Nhân viên R&D sản phẩm (nghiên cứu và phát triển) biến một ý tưởng hoặc yêu cầu thị trường thành sản phẩm làm được trong nhà máy: lập công thức hoặc thiết kế, làm mẫu thử, đánh giá, thử độ ổn định, chạy thử ở quy mô sản xuất và bàn giao hồ sơ kỹ thuật; JD nên viết theo các bước của một dự án sản phẩm mới, kèm mốc ra quyết định.
Ví dụ trong bài là một công ty sản xuất nước chấm và sốt đóng chai 70 người, có hai nhân viên R&D báo cáo cho trưởng bộ phận kỹ thuật chất lượng. Ngành khác (mỹ phẩm, đồ gia dụng, vật liệu xây dựng) thay tên bước, giữ khung. Những thủ tục về an toàn thực phẩm và hồ sơ sản phẩm thực hiện theo quy định hiện hành của ngành.
R&D ở công ty sản xuất vừa và nhỏ làm gì, báo cáo cho ai
Ở công ty lớn, R&D có thể nghiên cứu công nghệ nền mấy năm mới ra sản phẩm. Ở công ty vừa và nhỏ, R&D chủ yếu là phát triển sản phẩm: làm vị mới theo mùa, đổi bao bì, thay nguyên liệu khi giá lên, làm hàng theo yêu cầu của khách mua sỉ, sửa công thức khi khách phàn nàn. Mục đích của vị trí: đưa ra sản phẩm mới hoặc cải tiến đúng yêu cầu đã thống nhất, sản xuất được ổn định trên dây chuyền hiện có, đạt giá thành mục tiêu và đúng mốc ra thị trường.
Nhân viên R&D báo cáo cho trưởng bộ phận R&D, kỹ thuật hoặc chất lượng; công ty nhỏ thì báo trực tiếp giám đốc. Đầu mối làm việc: kinh doanh, marketing (yêu cầu sản phẩm, phản hồi khách), mua hàng (nguyên liệu, bao bì, nhà cung cấp mới), sản xuất và kỹ sư quy trình (chạy thử, chuyển giao), QA, QC (tiêu chuẩn, phương pháp kiểm), kế toán (giá thành). JD nên ghi rõ ai là người viết yêu cầu sản phẩm ban đầu. Nếu không, R&D sẽ tự đoán thị trường cần gì và làm lại nhiều vòng.
Các bước một dự án sản phẩm mới và phần việc của R&D
Tình huống: kinh doanh muốn một dòng sốt chấm ít đường cho chuỗi siêu thị, giao mẫu trong 10 tuần. Mỗi bước dưới đây nên là một dòng nhiệm vụ trong JD, kèm đầu ra.
- Nhận và làm rõ yêu cầu: hương vị mục tiêu, đối tượng dùng, quy cách đóng gói, hạn dùng mong muốn, giá thành mục tiêu. Đầu ra là bản yêu cầu sản phẩm có chữ ký kinh doanh.
- Lên phương án công thức: chọn hệ chất tạo ngọt, chất làm đặc, kiểm tra nguyên liệu có sẵn và nguyên liệu phải mua mới. Đầu ra là ba đến năm công thức thử kèm ước giá thành.
- Làm mẫu ở phòng thí nghiệm, đo các chỉ tiêu chính (độ nhớt, độ Brix, pH, màu), tổ chức đánh giá cảm quan nội bộ với nhóm thử đã hướng dẫn. Đầu ra là biên bản đánh giá, chọn một hai công thức.
- Thử độ ổn định và hạn dùng theo phương pháp đã thống nhất với QA, theo dõi cảm quan, vi sinh và tách lớp theo mốc thời gian. Đầu ra là đề xuất hạn dùng có số liệu.
- Chạy thử ở quy mô sản xuất cùng kỹ sư quy trình và tổ sản xuất, ghi lại thông số nấu, chiết rót; so mẫu sản xuất với mẫu phòng thí nghiệm. Đầu ra là quy trình sản xuất tạm thời.
- Bàn giao: công thức chuẩn, tiêu chuẩn nguyên liệu và thành phẩm, phương pháp kiểm, quy trình sản xuất; phối hợp QA chuẩn bị hồ sơ sản phẩm theo quy định hiện hành. Đầu ra là bộ hồ sơ được trưởng bộ phận ký.
Mỗi bước có một mốc "đi tiếp hay dừng" do người có thẩm quyền quyết, thường là trưởng bộ phận và kinh doanh. Ghi mốc này vào JD giúp R&D không bị kéo dài dự án mãi vì "thử thêm một vòng nữa".
Nhiệm vụ theo tần suất ngoài dự án
Ngoài dự án sản phẩm mới, R&D có một khối việc định kỳ giữ cho sản phẩm hiện có ổn định. Phần này hay bị bỏ khỏi JD.
| Nhịp | Việc | Đầu ra |
|---|---|---|
| Hằng ngày | Ghi sổ thí nghiệm mọi mẫu đã làm, kể cả mẫu hỏng; theo dõi các mẫu đang thử hạn dùng | Sổ thí nghiệm có ngày, công thức, kết quả |
| Hằng tuần | Họp dự án với kinh doanh hoặc trưởng bộ phận; cập nhật tiến độ so với mốc | Bảng tiến độ dự án |
| Hằng tháng | Đánh giá nguyên liệu thay thế do mua hàng đề xuất; xem xét khiếu nại liên quan công thức cùng QA | Biên bản đánh giá, đề xuất điều chỉnh |
| Hằng quý | Rà danh mục sản phẩm hiện có: sản phẩm nào bán chậm, có thể cải tiến hoặc tối ưu giá thành | Danh sách đề xuất cải tiến |
| Khi phát sinh | Nguyên liệu chính đổi nhà cung cấp; sản xuất báo mẻ lệch chuẩn; khách yêu cầu hàng riêng | Thử nghiệm so sánh, ý kiến kỹ thuật bằng văn bản |
Sổ thí nghiệm ghi cả mẫu hỏng là thói quen nên đưa vào JD. Một năm sau, khi có người hỏi "công thức này đã thử cách khác chưa", câu trả lời nằm trong sổ chứ không nằm trong trí nhớ của người đã nghỉ việc.
Quyền hạn của nhân viên R&D
Đề xuất, không tự phát hành công thức. R&D đề xuất công thức và tiêu chuẩn; việc phát hành để sản xuất do trưởng bộ phận ký. Sửa công thức đang bán phải đi qua quy trình thay đổi có QA tham gia.
Được dùng nguồn lực thử nghiệm. Được dùng phòng thí nghiệm, nguyên liệu mẫu trong ngân sách dự án; được đặt lịch chạy thử trên dây chuyền theo lịch đã thống nhất với kế hoạch sản xuất.
Được yêu cầu thông tin. Yêu cầu nhà cung cấp, qua mua hàng, gửi tài liệu kỹ thuật và mẫu nguyên liệu; yêu cầu kế toán xác nhận giá thành ước tính.
Được đề xuất dừng dự án. Khi kết quả thử cho thấy không đạt được yêu cầu về hạn dùng, giá thành hay khả năng sản xuất, R&D đề xuất dừng hoặc đổi yêu cầu kèm số liệu. Ghi quyền này để R&D không ngại nói "không làm được với yêu cầu này".
Bảo mật công thức. Không mang công thức, sổ thí nghiệm ra ngoài; chia sẻ cho bên ngoài theo quy định bảo mật của doanh nghiệp.
Yêu cầu bắt buộc và ưu tiên
Bắt buộc: tốt nghiệp đại học ngành phù hợp với sản phẩm (công nghệ thực phẩm, hoá, sinh học, vật liệu, kỹ thuật); thao tác phòng thí nghiệm đúng, đo và ghi số liệu cẩn thận; thiết kế được một thí nghiệm so sánh đơn giản (đổi một yếu tố, giữ các yếu tố khác); viết báo cáo kỹ thuật rõ; tính được giá thành công thức bằng bảng tính.
Ưu tiên: từng đưa ít nhất một sản phẩm từ mẫu thử tới sản xuất thật; hiểu đánh giá cảm quan, thử hạn dùng; nắm các yêu cầu pháp lý về sản phẩm của ngành ở mức biết khi nào phải hỏi QA hoặc pháp chế; đọc tài liệu kỹ thuật nguyên liệu bằng tiếng Anh.
Những yêu cầu như "có khả năng sáng tạo" hay "đam mê nghiên cứu" nên đổi thành điều kiểm được khi tuyển, ví dụ cho ứng viên một bài tập: đề xuất ba hướng giảm đường cho một công thức sốt mà vẫn giữ độ sệt, nêu cách thử từng hướng. Bài tập kiểu này lọc ứng viên tốt hơn mọi tính từ trong JD.
KPI gợi ý cho nhân viên R&D
Gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp. R&D ở công ty vừa và nhỏ nên đo bằng sản phẩm ra được thị trường và độ ổn định khi sản xuất, không đo bằng số mẫu đã làm.
| Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|
| Dự án đúng mốc | Số dự án qua từng mốc đúng hạn chia tổng số mốc đến hạn | Theo quý |
| Sản phẩm ra thị trường | Số sản phẩm mới hoặc cải tiến được bán thật | Theo năm |
| Chạy thử đạt ngay lần đầu | Số lần chạy thử sản xuất đạt tiêu chuẩn ở lần đầu chia tổng số lần chạy thử | Theo quý |
| Giá thành so với mục tiêu | Giá thành thực tế sau 3 tháng sản xuất chia giá thành mục tiêu | Theo sản phẩm |
| Khiếu nại do công thức | Số khiếu nại có nguyên nhân từ công thức trong 12 tháng đầu bán | Theo năm |
Chỉ số "chạy thử đạt ngay lần đầu" nói nhiều về chất lượng làm việc ở phòng thí nghiệm: mẫu lab có tính tới thiết bị thật của nhà máy hay chỉ làm được trong cốc thuỷ tinh.
Công ty nhỏ, công ty lớn và bản JD R&D chép được
Ở công ty 30 người, R&D thường là một người kiêm QA, kiêm hồ sơ sản phẩm, có khi kiêm luôn tư vấn kỹ thuật cho khách. JD nên ghi thứ tự ưu tiên: sự cố chất lượng sản phẩm đang bán trước, dự án có hạn giao khách sau, cải tiến danh mục cuối. Ở công ty lớn, R&D tách theo dòng sản phẩm hoặc theo chức năng (công thức, bao bì, cảm quan, ứng dụng), JD hẹp hơn và gắn với quy trình phát triển sản phẩm có các cổng duyệt chính thức.
Lỗi hay gặp: ghi "nghiên cứu phát triển sản phẩm mới" mà không nói loại sản phẩm, quy mô dự án và ai duyệt; không có khối việc giữ ổn định sản phẩm hiện có; KPI đếm số mẫu; quên quyền đề xuất dừng dự án. Bản gọn dưới đây sửa các điểm đó, có thể chép rồi thay tên sản phẩm.
- Chức danh: nhân viên R&D sản phẩm sốt và nước chấm. Báo cáo cho: trưởng bộ phận kỹ thuật chất lượng.
- Mục đích: đưa sản phẩm mới và cải tiến ra sản xuất ổn định, đúng giá thành và đúng mốc.
- Theo dự án: làm rõ yêu cầu, lập công thức, làm mẫu, đánh giá cảm quan, thử hạn dùng, chạy thử, bàn giao hồ sơ.
- Định kỳ: ghi sổ thí nghiệm hằng ngày, họp dự án hằng tuần, đánh giá nguyên liệu thay thế hằng tháng, rà danh mục hằng quý.
- Quyền hạn: đề xuất công thức, dùng phòng thí nghiệm trong ngân sách, đề xuất dừng dự án có số liệu.
- Bắt buộc: đại học ngành phù hợp, thao tác phòng thí nghiệm, thiết kế thí nghiệm so sánh, tính giá thành.
- KPI gợi ý: dự án đúng mốc, chạy thử đạt lần đầu, giá thành so với mục tiêu, khiếu nại do công thức.
Câu hỏi thường gặp
Nhân viên R&D khác nhân viên QA ở điểm nào?
R&D tạo ra sản phẩm và công thức mới, còn QA giữ hệ thống để sản phẩm đã phát hành được làm ra ổn định và đúng quy định. Hai bên gặp nhau ở bước thử hạn dùng, bàn giao tiêu chuẩn và xử lý khiếu nại liên quan công thức.
Công ty nhỏ có cần tuyển R&D riêng không?
Khi công ty ra từ hai ba sản phẩm mới mỗi năm hoặc thường xuyên làm hàng theo yêu cầu khách, một người R&D riêng thường đáng giá. Trước mức đó, có thể giao cho QA hoặc kỹ thuật kiêm nhiệm với JD ghi rõ thứ tự ưu tiên.
KPI số mẫu thử mỗi tháng có nên dùng không?
Không nên, vì khuyến khích làm nhiều mẫu thay vì làm mẫu đúng. Nên đo dự án đúng mốc, tỷ lệ chạy thử đạt lần đầu, giá thành so với mục tiêu và khiếu nại do công thức sau khi bán.
R&D có được tự sửa công thức đang sản xuất không?
Không nên tự sửa. R&D đề xuất thay đổi kèm số liệu thử, sau đó đi qua quy trình thay đổi có QA và trưởng bộ phận duyệt. Sửa tuỳ ý dễ làm hỏng hồ sơ sản phẩm và khó truy nguyên khi có khiếu nại.
JD R&D thực phẩm có cần ghi yêu cầu pháp lý cụ thể không?
Chỉ cần ghi nhân viên R&D phối hợp với QA chuẩn bị hồ sơ sản phẩm theo quy định hiện hành của ngành. Liệt kê chi tiết điều kiện pháp lý trong JD dễ lỗi thời và không phải phần việc chính của vị trí này.
Ứng viên R&D nên được thử thế nào khi tuyển?
Một bài tập ngắn sát việc thật hiệu quả hơn phỏng vấn chung chung, ví dụ đề xuất cách giảm đường cho một công thức mà giữ độ sệt và nêu cách thử từng hướng. Bài này cho thấy cách ứng viên thiết kế thí nghiệm và cân nhắc giá thành.