Kế toán tổng hợp là người gom số liệu của mọi phần hành (tiền, công nợ, kho, lương, tài sản), kiểm cho khớp, khoá sổ hằng tháng và lập báo cáo tài chính, báo cáo quản trị cho kế toán trưởng hoặc giám đốc. Một bản mô tả công việc (JD, viết tắt của job description) tốt cho vị trí này phải nói rõ ai chịu trách nhiệm con số cuối cùng, khoá sổ trước ngày nào và được quyền trả lại chứng từ sai.
Phần dưới đi lần lượt: mục đích vị trí, nhiệm vụ chia theo ngày, tuần, tháng, quý, năm, quyền hạn, yêu cầu bắt buộc và ưu tiên, bảng KPI (chỉ số đánh giá kết quả) gợi ý kèm cách đo, điểm khác giữa công ty nhỏ và công ty lớn, những câu hay viết sai, và một bản JD gọn để bạn chép rồi sửa theo doanh nghiệp mình.
Kế toán tổng hợp để làm gì, báo cáo cho ai, phối hợp với ai
Mục đích của vị trí gói trong một câu: bảo đảm sổ sách cả công ty khớp nhau và ra được báo cáo đúng hạn. Kế toán viên phần hành ghi từng nghiệp vụ; kế toán tổng hợp nhìn toàn bộ bức tranh, phát hiện chỗ lệch giữa sổ quỹ và sổ cái, giữa thẻ kho và giá vốn, giữa bảng lương và chi phí nhân công, rồi yêu cầu sửa trước khi khoá kỳ. Nếu phải chọn một đầu ra để đánh giá người này, đó là bộ số liệu tháng đã khoá mà không ai phải mở lại.
Ở công ty có phòng kế toán từ ba người trở lên, kế toán tổng hợp báo cáo trực tiếp cho kế toán trưởng và thường là người điều phối thay khi kế toán trưởng vắng. Ở công ty nhỏ chưa có kế toán trưởng chuyên trách, vị trí này báo cáo thẳng cho giám đốc, nhiều nơi kiêm luôn phần kê khai thuế.
Phối hợp nội bộ: kế toán thanh toán, thủ quỹ, kế toán kho, kế toán công nợ, bộ phận nhân sự (bảng chấm công, bảng lương), bộ phận kinh doanh (hợp đồng, đơn hàng, chiết khấu). Phối hợp bên ngoài: ngân hàng (sao kê, xác nhận số dư), đơn vị kiểm toán độc lập nếu công ty thuê kiểm toán báo cáo năm, cơ quan thuế khi có yêu cầu giải trình.
Nhiệm vụ chính chia theo tần suất
Bảng dưới viết theo kiểu động từ cộng đầu ra, để người nhận việc biết làm xong thì giao cái gì, cho ai.
| Tần suất | Việc cụ thể | Kết quả bàn giao |
|---|---|---|
| Hằng ngày | Rà bút toán các phần hành nhập trong ngày; đối chiếu số dư tiền mặt với sổ quỹ của thủ quỹ; đối chiếu số dư tài khoản ngân hàng với sao kê | Danh sách bút toán cần sửa gửi người nhập trước giờ nghỉ |
| Hằng tuần | Kiểm tra chi phí hạch toán đúng bộ phận, đúng khoản mục; nhắc chứng từ còn thiếu quá 7 ngày | Bảng chứng từ treo kèm tên người phụ trách |
| Hằng tháng | Phân bổ chi phí trả trước, trích khấu hao tài sản cố định, tính giá vốn, kết chuyển doanh thu và chi phí, khoá sổ trước ngày chốt của công ty | Bảng cân đối số phát sinh, báo cáo kết quả kinh doanh tháng, báo cáo quản trị |
| Hằng quý | Đối chiếu công nợ lớn bằng biên bản; kiểm kê quỹ và kho cùng thủ quỹ, kế toán kho; rà số liệu dùng cho tờ khai thuế quý | Biên bản đối chiếu, biên bản kiểm kê, bảng giải trình chênh lệch |
| Cuối năm | Lập báo cáo tài chính năm, chuẩn bị số liệu quyết toán thuế, làm việc với kiểm toán độc lập nếu có | Bộ báo cáo tài chính, hồ sơ giải trình |
| Khi phát sinh | Hướng dẫn hạch toán nghiệp vụ mới (khoản vay, góp vốn, thanh lý tài sản); trả lời câu hỏi của ngân hàng, cơ quan thuế | Ghi chú cách hạch toán lưu vào thư mục quy trình |
Ngày khoá sổ ghi trong JD nên là con số thật của doanh nghiệp bạn. Ghi "ngày 10" trong khi kho chỉ chốt nhập xuất vào ngày 12 là tự đặt ra một mốc không ai đạt nổi, rồi tháng nào cũng ghi nhận trễ cho người không có lỗi.
Quyền hạn nên ghi rõ
Trả lại chứng từ. Được từ chối hạch toán chứng từ thiếu chữ ký, sai thông tin người mua, hoá đơn không khớp hợp đồng; yêu cầu người đề nghị bổ sung trong thời hạn công ty quy định.
Yêu cầu số liệu. Được yêu cầu các phần hành và các bộ phận kinh doanh, kho, nhân sự gửi bảng kê phục vụ khoá sổ; quá hạn thì báo cáo kế toán trưởng hoặc giám đốc kèm tên việc bị chậm.
Đề xuất bút toán điều chỉnh. Được đề xuất điều chỉnh, phân bổ lại chi phí sai bộ phận; điều chỉnh vào kỳ đã khoá phải có người duyệt ở cấp trên.
Quyền trên phần mềm kế toán. Xem toàn bộ phân hệ; quyền sửa chỉ trong kỳ chưa khoá. Ghi điều này vào JD giúp tránh tranh cãi khi kiểm toán hỏi ai đã sửa số tháng trước.
Những việc không thuộc quyền. Không tự duyệt chi, không ký thay kế toán trưởng trên báo cáo tài chính khi chưa có văn bản uỷ quyền. Viết phần "không có quyền" cũng quan trọng ngang phần "có quyền", vì nó bảo vệ chính người làm.
Yêu cầu bắt buộc và yêu cầu ưu tiên
Tách hai nhóm để ứng viên tự đánh giá đúng, và để người tuyển không loại oan người đủ năng lực chỉ vì thiếu một điểm cộng.
- Bắt buộc: tốt nghiệp chuyên ngành kế toán, kiểm toán hoặc tài chính từ cao đẳng trở lên; đã tự tay khoá sổ và lập báo cáo tài chính trọn một năm ở doanh nghiệp đang hoạt động.
- Bắt buộc: nắm chuẩn mực và chế độ kế toán doanh nghiệp đang áp dụng; dùng thành thạo ít nhất một phần mềm kế toán và bảng tính (hàm tra cứu, bảng tổng hợp).
- Bắt buộc: đọc được hợp đồng kinh tế để nhận ra điều khoản ảnh hưởng hạch toán (thời điểm ghi nhận doanh thu, chiết khấu, bảo hành).
- Ưu tiên: từng làm ở doanh nghiệp cùng ngành (sản xuất có tính giá thành, thương mại nhiều mã hàng, dịch vụ theo dự án).
- Ưu tiên: từng làm việc với đơn vị kiểm toán độc lập hoặc đoàn kiểm tra thuế.
- Ưu tiên: có chứng chỉ nghề nghiệp kế toán trong hoặc ngoài nước.
Không đưa vào yêu cầu tuổi, giới tính, ngoại hình, quê quán hay tình trạng hôn nhân; những điều này không nói gì về khả năng khoá sổ và dễ thành câu phân biệt đối xử. Số năm kinh nghiệm cũng chỉ nên dùng như dấu hiệu, còn tiêu chí thật là đã tự làm trọn chu kỳ báo cáo năm hay chưa.
KPI gợi ý cho kế toán tổng hợp
Các chỉ số dưới đây là gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp. Chọn ba đến năm chỉ số, đừng dùng hết cùng lúc.
| Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|
| Khoá sổ đúng hạn | Ngày khoá sổ thực tế so với ngày chốt quy định; đạt khi trễ không quá một ngày làm việc | Tháng |
| Bút toán mở lại sau khoá sổ | Đếm số lần phải mở kỳ đã khoá để sửa, ghi rõ nguyên nhân thuộc phần hành nào | Tháng |
| Chênh lệch chưa giải trình | Tổng giá trị chênh lệch tiền, công nợ, kho chưa có giải trình tại ngày khoá sổ | Tháng |
| Báo cáo quản trị đúng hẹn | Số kỳ nộp báo cáo cho giám đốc đúng ngày đã hẹn trên tổng số kỳ | Quý |
| Điều chỉnh do kiểm toán đề nghị | Số bút toán và giá trị kiểm toán độc lập đề nghị điều chỉnh trên báo cáo năm | Năm |
| Chứng từ treo quá hạn | Số chứng từ thiếu chưa bổ sung sau 15 ngày, kèm tên bộ phận gây treo | Tuần |
Không nên đặt KPI "không có sai sót" vì không đo được và khiến người làm giấu lỗi. Đếm số lần mở lại kỳ đã khoá thì trung thực hơn: con số giảm dần qua các quý là dấu hiệu quy trình đang tốt lên.
Công ty nhỏ và công ty lớn khác nhau thế nào
Giả sử một công ty thương mại 20 người, phòng kế toán chỉ có hai người. Kế toán tổng hợp ở đây làm gần như tất cả: nhập liệu mua bán, theo dõi công nợ, tính lương, kê khai thuế, rồi tự khoá sổ. Người còn lại kiêm thủ quỹ và giao nhận chứng từ. JD cho trường hợp này phải ghi rõ phần kiêm nhiệm, nếu không người làm sẽ bị đánh giá như một kế toán tổng hợp thuần trong khi một nửa thời gian dành cho việc khác.
Ở công ty sản xuất 300 người có năm, sáu kế toán phần hành, kế toán tổng hợp gần như không nhập nghiệp vụ hằng ngày. Việc chính là kiểm soát: rà bút toán, tính giá thành, phân bổ chi phí chung, lập báo cáo hợp nhất các xưởng hoặc chi nhánh, làm đầu mối với kiểm toán. JD cần ghi quyền yêu cầu các phần hành và thời hạn từng phần hành phải chốt số, vì đó là thứ quyết định khoá sổ có đúng hạn hay không.
Điểm khác nữa là báo cáo quản trị. Công ty nhỏ thường chỉ cần doanh thu, lãi gộp, tiền còn trong tài khoản, công nợ phải thu quá hạn. Công ty lớn cần báo cáo theo bộ phận, theo kênh, so với kế hoạch. Đừng chép nguyên JD của công ty lớn cho công ty nhỏ, người mới vào sẽ mất cả tháng làm những báo cáo không ai đọc.
Lỗi hay gặp khi viết JD kế toán tổng hợp
"Quản lý sổ sách kế toán của công ty." Câu này không nói gì. Viết rõ: "Khoá sổ trước ngày 8 hằng tháng; nộp bảng cân đối số phát sinh và báo cáo kết quả kinh doanh cho kế toán trưởng trước ngày 10."
"Chịu áp lực công việc cao." Thay bằng thông tin thật: "Cao điểm cuối tháng và tháng quyết toán năm, có thể làm thêm giờ theo thoả thuận." Ứng viên cần biết lúc nào bận, không cần nghe khẩu hiệu.
"Thực hiện các công việc khác theo yêu cầu." Giữ được, nhưng nên giới hạn: "trong phạm vi nghiệp vụ kế toán". Nếu thật sự kiêm hành chính hay mua hàng, ghi hẳn ra.
Trộn yêu cầu với ước muốn. Ghi "thành thạo mọi phần mềm kế toán" là không thực tế. Ghi tên nhóm kỹ năng: một phần mềm kế toán bất kỳ và bảng tính ở mức tổng hợp số liệu.
Bỏ trống quyền hạn. Thiếu phần quyền trả chứng từ thì kế toán tổng hợp phải hạch toán cả chứng từ sai rồi chịu trách nhiệm khi bị kiểm tra.
Bản JD kế toán tổng hợp gọn để chép
Thay phần trong ngoặc cho đúng doanh nghiệp bạn, xoá dòng không áp dụng.
- Chức danh: Kế toán tổng hợp. Báo cáo cho: (kế toán trưởng hoặc giám đốc). Phối hợp: các kế toán phần hành, thủ quỹ, kho, nhân sự, kinh doanh.
- Mục đích: bảo đảm số liệu kế toán toàn công ty đầy đủ, khớp và báo cáo đúng hạn.
- Rà bút toán và đối chiếu tiền, ngân hàng hằng ngày; gửi danh sách cần sửa trước giờ nghỉ.
- Khoá sổ trước ngày (…) hằng tháng; lập bảng cân đối số phát sinh, báo cáo kết quả kinh doanh, báo cáo quản trị.
- Đối chiếu công nợ lớn và kiểm kê quỹ, kho cùng các bộ phận mỗi quý; lập biên bản và giải trình chênh lệch.
- Lập báo cáo tài chính năm, chuẩn bị số liệu quyết toán thuế, làm đầu mối với kiểm toán.
- Quyền: trả lại chứng từ không hợp lệ, yêu cầu số liệu từ các bộ phận, đề xuất bút toán điều chỉnh.
- Bắt buộc: chuyên ngành kế toán, kiểm toán, tài chính; đã tự lập báo cáo tài chính trọn một năm; thành thạo phần mềm kế toán và bảng tính.
- Ưu tiên: kinh nghiệm cùng ngành, từng làm với kiểm toán độc lập.
- KPI: khoá sổ đúng hạn, số lần mở lại kỳ đã khoá, chênh lệch chưa giải trình (gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp).
Câu hỏi thường gặp
Kế toán tổng hợp khác kế toán trưởng ở điểm nào?
Kế toán tổng hợp làm và kiểm số liệu, khoá sổ, lập báo cáo. Kế toán trưởng chịu trách nhiệm tổ chức bộ máy kế toán, ký báo cáo và phải đáp ứng điều kiện theo quy định chuyên ngành hiện hành. Ở công ty nhỏ một người có thể làm cả hai việc nếu đủ điều kiện.
Công ty 10 người có cần tuyển riêng kế toán tổng hợp không?
Thường không cần một người toàn thời gian chỉ làm tổng hợp. Có thể tuyển một kế toán làm trọn phần hành và tự khoá sổ, hoặc thuê dịch vụ kế toán. Dù chọn cách nào, vẫn nên có bản JD ghi rõ ai khoá sổ và trước ngày nào.
Có nên ghi số năm kinh nghiệm cụ thể trong JD không?
Có thể ghi để ứng viên tự lọc, nhưng nên kèm tiêu chí thật như đã tự lập báo cáo tài chính trọn năm. Người hai năm làm trọn chu kỳ thường hơn người năm năm chỉ nhập liệu một phần hành.
KPI nào quan trọng nhất với kế toán tổng hợp?
Khoá sổ đúng hạn và số lần phải mở lại kỳ đã khoá là hai chỉ số nói nhiều nhất. Một cái đo tốc độ, một cái đo độ chính xác, và cả hai đều đếm được từ phần mềm kế toán mà không cần chấm điểm cảm tính.
Kế toán tổng hợp có phải kiêm kê khai thuế không?
Tuỳ quy mô. Công ty nhỏ thường giao kế toán tổng hợp kiêm luôn kê khai thuế. Công ty có kế toán thuế riêng thì kế toán tổng hợp chỉ cung cấp số liệu đã khoá. Điều quan trọng là JD ghi rõ một trong hai cách, tránh cả hai người cùng nghĩ việc thuộc người kia.