Một dòng nhiệm vụ trong JD đo được khi có đủ bốn phần: động từ hành động cụ thể, đối tượng của việc, chuẩn hoặc hạn phải đạt, và đầu ra để kiểm tra; ví dụ "đối chiếu công nợ với từng khách trước ngày 5 hằng tháng, gửi biên bản xác nhận có chữ ký hai bên". Câu "quản lý công nợ khách hàng" thiếu cả ba phần sau, nên người làm không biết thế nào là xong và người quản lý không biết kiểm tra ở đâu.
Phần dưới giải thích vì sao những động từ quen tay như "chịu trách nhiệm", "quản lý", "hỗ trợ", "đảm bảo" làm JD mất tác dụng, đưa công thức bốn phần kèm bảng động từ theo nhóm việc, mười hai câu sửa mẫu, cách xử lý việc khó đo bằng con số, và bốn câu hỏi kiểm tra một dòng nhiệm vụ trước khi chốt.
Vì sao "chịu trách nhiệm", "quản lý", "hỗ trợ" làm hỏng JD
Những động từ này không sai, nhưng chúng mô tả một vùng trách nhiệm chứ không mô tả việc phải làm. "Quản lý kho" có thể là đếm hàng mỗi ngày, có thể là duyệt phiếu xuất, cũng có thể chỉ là ký biên bản kiểm kê cuối năm. Ba người đọc cùng một câu sẽ hiểu ba kiểu, và người bị đánh giá thường hiểu theo kiểu nhẹ nhất. Đến lúc có sự cố, mỗi bên mở JD ra và mỗi bên đều thấy mình đúng.
"Hỗ trợ" còn rắc rối hơn. Một JD có câu "hỗ trợ trưởng phòng trong các công việc chuyên môn" là đã trao cho trưởng phòng quyền giao bất kỳ việc gì, còn người nhận việc thì không có căn cứ nào để nói việc này ngoài phạm vi. Ở công ty nhỏ, câu này là con đường ngắn nhất dẫn tới một người ôm việc của ba người mà không ai thấy.
"Đảm bảo" và "chịu trách nhiệm toàn bộ" thì đặt lên vai người làm một kết quả mà họ không kiểm soát hết. Nhân viên kinh doanh không thể "đảm bảo doanh số của công ty tăng trưởng" vì doanh số còn phụ thuộc giá, hàng, đối thủ. Họ chỉ có thể làm đủ số cuộc gặp, gửi đủ báo giá, theo đủ đơn. Viết vào JD những gì người đó làm được và kiểm soát được, kết quả rộng hơn để ở chỉ số đánh giá của bộ phận.
Điều này không có nghĩa là cấm hẳn các động từ đó. Với vị trí quản lý, "chịu trách nhiệm" vẫn có chỗ, miễn là ngay sau đó có câu giải thích chịu trách nhiệm bằng việc làm cụ thể nào.
Công thức bốn phần cho một dòng nhiệm vụ
Bảng tách từng phần của công thức, kèm ví dụ cho ba vị trí khác nhau để thấy công thức dùng được ở mọi nghề.
| Phần | Câu hỏi | Kế toán công nợ | Phụ bếp quán ăn | Nhân viên kinh doanh B2B |
|---|---|---|---|---|
| Động từ | Làm thao tác gì | Đối chiếu | Sơ chế | Gửi |
| Đối tượng | Làm với cái gì, cho ai | số dư công nợ với từng khách hàng | rau, thịt, hải sản theo phiếu chuẩn bị của bếp trưởng | báo giá cho khách đã gặp |
| Chuẩn hoặc hạn | Khi nào, bao nhiêu, theo chuẩn nào | trước ngày 5 hằng tháng | xong trước giờ mở cửa ba mươi phút, đúng định lượng | trong vòng một ngày làm việc sau buổi gặp |
| Đầu ra | Lấy gì ra kiểm tra | biên bản xác nhận có chữ ký hai bên | khay sơ chế dán phiếu ngày giờ, sổ nhận hàng | báo giá lưu trên hệ thống, có ghi ngày gửi |
Ghép lại: "Sơ chế rau, thịt, hải sản theo phiếu chuẩn bị của bếp trưởng, xong trước giờ mở cửa ba mươi phút, đúng định lượng; mỗi khay ghi ngày giờ sơ chế." Câu dài hơn "phụ trách sơ chế nguyên liệu", nhưng người mới đọc là làm được, bếp trưởng đi một vòng là kiểm tra được.
Không phải dòng nào cũng cần đủ bốn phần. Việc hằng ngày đơn giản có thể bỏ phần đầu ra. Nhưng thiếu cả chuẩn lẫn đầu ra thì dòng đó chưa dùng được.
Động từ nên dùng và nên tránh theo nhóm việc
Chọn động từ mô tả đúng thao tác giúp người đọc biết ngay việc thuộc loại gì. Cột cuối là động từ mơ hồ hay bị dùng thay.
| Nhóm việc | Động từ nên dùng | Động từ dễ mơ hồ |
|---|---|---|
| Kiểm tra, đối soát | đối chiếu, soát, đếm, kiểm kê, so khớp, ký xác nhận | theo dõi, giám sát chung |
| Ghi chép, báo cáo | ghi, nhập, cập nhật, lập, tổng hợp, gửi báo cáo | quản lý số liệu |
| Giao tiếp với khách | gọi, gặp, gửi, trả lời, hẹn lại, xin xác nhận | chăm sóc, duy trì quan hệ |
| Sản xuất, chế biến | vận hành, cài đặt, sơ chế, đóng gói, thay, vệ sinh | phụ trách khâu |
| Lập kế hoạch | lập lịch, phân ca, đặt hàng, đề xuất, dự trù | định hướng, hoạch định |
| Ra quyết định | duyệt, từ chối, phê duyệt trong hạn mức, chọn | chỉ đạo, điều hành |
| Hướng dẫn người khác | kèm, hướng dẫn, kiểm tra tay nghề, chấm bài thực hành | hỗ trợ đồng nghiệp |
Động từ trong cột cuối vẫn được dùng làm tiêu đề nhóm việc, ví dụ "Chăm sóc khách hàng hiện có". Bên dưới tiêu đề đó, từng dòng phải dùng động từ ở cột giữa.
Mười hai câu sửa mẫu: từ chung chung sang rõ
Mỗi dòng là một câu gốc hay gặp trong JD và một cách viết lại. Số liệu trong câu sửa là ví dụ, bạn thay bằng số của công ty mình.
- "Quản lý quỹ tiền mặt" → "Đếm và đối chiếu tiền mặt với sổ quỹ cuối mỗi ngày, ký biên bản kiểm quỹ cùng kế toán"
- "Chăm sóc khách hàng cũ" → "Gọi cho mỗi khách đã mua trong ba tháng gần nhất ít nhất một lần mỗi quý, ghi nhu cầu mới vào hồ sơ khách"
- "Hỗ trợ phòng kinh doanh" → "Lập hợp đồng và phụ lục từ mẫu đã duyệt cho đơn đã chốt trong vòng một ngày làm việc"
- "Đảm bảo vệ sinh khu vực bếp" → "Lau bề mặt bếp, chậu rửa, sàn bếp theo bảng vệ sinh cuối mỗi ca, ký vào bảng"
- "Theo dõi tình hình kho" → "Đếm mười mã hàng luân phiên mỗi ngày theo danh sách kiểm đếm, báo lệch quá hai phần trăm cho kế toán kho"
- "Phụ trách mạng nội bộ" → "Kiểm tra trạng thái thiết bị mạng mỗi sáng trước 8 giờ 30, xử lý hoặc báo nhà cung cấp trong vòng hai giờ khi mất kết nối"
- "Xây dựng nội dung cho trang của công ty" → "Viết và đăng ba bài mỗi tuần theo lịch nội dung đã duyệt, trả lời bình luận trong ngày"
- "Quản lý nhân viên ca" → "Phân ca cho tuần sau trước tối thứ Năm, kiểm tra có mặt đầu ca, ghi biên bản khi có người đi muộn quá mười lăm phút"
- "Giám sát chất lượng sản phẩm" → "Lấy mẫu năm sản phẩm mỗi giờ trên chuyền, đo theo phiếu kiểm, dừng chuyền và báo tổ trưởng khi hai mẫu liên tiếp lỗi"
- "Tham gia các hoạt động của công ty" → bỏ, hoặc ghi rõ hoạt động nào, bao nhiêu lần mỗi năm
- "Thực hiện các công việc khác theo yêu cầu" → "Thực hiện việc phát sinh khác do trưởng phòng giao, không quá khoảng mười phần trăm thời gian làm việc mỗi tháng, phù hợp chuyên môn"
- "Có trách nhiệm cao với công việc" → đây không phải nhiệm vụ, chuyển sang phần yêu cầu và viết thành hành vi, ví dụ "hoàn thành việc đã nhận đúng hạn hoặc báo trước khi trễ"
Câu thứ mười một đáng chú ý nhất. Hầu như JD nào cũng có dòng "việc khác theo yêu cầu", và đó là chỗ phạm vi công việc bị kéo giãn. Giới hạn dòng này bằng tỷ lệ thời gian và điều kiện "phù hợp chuyên môn" giúp cả hai bên có ranh giới.
Khi việc khó đo bằng con số
Đo bằng đầu ra thay vì đo bằng kết quả cuối cùng. Nhân viên thiết kế không đo được bằng "thiết kế đẹp", nhưng đo được bằng "giao bản phác đầu tiên trong hai ngày làm việc kể từ khi nhận yêu cầu đủ thông tin". Đầu ra rõ, thời hạn rõ, phần đẹp hay chưa để cho vòng góp ý.
Đo bằng thời gian phản hồi. Với việc mang tính phục vụ như hành chính hay hỗ trợ kỹ thuật nội bộ, thời gian từ lúc nhận yêu cầu tới lúc phản hồi là thứ đo được ngay, kể cả khi bản thân việc khó lượng hoá.
Đo bằng sự tuân thủ một danh sách. Lễ tân "đón khách chu đáo" khó đo, nhưng "chào khách, mời ngồi, hỏi hẹn với ai, báo người được hẹn trong vòng hai phút" thì kiểm tra được. Biến chữ "chu đáo" thành ba đến năm thao tác cụ thể.
Đo bằng phản hồi của người nhận. Với việc phục vụ nội bộ, phiếu hỏi ba câu gửi người nhận sau mỗi đợt việc lớn là đủ. Đừng làm phiếu dài, người ta sẽ chấm cho xong.
Chấp nhận có việc chỉ ghi được thời hạn. Một số việc như soạn quy trình mới chỉ đo được bằng mốc: bản nháp nộp ngày nào, bản chính thức ban hành ngày nào. Ghi mốc là đủ, đừng cố bịa chỉ số.
Bốn câu hỏi kiểm tra một dòng nhiệm vụ trước khi chốt
Đọc từng dòng trong phần nhiệm vụ và hỏi lần lượt bốn câu. Dòng nào vấp ở câu nào thì sửa ở phần đó của công thức.
- Người mới vào làm đọc dòng này có biết sáng mai phải bắt tay vào việc gì không? Nếu không, động từ hoặc đối tượng còn mơ hồ
- Cuối tuần hoặc cuối tháng, quản lý nhìn vào đâu để biết việc này đã làm? Nếu không có gì để nhìn, dòng đang thiếu đầu ra
- Thế nào là làm chưa đạt? Nếu không nói được, dòng đang thiếu chuẩn hoặc thời hạn
- Người làm vị trí này có tự làm được việc đó trong quyền hạn của mình không, hay phụ thuộc hoàn toàn vào người khác? Nếu phụ thuộc, viết lại phần mình làm được, ví dụ "gửi đề nghị" thay cho "hoàn tất"
Một phần nhiệm vụ tốt thường có năm đến chín nhóm việc, mỗi nhóm hai đến bốn dòng. Xếp nhóm quan trọng nhất lên đầu chứ không theo thứ tự xảy ra trong ngày, vì người đọc thường chỉ đọc kỹ vài dòng đầu.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cấm hẳn từ "quản lý" trong JD không?
Không cần cấm. "Quản lý" dùng được làm tên nhóm việc, ví dụ "Quản lý hồ sơ nhân sự". Điều cần là bên dưới tên nhóm, từng dòng phải viết bằng động từ cụ thể như lập, cập nhật, lưu, đối chiếu, kèm thời hạn hoặc đầu ra.
Viết nhiệm vụ cụ thể như vậy có làm JD quá dài không?
Dài hơn một chút nhưng đổi lại không phải giải thích lại nhiều lần. Giữ năm đến chín nhóm việc, mỗi nhóm hai đến bốn dòng, thì phần nhiệm vụ vẫn gọn trong khoảng một trang. Thao tác chi tiết hơn nên để ở quy trình riêng.
Câu "thực hiện các công việc khác theo yêu cầu" có nên giữ không?
Có thể giữ vì việc phát sinh là thật, nhưng nên giới hạn bằng tỷ lệ thời gian ước tính và điều kiện phù hợp chuyên môn. Không giới hạn thì câu này mở cửa cho việc giao tràn lan và người lao động không có căn cứ để trao đổi lại.
Số liệu trong dòng nhiệm vụ có phải là KPI luôn không?
Chưa hẳn. Số trong dòng nhiệm vụ là chuẩn làm việc, ví dụ đối chiếu trước ngày 5. KPI là con số tổng hợp theo kỳ, ví dụ tỷ lệ khách đã có biên bản xác nhận trong tháng. Một chuẩn làm việc tốt thường đẻ ra một KPI dễ đo.
Việc sáng tạo như viết nội dung, thiết kế thì viết nhiệm vụ thế nào?
Đo bằng đầu ra và thời hạn thay vì chất lượng cảm tính. Ví dụ giao bản phác trong hai ngày làm việc, số bài mỗi tuần theo lịch đã duyệt, số vòng chỉnh sửa tối đa. Phần chất lượng để cho vòng góp ý của người duyệt.
Ai nên đọc lại phần nhiệm vụ trước khi chốt?
Người đang làm vị trí đó là người phát hiện thiếu sót tốt nhất. Hỏi họ có việc nào đang làm mà không có trong danh sách, và có dòng nào chưa từng làm. Nếu vị trí mới hoàn toàn, nhờ người làm vị trí tương tự ở bộ phận khác đọc.