Người thiết kế giao diện UI/UX lo hai việc liền nhau: UX (trải nghiệm người dùng) là sắp xếp luồng thao tác sao cho người dùng làm xong việc dễ và ít sai, UI (giao diện người dùng) là phần nhìn thấy như bố cục, màu, chữ, nút bấm; JD vị trí này cần ghi rõ thiết kế cho sản phẩm nào, bàn giao gì cho lập trình viên, và đo bằng hành vi người dùng.
Vị trí này khác người thiết kế đồ hoạ làm ấn phẩm, quảng cáo ở phòng marketing, dù hai bên dùng chung một số kỹ năng. JD dưới tập trung vào thiết kế sản phẩm số: website, ứng dụng, phần mềm quản trị. Nội dung gồm vai trò, các bước từ yêu cầu đến bàn giao, lịch việc, quyền hạn, yêu cầu và hồ sơ năng lực, KPI, khác biệt theo quy mô cùng lỗi hay gặp, và bản JD gọn.
Thiết kế giao diện chịu trách nhiệm phần nào của sản phẩm
Mục đích vị trí ví dụ ở một công ty làm phần mềm quản lý nhà thuốc có cả bản trên máy tính và ứng dụng di động: "Thiết kế luồng thao tác và giao diện cho các tính năng mới, bảo đảm người bán thuốc tại quầy hoàn tất một hoá đơn nhanh, ít bấm nhầm, và giao diện nhất quán trên mọi màn hình." Câu mục đích nói rõ người dùng là ai, đang làm việc gì, và thế nào là thiết kế tốt trong bối cảnh đó.
Người thiết kế giao diện thường báo cáo cho quản lý sản phẩm hoặc trưởng nhóm thiết kế. Ở công ty nhỏ, có thể báo cáo cho trưởng nhóm kỹ thuật. Điều cần tránh là để người thiết kế nhận yêu cầu trực tiếp từ mọi phòng ban, vì mỗi phòng muốn một kiểu và giao diện sẽ chắp vá.
Phối hợp chặt nhất với: người phân tích nghiệp vụ hoặc quản lý sản phẩm để hiểu yêu cầu và người dùng; lập trình viên để biết điều gì làm được trong thời gian cho phép và để bàn giao; tester để kiểm giao diện đúng bản thiết kế; chăm sóc khách hàng để nghe người dùng than phiền ở đâu. Với sản phẩm có người dùng là khách hàng doanh nghiệp, người thiết kế nên được đi gặp vài khách để quan sát họ dùng thật.
Từ yêu cầu đến bàn giao: các bước của một tính năng
Nhiệm vụ của người thiết kế rõ nhất khi đặt vào vòng đời một tính năng. Ví dụ tính năng "tìm thuốc theo hoạt chất" trên phần mềm nhà thuốc.
- Đọc yêu cầu, hỏi lại người phân tích nghiệp vụ: ai tìm, tìm lúc nào, họ đang có thông tin gì trong tay, họ cần kết quả gì.
- Quan sát hoặc phỏng vấn ngắn ba đến năm người dùng thật về cách họ đang tìm hiện nay, ghi lại chỗ vướng.
- Vẽ luồng thao tác và khung màn hình dạng phác thảo, chưa màu sắc, trình bày cho nhóm trong một buổi ngắn.
- Làm bản mô phỏng bấm được cho luồng chính, thử với hai đến ba người dùng, ghi lại chỗ họ lúng túng.
- Hoàn thiện giao diện chi tiết theo bộ thành phần giao diện chung: trạng thái bình thường, đang tải, rỗng, lỗi, quyền bị hạn chế.
- Bàn giao cho lập trình viên: tệp thiết kế, kích thước, khoảng cách, chữ, màu, hành vi khi bấm, ghi chú trường hợp đặc biệt.
- Kiểm bản đã lập trình trên môi trường thử, ghi các điểm lệch so với thiết kế cho tester và lập trình viên.
Không phải tính năng nào cũng cần đủ bảy bước. Tính năng nhỏ như thêm một nút lọc có thể bỏ bước quan sát và mô phỏng. JD nên ghi rằng người thiết kế được quyền đề xuất mức độ nghiên cứu phù hợp với từng tính năng.
Lịch việc định kỳ ngoài từng tính năng
Ngoài các tính năng theo chu kỳ, người thiết kế giao diện còn những việc lặp lại cần ghi vào JD để không bị coi là việc phụ.
- Hằng ngày: trả lời câu hỏi của lập trình viên về bản thiết kế; cập nhật tệp thiết kế khi có thay đổi đã thống nhất.
- Hằng tuần: tham gia buổi lên kế hoạch; trình bày bản thiết kế mới cho nhóm; kiểm giao diện các tính năng vừa lập trình xong.
- Hằng tháng: cập nhật bộ thành phần giao diện chung, ghi rõ thành phần nào mới, thành phần nào đã bỏ; xem lại phản hồi người dùng từ chăm sóc khách hàng, đánh dấu vấn đề giao diện lặp lại.
- Hằng quý: thử khả dụng một luồng chính với người dùng thật, ví dụ luồng lập hoá đơn, ghi thời gian hoàn thành và số lần bấm sai, so với quý trước.
- Khi phát sinh: thay đổi nhận diện thương hiệu cần cập nhật toàn bộ giao diện; hệ điều hành di động đổi quy chuẩn hiển thị; khách hàng lớn phản ánh khó dùng.
Bộ thành phần giao diện chung là tài sản lâu dài của công ty. Nếu JD không giao rõ ai giữ, sau một năm mỗi màn hình sẽ có một kiểu nút khác nhau.
Quyền hạn của người thiết kế giao diện
Quyết định cuối về chi tiết hiển thị trong khuôn khổ bộ thành phần chung. Màu, khoảng cách, chữ, biểu tượng của từng màn hình do người thiết kế chốt; thay đổi bộ thành phần chung cần trưởng nhóm thiết kế hoặc quản lý sản phẩm duyệt.
Đề xuất thay đổi luồng thao tác dựa trên bằng chứng. Khi thử với người dùng cho thấy luồng cũ gây lỗi, người thiết kế được đề xuất đổi luồng kèm số liệu; quyết định phạm vi thuộc quản lý sản phẩm.
Yêu cầu sửa giao diện đã lập trình sai thiết kế. Ghi điểm lệch thành lỗi giao diện; được đề nghị không phát hành khi lệch ảnh hưởng tới thao tác chính.
Được tiếp cận người dùng thật. Được sắp xếp buổi quan sát, phỏng vấn ngắn với khách hàng thông qua bộ phận phụ trách khách, tuân thủ quy định bảo mật thông tin khách.
Không tự đổi yêu cầu nghiệp vụ. Nếu thấy yêu cầu chưa hợp lý, người thiết kế nêu ý kiến với người phân tích nghiệp vụ, không tự thiết kế khác đi rồi để lập trình viên làm theo.
Yêu cầu bắt buộc, ưu tiên và hồ sơ năng lực
Bắt buộc: thiết kế được luồng thao tác và giao diện chi tiết cho website hoặc ứng dụng, có đủ các trạng thái; dùng thành thạo một công cụ thiết kế giao diện phổ biến, làm việc với thành phần dùng lại và biến thể; nắm nguyên tắc bố cục, phân cấp thông tin, độ tương phản dễ đọc; bàn giao được cho lập trình viên với thông số rõ ràng; trình bày và bảo vệ thiết kế bằng lý do, không bằng sở thích.
Ưu tiên: từng thiết kế cho sản phẩm có người dùng thật và theo dõi được kết quả; biết tổ chức thử khả dụng; hiểu cơ bản cách giao diện được lập trình để thiết kế khả thi; từng xây hoặc duy trì bộ thành phần giao diện; hiểu thiết kế cho người khiếm thị, người lớn tuổi đọc chữ nhỏ khó.
Hồ sơ năng lực quan trọng hơn bằng cấp. Khi xét hồ sơ, đừng chỉ nhìn ảnh đẹp: hãy hỏi ứng viên chọn một dự án, kể lại vấn đề của người dùng là gì, họ đã thử những phương án nào, vì sao chọn phương án cuối, kết quả sau khi phát hành ra sao. Người làm UX thật sẽ kể được quá trình, còn người chỉ làm hình ảnh thường chỉ kể được màu và phong cách. Yêu cầu không ghi tuổi, giới tính hay ngoại hình; Điều 8 Bộ luật Lao động 2019 cấm phân biệt đối xử trong lao động.
KPI gợi ý cho thiết kế giao diện
Chỉ số dưới là gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp. Đo thiết kế bằng hành vi người dùng và chất lượng bàn giao, không bằng số màn hình vẽ ra.
| Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|
| Tỷ lệ hoàn thành tác vụ chính | Trong buổi thử khả dụng, số người dùng hoàn thành tác vụ mà không cần hướng dẫn chia tổng số người thử | Hằng quý |
| Thời gian hoàn thành tác vụ | Thời gian trung bình để lập xong một hoá đơn hoặc đặt xong một đơn, so trước và sau thay đổi | Hằng quý |
| Bản thiết kế sẵn sàng đúng hạn | Số tính năng có thiết kế hoàn chỉnh trước buổi lên kế hoạch chia tổng số tính năng cần thiết kế | Mỗi chu kỳ |
| Câu hỏi làm rõ sau bàn giao | Số câu hỏi lập trình viên phải hỏi lại do thiếu thông số hoặc thiếu trạng thái | Hằng tháng |
| Phản hồi khó dùng | Số phản hồi người dùng về giao diện khó dùng, theo nhóm màn hình | Hằng tháng |
Ví dụ: trước khi thiết kế lại, người bán thuốc mất trung bình 75 giây để lập một hoá đơn ba mặt hàng; sau thiết kế lại còn 50 giây. Với một nhà thuốc lập 200 hoá đơn mỗi ngày, mỗi ngày tiết kiệm khoảng 80 phút thời gian tại quầy. Đây là kiểu kết quả nên ghi vào đánh giá cuối kỳ.
Khác biệt theo quy mô và lỗi hay gặp khi viết JD
Bảng so sánh dưới gộp hai câu hỏi thường gặp khi viết JD cho vị trí này.
| Khía cạnh | Công ty nhỏ | Công ty lớn |
|---|---|---|
| Phạm vi | Một người làm cả UX, UI, đôi khi cả ảnh quảng cáo cho marketing | Tách người nghiên cứu người dùng, người thiết kế tương tác, người thiết kế giao diện |
| Bộ thành phần chung | Thường chưa có, người thiết kế phải tự xây dần | Đã có nhóm riêng giữ, người thiết kế dùng và đề xuất bổ sung |
| Câu hay gặp nên bỏ | "Thiết kế mọi thứ liên quan đến hình ảnh công ty" | "Có gu thẩm mỹ tốt" |
| Câu nên thay | "Thiết kế giao diện website bán hàng và ứng dụng khách hàng; khoảng một phần năm thời gian hỗ trợ ảnh quảng cáo cho marketing" | "Phụ trách luồng thanh toán: nghiên cứu, thiết kế, kiểm bản lập trình, theo dõi tỷ lệ hoàn tất thanh toán" |
Một lỗi khác thường gặp là gộp UI/UX với lập trình giao diện vào một vị trí. Có người làm được cả hai, nhưng hiếm, và khi gộp thì phần nghiên cứu người dùng thường bị bỏ. Nếu buộc phải gộp, ghi tỷ trọng rõ.
Bản JD gọn có thể chép
- Chức danh: Nhân viên thiết kế giao diện UI/UX. Báo cáo cho: (Quản lý sản phẩm / Trưởng nhóm thiết kế).
- Mục đích: Thiết kế luồng thao tác và giao diện cho (website, ứng dụng, phần mềm quản trị), giúp người dùng hoàn tất (tác vụ chính) nhanh, ít sai, nhất quán.
- Mỗi tính năng: làm rõ yêu cầu; quan sát người dùng khi cần; vẽ luồng và khung màn hình; mô phỏng và thử; hoàn thiện đủ trạng thái; bàn giao; kiểm bản lập trình.
- Hằng tuần: trình bày thiết kế mới; kiểm giao diện tính năng vừa lập trình xong.
- Hằng tháng, quý: cập nhật bộ thành phần giao diện chung; tổng hợp phản hồi khó dùng; thử khả dụng một luồng chính.
- Quyền hạn: chốt chi tiết hiển thị trong khuôn khổ bộ thành phần; đề xuất đổi luồng có bằng chứng; yêu cầu sửa giao diện lệch thiết kế.
- Bắt buộc: thiết kế luồng và giao diện đủ trạng thái; một công cụ thiết kế giao diện; nguyên tắc bố cục, độ tương phản; bàn giao có thông số.
- Ưu tiên: sản phẩm có người dùng thật; tổ chức thử khả dụng; từng xây bộ thành phần giao diện.
- KPI gợi ý: tỷ lệ hoàn thành tác vụ; thời gian hoàn thành tác vụ; thiết kế sẵn sàng đúng hạn; câu hỏi làm rõ sau bàn giao.
Câu hỏi thường gặp
UI và UX có nên tách thành hai vị trí không?
Ở công ty nhỏ và vừa, một người làm cả hai là phổ biến và hợp lý. Chỉ khi sản phẩm lớn, nhiều người dùng, cần nghiên cứu thường xuyên thì mới nên tách người nghiên cứu trải nghiệm riêng.
Thiết kế giao diện khác thiết kế đồ hoạ thế nào?
Thiết kế đồ hoạ tạo ấn phẩm, ảnh quảng cáo, nhận diện, người xem chủ yếu nhìn. Thiết kế giao diện tạo màn hình để người dùng thao tác, nên phải tính luồng bấm, trạng thái lỗi, tốc độ hoàn thành việc. Hai vị trí nên có JD riêng.
Có cần yêu cầu người thiết kế giao diện biết lập trình không?
Không bắt buộc. Hiểu cơ bản cách giao diện được lập trình giúp thiết kế khả thi và bàn giao tốt hơn, nên đặt ở mục ưu tiên. Bắt buộc biết lập trình sẽ thu hẹp nguồn ứng viên mà không cần thiết.
Thử khả dụng cần bao nhiêu người là đủ?
Với mục đích tìm vấn đề lớn của một luồng, năm người dùng thường đã đủ thấy phần lớn chỗ vướng. Quan trọng hơn số lượng là chọn đúng người dùng thật và giao đúng tác vụ thật.
Đánh giá bài thử thiết kế của ứng viên thế nào?
Đưa một đề bài nhỏ có người dùng và mục tiêu rõ, cho khoảng nửa ngày. Chấm cách họ đặt câu hỏi, cách giải thích lựa chọn và độ đầy đủ các trạng thái, không chấm riêng độ đẹp. Không nên giao bài thử là việc thật của công ty.