Thu ngân ở nhà hàng, quán cà phê chịu trách nhiệm cho mọi đồng tiền đi qua quầy trong ca: tính đúng hoá đơn, thu đủ bằng tiền mặt, thẻ hay chuyển khoản, giữ két khớp với số trên máy bán hàng, và chốt ca có chữ ký giao nhận. Thu ngân không quyết định giảm giá hay huỷ món; thu ngân là người bảo đảm mọi thay đổi trên hoá đơn đều có người duyệt và có dấu vết.
Bản JD thu ngân thường sơ sài vì chủ quán nghĩ việc này đơn giản. Chỗ hay xảy ra chuyện lại nằm ở những gì JD không ghi: ai được huỷ món, lệch két xử lý thế nào, khách đưa ảnh chụp chuyển khoản có được cho đi chưa. Phần dưới lần lượt đi qua mục đích và quan hệ báo cáo, việc theo nhịp ca, quy trình chốt ca, quyền hạn, yêu cầu, KPI, khác biệt quán nhỏ và chuỗi, lỗi hay gặp, rồi bản JD để chép.
Thu ngân để làm gì, báo cáo cho ai, làm việc với ai
Ở quán ăn, tiền đi qua nhiều tay: phục vụ cầm hoá đơn, khách chuyển khoản, nhân viên giao hàng thu hộ. Thu ngân là điểm khoá cuối cùng: mọi đơn phải được đóng trên máy, mọi khoản thu phải vào két hoặc tài khoản của quán, mọi chênh lệch phải được ghi ngay trong ca. Không có điểm khoá này, chủ quán chỉ biết thất thoát khi đối chiếu cuối tháng, lúc đó không còn ai nhớ chuyện gì đã xảy ra.
Thu ngân báo cáo cho quản lý ca trong giờ làm việc và cho kế toán hoặc chủ quán về số liệu cuối ngày. Người phối hợp thường xuyên là phục vụ (chuyển hoá đơn, báo bàn thanh toán), quầy pha chế ở quán cà phê (đơn tại quầy), nhân viên giao hàng (tiền thu hộ khi về quán) và quản lý ca (duyệt huỷ món, giảm giá, mở két ngoài giờ).
Điều nên ghi rõ: thu ngân chịu trách nhiệm về két trong ca mình đứng, từ lúc nhận tiền lẻ đầu ca có chữ ký tới lúc bàn giao cuối ca có chữ ký. Người khác không được mở két trong ca nếu không có thu ngân hoặc quản lý ca đứng cạnh.
Việc theo nhịp ca, tuần, tháng
Bảng ví dụ cho quán cà phê kiêm đồ ăn nhẹ, hai ca mỗi ngày, mỗi ca một thu ngân.
| Thời điểm | Việc cụ thể |
|---|---|
| Đầu ca | Nhận tiền lẻ đầu ca, đếm trước mặt người giao, ký sổ; đăng nhập máy bán hàng bằng tài khoản riêng, không dùng chung; kiểm giấy in hoá đơn, máy quẹt thẻ; đọc ghi chú khuyến mãi trong ngày |
| Trong ca | Tính tiền theo máy, đọc tổng tiền cho khách; đếm tiền khách đưa trước mặt khách và để tờ tiền lớn ngoài két tới khi thối xong; với chuyển khoản, chỉ đóng đơn khi thấy tiền về trên ứng dụng hoặc thông báo của quán, không dựa vào ảnh chụp màn hình của khách; xuất hoá đơn theo yêu cầu của khách theo quy định hiện hành |
| Cuối ca | In báo cáo ca trên máy; đếm két theo từng mệnh giá; đối chiếu tiền mặt, thẻ, chuyển khoản với báo cáo; ghi chênh lệch và lý do; bàn giao có chữ ký người nhận |
| Hằng tuần | Gửi bảng tổng hợp chênh lệch các ca cho quản lý; báo những đơn huỷ, đơn giảm giá bất thường (nhiều lần trên cùng một bàn, cùng một người) |
| Hằng tháng | Cùng kế toán đối chiếu doanh thu máy bán hàng với sao kê ngân hàng và tiền nộp; rà danh sách hoá đơn khách yêu cầu xuất |
| Khi phát sinh | Mất điện, máy hỏng: chuyển sang ghi hoá đơn tay theo mẫu của quán, nhập bù vào máy khi có điện; khách khiếu nại tính sai: in lại hoá đơn, đối chiếu và gọi quản lý ca nếu phải chỉnh |
Câu "không dựa vào ảnh chụp màn hình của khách" nên ghi thẳng vào JD. Đây là cách thất thoát hay gặp ở quán đông: khách đưa ảnh chụp giao dịch, thu ngân bận nên cho đi, cuối ngày đối chiếu thì không có tiền về.
Quy trình chốt ca và xử lý lệch két
Viết quy trình này thành bước, dán ngay tại quầy. Ví dụ ca sáng ở một quán bán 300 đơn mỗi ngày.
- In báo cáo ca từ máy bán hàng: tổng doanh thu, chia theo tiền mặt, thẻ, chuyển khoản; số đơn huỷ, đơn giảm giá kèm tên người duyệt
- Đếm két theo từng mệnh giá, ghi vào phiếu đếm. Trừ tiền lẻ đầu ca để ra tiền mặt thu trong ca
- Đối chiếu: tiền mặt thu trong ca so với phần tiền mặt trên báo cáo; tổng giao dịch thẻ trên máy quẹt so với phần thẻ trên báo cáo; danh sách tiền về tài khoản so với phần chuyển khoản
- Nếu lệch, kiểm lại ba chỗ hay sai nhất: đơn chuyển khoản bấm nhầm thành tiền mặt; đơn thanh toán tách hai hình thức; tiền thối nhầm mệnh giá. Ví dụ: két thiếu 50.000 đồng, kiểm ra một đơn 50.000 đồng khách chuyển khoản nhưng bấm tiền mặt, sửa phương thức với quản lý ca thì két khớp
- Lệch vẫn còn: ghi số tiền, chiều lệch (thừa hay thiếu), lý do nghi ngờ vào sổ; thu ngân và quản lý ca cùng ký
- Bàn giao két cho ca sau hoặc nộp tiền theo quy định, người nhận đếm lại và ký
Về chuyện tiền thiếu: nhiều JD ghi "thu ngân tự đền tiền thiếu". Bộ luật Lao động 2019 không cho làm theo kiểu khoán như vậy. Điều 129 quy định người lao động làm mất tài sản do người sử dụng lao động giao thì bồi thường một phần hoặc toàn bộ theo thời giá thị trường hoặc nội quy lao động, hoặc theo hợp đồng trách nhiệm nếu có; Điều 130 yêu cầu căn cứ vào lỗi và mức thiệt hại thực tế; Điều 102 giới hạn mức khấu trừ tiền lương hằng tháng không quá 30% tiền lương thực trả sau các khoản trích nộp bắt buộc. Quán muốn ràng buộc trách nhiệm két nên làm hợp đồng trách nhiệm và nội quy rõ ràng, JD chỉ cần ghi "chịu trách nhiệm về két trong ca theo nội quy và hợp đồng trách nhiệm".
Quyền hạn: điều thu ngân được làm và không được làm
Được từ chối đóng đơn khi chưa thấy tiền về. Kể cả khi khách vội hay khó chịu. JD ghi câu này là để bảo vệ thu ngân khi khách phàn nàn với quản lý.
Được yêu cầu quản lý ca duyệt mọi thay đổi trên hoá đơn. Huỷ món đã gọi, giảm giá ngoài chương trình, tách hoá đơn sau khi đã in. Thu ngân không tự làm dù khách là người quen của quán.
Được từ chối tiền nghi giả và thẻ không khớp người dùng theo quy định của quán. Báo quản lý ca, không tranh cãi với khách tại quầy.
Không được cho mượn két, cho ứng tiền từ két. Mọi khoản chi lấy từ két (mua đá gấp, trả tiền giao hàng) phải có phiếu chi do người có quyền ký; JD nên ghi người đó là ai.
Không được dùng tài khoản máy bán hàng của người khác. Mỗi người một tài khoản là cách duy nhất để biết đơn nào ai làm. Cho mượn tài khoản thì mọi đối chiếu sau đó vô nghĩa.
Yêu cầu tuyển và lý do
Thu ngân không cần bằng cấp kế toán. Thứ cần là cẩn thận với con số và chịu làm theo quy trình.
| Yêu cầu | Loại | Vì sao cần |
|---|---|---|
| Tính nhẩm, đếm tiền nhanh và chính xác | Bắt buộc | Thối tiền sai là lỗi phổ biến nhất ở quầy |
| Dùng được máy bán hàng, máy quẹt thẻ sau khi được hướng dẫn | Bắt buộc | Mọi đối chiếu cuối ca dựa vào máy |
| Làm theo ca, có ca tối và cuối tuần | Bắt buộc | Giờ đông của quán ăn là tối và cuối tuần |
| Từng làm thu ngân, bán hàng có giữ tiền | Ưu tiên | Đã quen chốt ca, rút ngắn thời gian đào tạo |
| Biết cách xuất hoá đơn trên phần mềm của quán | Ưu tiên | Có thể đào tạo trong vài ca |
| Giấy khám sức khoẻ theo quy định hiện hành | Bắt buộc nếu thu ngân kiêm pha chế hoặc chia đồ ăn | Người tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm |
Đừng ghi "nữ", "ngoại hình ưa nhìn" hay một khoảng tuổi. Những yêu cầu đó không liên quan tới việc giữ két và thuộc nhóm phân biệt đối xử mà Điều 8 Bộ luật Lao động 2019 cấm.
KPI gợi ý cho thu ngân
Gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp. KPI thu ngân xoay quanh độ chính xác, không phải doanh thu.
| Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|
| Số ca lệch két | Số ca có chênh lệch sau khi đã kiểm lại, chia tổng số ca đứng | Hằng tháng |
| Giá trị lệch | Tổng giá trị chênh lệch thừa và thiếu (tính trị tuyệt đối) trong tháng | Hằng tháng |
| Đơn sai phương thức thanh toán | Số đơn phải sửa phương thức sau chốt ca | Hằng tuần |
| Chốt ca đúng giờ | Số ca bàn giao xong trong vòng mười lăm phút sau giờ kết thúc ca | Hằng tháng |
| Đơn thay đổi không có người duyệt | Số đơn huỷ, giảm giá không có tên quản lý ca duyệt trên báo cáo; mục tiêu là không có | Hằng tuần |
Tính giá trị lệch theo trị tuyệt đối là cố ý: két thừa tiền cũng là dấu hiệu sai quy trình (thối thiếu cho khách, bấm nhầm đơn), không phải điểm cộng.
Quán nhỏ, chuỗi lớn và những câu hay viết sai
Ở quán nhỏ, thu ngân thường kiêm nhận đơn, pha đồ uống đơn giản và trả lời điện thoại đặt bàn. JD nên ghi phần kiêm nhiệm nhưng giữ nguyên các dòng về két, vì kiêm nhiều việc là lúc dễ lệch nhất. Ở chuỗi, thu ngân làm trên hệ thống chung, có quy định nộp tiền về ngân hàng theo ngày, có người kiểm soát từ văn phòng xem báo cáo huỷ món của mọi cửa hàng. JD chuỗi cần ghi rõ quy trình nộp tiền và ai được mở két ngoài giờ.
Câu hay viết sai: "trung thực, cẩn thận" thay cho quy trình; câu rõ là "đếm két theo mệnh giá, đối chiếu ba hình thức thanh toán, ký bàn giao". "Chịu trách nhiệm toàn bộ thất thoát" thay cho "chịu trách nhiệm về két trong ca theo nội quy và hợp đồng trách nhiệm". "Hỗ trợ khách hàng thanh toán nhanh chóng" mà quên câu "chỉ đóng đơn chuyển khoản khi thấy tiền về".
Bản JD thu ngân để chép
- Chức danh: Thu ngân [nhà hàng / quán cà phê], báo cáo quản lý ca
- Mục đích: thu đúng, đủ mọi khoản trong ca và giữ két khớp với máy bán hàng
- Việc chính: nhận tiền lẻ đầu ca có ký; tính tiền theo máy; đóng đơn chuyển khoản khi thấy tiền về; xuất hoá đơn theo yêu cầu khách theo quy định hiện hành; chốt ca, đối chiếu ba hình thức thanh toán, ghi lệch và ký bàn giao; tổng hợp lệch và đơn bất thường hằng tuần; đối chiếu cùng kế toán hằng tháng
- Quyền hạn: từ chối đóng đơn khi chưa thấy tiền về; yêu cầu quản lý ca duyệt mọi huỷ món, giảm giá; từ chối tiền nghi giả
- Không được: tự huỷ món, giảm giá; cho mượn hoặc ứng tiền từ két; dùng tài khoản máy của người khác
- Bắt buộc: đếm tiền và tính nhẩm chính xác; dùng máy bán hàng sau đào tạo; làm ca tối, cuối tuần
- KPI: số ca lệch két, giá trị lệch, đơn sai phương thức, chốt ca đúng giờ, đơn thay đổi không có người duyệt
Câu hỏi thường gặp
Thu ngân có phải đền tiền thiếu két không?
Không theo kiểu khoán. Điều 129 và 130 Bộ luật Lao động 2019 yêu cầu bồi thường theo thời giá, nội quy lao động hoặc hợp đồng trách nhiệm, có xét lỗi và thiệt hại thực tế; Điều 102 giới hạn mức khấu trừ lương hằng tháng. Quán nên có nội quy và hợp đồng trách nhiệm rõ ràng.
Khách đưa ảnh chụp chuyển khoản có được cho đi không?
Không nên. Thu ngân chỉ đóng đơn khi thấy tiền đã về tài khoản của quán qua ứng dụng hoặc thông báo. Ghi điều này vào JD và quy trình quầy để thu ngân có căn cứ từ chối mà không bị khách hay quản lý trách.
Thu ngân có được tự huỷ món không?
Không. Huỷ món, giảm giá ngoài chương trình, tách hoá đơn đã in đều cần quản lý ca duyệt và có tên người duyệt trên máy. Đây là chỗ thất thoát hay gặp nhất ở quán ăn nên JD phải ghi rõ.
Thu ngân quán cà phê có cần biết kế toán không?
Không bắt buộc. Thu ngân cần tính toán chính xác, dùng được máy bán hàng và làm đúng quy trình chốt ca. Kiến thức kế toán là điểm cộng, giúp đối chiếu cuối tháng với kế toán nhanh hơn.
Một ca bị lệch két nhiều lần thì xử lý thế nào?
Trước hết rà quy trình: tài khoản máy có dùng chung không, có ai khác mở két không, đơn chuyển khoản có bị bấm nhầm không. Nếu quy trình ổn mà vẫn lệch, xử lý theo nội quy lao động của quán, có biên bản và nghe giải trình.
Thu ngân có cần giấy khám sức khoẻ không?
Nếu thu ngân kiêm pha chế, chia đồ ăn hoặc tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm thì nên có giấy khám sức khoẻ và tập huấn an toàn thực phẩm theo quy định hiện hành. Chỉ đứng quầy tiền thì tuỳ quy định của quán.