tiết, đề xuất bút toán điều chỉnh | Ghi giảm nợ không có chứng từ: kế toán trưởng |
| Lịch trả nhà cung cấp | Lập đề xuất lịch trả theo hạn | Thứ tự ưu tiên khi thiếu tiền: giám đốc |
| Dự phòng nợ khó đòi | Lập danh sách và hồ sơ | Quyết định trích lập: theo chính sách kế toán của công ty |
Quyền tạm giữ đơn là điểm dễ gây va chạm nhất. Ghi nó vào JD và vào quy trình bán hàng cùng lúc, nếu không kế toán công nợ sẽ bị trách là cản doanh số trong khi chỉ làm đúng việc được giao.
Yêu cầu bắt buộc và ưu tiên
Bắt buộc: tốt nghiệp kế toán, tài chính từ trung cấp trở lên; đã theo dõi công nợ cho ít nhất vài chục khách hàng hoặc nhà cung cấp; lập được báo cáo tuổi nợ từ phần mềm hoặc bảng tính; hiểu điều khoản thanh toán trong hợp đồng mua bán; viết thư nhắc nợ lịch sự, rõ số liệu.
Ưu tiên: từng làm ở doanh nghiệp phân phối có nhiều đại lý; quen làm việc qua điện thoại với phòng kế toán của khách; biết dùng bảng tính để ghép sao kê ngân hàng với hoá đơn tự động; đã từng lập hồ sơ cho khoản nợ phải khởi kiện hoặc thu hồi.
Phần kỹ năng mềm nên viết bằng hành vi thay vì tính từ. Thay "giao tiếp tốt" bằng "giữ được trao đổi với khách đang chậm trả mà không làm hỏng quan hệ bán hàng, ghi lại mọi cam kết trả tiền bằng văn bản hoặc thư điện tử". Không thêm yêu cầu về tuổi, giới tính, ngoại hình hay nơi sinh; những điều này không liên quan tới việc thu được tiền.
KPI gợi ý và ví dụ tính số ngày thu tiền
Bảng dưới là gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp. Chỉ số đầu tiên cần một phép tính nhỏ, ví dụ ngay sau bảng.
| Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|
| Số ngày thu tiền bình quân | Phải thu bình quân chia doanh thu bán chịu trong kỳ, nhân số ngày của kỳ | Tháng |
| Tỷ lệ nợ quá hạn | Nợ quá hạn chia tổng phải thu tại ngày cuối tháng | Tháng |
| Nợ quá hạn trên 90 ngày | Giá trị và số khách, so với tháng trước | Tháng |
| Biên bản đối chiếu thu về | Số biên bản có xác nhận hai bên chia số đối tác phải đối chiếu | Quý |
| Tiền treo chưa xác định | Số khoản tiền về chưa gán hoá đơn quá hai ngày làm việc | Tuần |
| Thanh toán nhà cung cấp đúng hạn | Số khoản trả đúng hạn đã duyệt chia tổng khoản tới hạn | Tháng |
Ví dụ: trong tháng 30 ngày, phải thu đầu tháng 500 triệu, cuối tháng 700 triệu, bình quân 600 triệu; doanh thu bán chịu trong tháng 900 triệu. Số ngày thu tiền bình quân là 600 chia 900 nhân 30, bằng 20 ngày. Nếu điều khoản chuẩn của công ty là 30 ngày thì con số này tốt; nếu là 15 ngày thì đang chậm.
Đừng giao chỉ tiêu "thu hồi 100% nợ" cho riêng kế toán công nợ. Tiền về phụ thuộc cả nhân viên kinh doanh và chính sách bán chịu; KPI nên chia phần nhắc đúng hạn, báo cáo đúng hạn cho kế toán, phần thu được tiền cho kinh doanh.
Công ty nhỏ khác công ty lớn ở đâu
Một nhà phân phối nhỏ với chừng 80 cửa hàng mua chịu: kế toán công nợ kiêm luôn ghi nhận tiền về, gọi điện nhắc và lập lịch trả nhà cung cấp. Việc nặng nhất là ghép tiền chuyển khoản vào đúng hoá đơn, vì khách hay chuyển gộp nhiều hoá đơn hoặc ghi nội dung thiếu. JD nên ghi rõ quy tắc gán tiền khi không rõ hoá đơn: gán vào hoá đơn cũ nhất trừ khi khách chỉ định khác.
Ở doanh nghiệp lớn, phải thu và phải trả thường tách hai nhóm, mỗi người phụ trách một danh sách khách hoặc một vùng. Có thêm bước duyệt hạn mức tín dụng cho khách mới và báo cáo tuổi nợ theo nhân viên bán hàng. Khi đó JD phải ghi danh sách khách được giao, mức giá trị cần báo cáo vượt cấp, và ai là người duyệt hạn mức.
Điểm chung của mọi quy mô: phải có một mốc rõ khi nào khoản nợ chuyển từ kế toán sang cấp quản lý xử lý. Thiếu mốc này, các khoản quá hạn nằm im trên báo cáo tháng này qua tháng khác.
Lỗi hay gặp khi viết JD kế toán công nợ
Cột trái là câu hay thấy, cột phải là cách viết lại để người làm và người đánh giá hiểu giống nhau.
| Câu chung chung | Câu rõ |
|---|---|
| Quản lý công nợ khách hàng | Ghi nhận tiền về vào đúng hoá đơn trong hai ngày làm việc; lập báo cáo tuổi nợ trước ngày 5 hằng tháng |
| Đôn đốc thu hồi công nợ | Gửi thư nhắc khoản quá hạn 1 đến 15 ngày mỗi thứ Hai; chuyển danh sách quá hạn trên 30 ngày cho trưởng phòng kinh doanh |
| Đối chiếu công nợ định kỳ | Gửi biên bản đối chiếu mỗi quý cho đối tác có số dư từ (…) trở lên; theo dõi tới khi có xác nhận |
| Phối hợp với phòng kinh doanh | Báo nhân viên kinh doanh khi khách vượt hạn mức; kho tạm giữ đơn tới khi có duyệt |
| Chịu trách nhiệm về nợ xấu | Báo cáo khoản có dấu hiệu khó đòi kèm hồ sơ; quyết định xử lý thuộc người có thẩm quyền |
Câu cuối là lỗi nặng nhất: giao trách nhiệm kết quả mà không giao quyền quyết định. Người làm sẽ né báo cáo khoản xấu để khỏi bị quy lỗi, đúng điều công ty không muốn.
Bản JD kế toán công nợ gọn để chép
- Chức danh: Kế toán công nợ (phải thu và phải trả). Báo cáo cho: (kế toán trưởng hoặc kế toán tổng hợp).
- Mục đích: tiền khách trả về đúng hạn, công nợ với đối tác khớp số, khoản rủi ro được báo sớm.
- Gán tiền về vào hoá đơn hằng ngày; kiểm hạn mức trước khi xuất đơn cho khách đang nợ.
- Gửi danh sách tới hạn và thư nhắc quá hạn hằng tuần; lập lịch trả nhà cung cấp trình duyệt.
- Lập báo cáo tuổi nợ trước ngày (…) hằng tháng; khớp chi tiết công nợ với sổ cái trước khoá sổ.
- Đối chiếu có xác nhận hai bên mỗi quý; đề xuất dự phòng phải thu khó đòi kèm hồ sơ.
- Quyền: đề nghị kho tạm giữ đơn khi khách vượt hạn mức; yêu cầu đối tác gửi chi tiết khi lệch số.
- Bắt buộc: chuyên ngành kế toán, tài chính; đã theo dõi công nợ nhiều đối tác; lập được báo cáo tuổi nợ.
- Ưu tiên: kinh nghiệm ngành phân phối; ghép sao kê bằng bảng tính.
- KPI gợi ý: số ngày thu tiền bình quân, tỷ lệ nợ quá hạn, biên bản đối chiếu thu về (chỉnh theo doanh nghiệp).
Câu hỏi thường gặp
Kế toán công nợ có phải đi thu tiền trực tiếp không?
Thường không. Kế toán công nợ nhắc, đối chiếu và báo cáo; việc gặp khách thu tiền mặt nên giao cho nhân viên kinh doanh hoặc người được uỷ quyền, kèm biên nhận. Nếu công ty muốn kế toán kiêm thu, JD phải ghi rõ và có quy định giao nộp tiền về quỹ trong ngày.
Nên tách kế toán phải thu và phải trả từ khi nào?
Khi số khách mua chịu hoặc số nhà cung cấp đủ lớn để một người không đối chiếu kịp mỗi quý, hoặc khi công ty muốn người ghi nhận tiền về khác người lập lịch chi để kiểm soát chéo. Công ty vài chục đối tác thì một người làm cả hai vẫn hợp lý.
Kế toán công nợ có được quyền khoá đơn hàng của khách không?
Nên có quyền đề nghị kho tạm giữ đơn khi khách vượt hạn mức hoặc quá hạn lâu, còn quyền mở lại thuộc quản lý kinh doanh và kế toán trưởng. Ghi quyền này cả trong JD lẫn quy trình bán hàng để tránh tranh cãi giữa hai phòng.
Biên bản đối chiếu công nợ cần những gì?
Thông tin hai bên, kỳ đối chiếu, số dư đầu kỳ, phát sinh trong kỳ, số dư cuối kỳ, chi tiết hoá đơn nếu có chênh lệch, chữ ký và xác nhận của người có thẩm quyền hai bên. Biên bản này là chứng cứ quan trọng khi về sau có tranh chấp.
KPI số ngày thu tiền có phù hợp cho mọi doanh nghiệp không?
Phù hợp với doanh nghiệp bán chịu đều đặn. Với doanh nghiệp bán theo dự án lớn, vài hợp đồng chiếm phần lớn doanh thu, chỉ số này dao động mạnh, nên theo dõi thêm danh sách từng khoản quá hạn cụ thể thay vì chỉ nhìn một con số bình quân.