Nhân viên kinh doanh B2B (bán cho doanh nghiệp, tổ chức) chịu trách nhiệm tìm khách là công ty, đưa họ đi hết chu kỳ mua từ lần gặp đầu đến hợp đồng ký và đơn đầu tiên thanh toán, rồi giữ họ mua lại. Một bản JD tốt cho vị trí này phải ghi rõ đi theo từng giai đoạn của chu kỳ bán, quyền được báo giá tới đâu, và đo bằng doanh số đã thu tiền chứ không chỉ doanh số ký.
Khác bán lẻ, khách B2B mua chậm, nhiều người cùng quyết định (người dùng, trưởng phòng, kế toán, giám đốc) và một hợp đồng có thể kéo dài ba đến sáu tháng. Vì thế nhiệm vụ không nên viết theo kiểu "tìm kiếm khách hàng, chăm sóc khách hàng" mà phải bám vào từng bước: khảo sát nhu cầu, đề xuất, đàm phán, ký, bàn giao. Phần dưới là khung đầy đủ để bạn chép và chỉnh cho công ty mình.
Vị trí này để làm gì, báo cáo cho ai và phối hợp với ai
Mục đích của vị trí gói trong một câu: biến danh sách công ty tiềm năng thành khách đã ký hợp đồng và đã thanh toán, trong một nhóm ngành hoặc một khu vực được giao. Nhân viên kinh doanh B2B không chỉ "bán được" mà còn phải để lại hồ sơ khách sạch sẽ: ai là người quyết định, ai là người dùng, hợp đồng hết hạn khi nào, giá đã chào là bao nhiêu và vì sao.
Về tuyến báo cáo, ở công ty dưới 30 người, người này thường báo cáo thẳng cho giám đốc hoặc chủ doanh nghiệp. Ở công ty có phòng kinh doanh, tuyến báo cáo là trưởng nhóm kinh doanh, sau đó là trưởng phòng. Bạn nên ghi rõ một người duy nhất duyệt giá và duyệt chiết khấu, tránh tình trạng hai cấp trên cùng chỉ đạo và nhân viên báo giá theo người nói sau cùng.
Về phối hợp, có bốn đầu mối hay gặp. Bộ phận kỹ thuật hoặc sản phẩm giúp khảo sát và trả lời câu hỏi chuyên môn. Sales admin (nhân viên hỗ trợ kinh doanh) soạn hợp đồng, theo dõi đơn hàng. Kế toán công nợ báo tình trạng thanh toán. Bộ phận giao hàng hoặc triển khai nhận bàn giao sau khi ký. Ghi các đầu mối này vào JD giúp người mới biết hỏi ai, và giúp bạn phân định trách nhiệm khi một hợp đồng bị trễ.
Nhiệm vụ chính chia theo tần suất
Bảng dưới chia việc theo nhịp làm việc thật của một nhân viên kinh doanh B2B phụ trách khoảng 40 đến 60 khách đang mở và 150 đến 300 công ty tiềm năng.
| Tần suất | Việc cụ thể | Đầu ra kiểm được |
|---|---|---|
| Hằng ngày | Gọi hoặc nhắn ít nhất 15 đầu mối mới hoặc đang theo; cập nhật mọi cuộc trao đổi vào hệ thống quản lý khách hàng trong ngày | Lịch sử liên hệ đầy đủ, không có khách "im" quá 14 ngày |
| Hằng tuần | Gặp trực tiếp hoặc họp trực tuyến 3 đến 5 khách; gửi đề xuất và báo giá cho khách đã qua bước khảo sát; họp nhóm sáng thứ Hai rà danh sách cơ hội | Báo cáo cơ hội theo giai đoạn, có ngày dự kiến ký |
| Hằng tháng | Đối chiếu công nợ khách mình phụ trách với kế toán trước ngày 5; lập dự báo doanh số tháng sau; gọi lại khách cũ sắp hết hợp đồng trong 60 ngày tới | Bảng dự báo, danh sách khách gia hạn |
| Hằng quý | Rà lại nhóm ngành phụ trách, đề xuất loại khách nên bỏ hoặc nên tập trung; cùng trưởng nhóm đánh giá các hợp đồng thua | Một trang phân tích thắng thua |
| Khi phát sinh | Xử lý khiếu nại đầu tiên của khách mình ký, chuyển cho bộ phận liên quan trong 4 giờ làm việc; tham gia đấu thầu, chào hàng cạnh tranh khi được giao | Phiếu chuyển việc, hồ sơ dự thầu đúng hạn |
Con số trong bảng là ví dụ cho một công ty bán thiết bị văn phòng cho doanh nghiệp. Nếu bạn bán phần mềm hoặc dịch vụ trọn gói giá trị lớn, số cuộc gặp mỗi tuần ít hơn nhưng mỗi đề xuất dày hơn; nên chỉnh con số theo chu kỳ bán thật của công ty.
Quyền hạn: phải ghi đến mức con số
Quyền báo giá. Được báo giá theo bảng giá hiện hành và chiết khấu đến một mức trần do công ty đặt (ví dụ 5%). Vượt mức đó phải có trưởng nhóm duyệt bằng văn bản hoặc trên hệ thống.
Quyền về điều khoản thanh toán. Được đề xuất thời hạn thanh toán trong khung chuẩn (ví dụ 30 ngày). Cho khách nợ dài hơn hoặc giao hàng trước khi nhận tạm ứng thì phải qua kế toán và cấp trên.
Quyền đại diện. Được giới thiệu là người phụ trách khách hàng của công ty, được ký biên bản làm việc, biên bản khảo sát. Không được ký hợp đồng thay giám đốc trừ khi có giấy uỷ quyền.
Quyền đề xuất. Được đề xuất ngừng theo đuổi một khách không phù hợp, đề xuất sản phẩm mới theo nhu cầu khách, đề xuất điều chỉnh bảng giá khi đối thủ đổi giá.
Quyền sử dụng nguồn lực. Được yêu cầu kỹ thuật đi khảo sát cùng theo lịch đặt trước ít nhất 2 ngày làm việc; được dùng ngân sách tiếp khách theo quy định chi tiêu nội bộ.
Vì sao phải có con số. Viết "được quyền đàm phán giá với khách" mà không có trần là mở cửa cho chiết khấu tràn lan cuối tháng. Ghi trần cụ thể giúp nhân viên tự tin chốt nhanh trong phạm vi, và biết lúc nào phải dừng để hỏi.
Yêu cầu bắt buộc và yêu cầu ưu tiên
Tách hai cột giúp bạn không loại oan người có năng lực chỉ vì thiếu một điều "có thì tốt". Mọi yêu cầu chỉ xoay quanh việc làm, không đặt điều kiện về giới tính, tuổi, ngoại hình hay quê quán.
| Nhóm | Bắt buộc | Ưu tiên |
|---|---|---|
| Kinh nghiệm | Đã từng bán hàng hoặc chăm sóc khách hàng ít nhất 1 năm, kể được một thương vụ mình theo từ đầu đến cuối | Đã bán cho doanh nghiệp trong cùng nhóm ngành hoặc từng tham gia hồ sơ chào giá cạnh tranh |
| Kỹ năng | Viết email và đề xuất rõ ràng, trình bày được trước 3 đến 5 người, đọc hiểu một hợp đồng mua bán | Lập được bảng so sánh chi phí sử dụng cho khách, dùng thành thạo bảng tính |
| Công cụ | Ghi chép đầy đủ trên hệ thống quản lý khách hàng công ty đang dùng | Đã quen một hệ thống quản lý khách hàng bất kỳ |
| Đi lại | Sắp xếp được lịch gặp khách trong khu vực phụ trách | Có phương tiện riêng hoặc đi công tác ngắn ngày được |
| Ngoại ngữ | Không bắt buộc nếu khách đều trong nước | Đọc tài liệu kỹ thuật tiếng Anh, cần khi bán cho công ty có vốn nước ngoài |
Chỉ đưa ngoại ngữ vào cột bắt buộc khi khách thật sự trao đổi bằng ngoại ngữ. Đặt bắt buộc cho "đẹp" bản JD làm bạn mất những người bán giỏi mà chẳng bao giờ dùng đến kỹ năng đó.
KPI gợi ý cho sales B2B
Đây là bộ chỉ số gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp. Nên giữ 4 đến 6 chỉ số, trong đó có cả chỉ số kết quả và chỉ số hoạt động để thấy sớm vấn đề.
| Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|
| Doanh số đã thu tiền | Tổng giá trị hoá đơn của khách mình phụ trách đã về tài khoản trong kỳ, theo số liệu kế toán | Tháng |
| Số cơ hội mới đủ điều kiện | Số công ty đã qua bước khảo sát, xác định được người quyết định và ngân sách | Tuần |
| Tỷ lệ chốt | Số hợp đồng ký chia số đề xuất đã gửi, tính trên 3 tháng gần nhất | Quý |
| Độ chính xác dự báo | Doanh số thực tế chia doanh số dự báo đầu tháng, mức tốt nằm trong khoảng 80% đến 120% | Tháng |
| Tỷ lệ gia hạn | Số khách gia hạn hoặc mua lại chia số khách hết hợp đồng trong kỳ | Quý |
| Công nợ quá hạn | Giá trị nợ quá 30 ngày của khách mình ký, theo bảng tuổi nợ | Tháng |
Ví dụ tính tỷ lệ chốt: trong quý, bạn gửi 24 đề xuất, ký được 6 hợp đồng, tỷ lệ chốt là 25%. Nếu tháng sau tỷ lệ này rơi xuống 10% trong khi số đề xuất tăng, vấn đề thường nằm ở bước khảo sát quá sơ sài chứ không phải ở giá.
Công ty nhỏ và công ty lớn: JD khác nhau ở đâu
Ở một công ty 15 người bán vật tư cho xưởng sản xuất, nhân viên kinh doanh B2B gần như làm trọn vòng: tự tìm khách, tự soạn báo giá, tự theo dõi giao hàng, thậm chí tự đi thu tiền. JD ở đây nên ghi thẳng các việc kiêm nhiệm đó và chia tỷ lệ thời gian, ví dụ 70% tìm và chốt khách, 20% theo đơn và công nợ, 10% báo cáo. Không ghi là người mới sẽ bất ngờ khi thấy mình đi giao hàng.
Ở công ty vài trăm người, vị trí thường được chia nhỏ: một người chuyên tìm và mở khách mới, một người chuyên giữ và mở rộng khách cũ, sales admin lo giấy tờ, kế toán lo thu tiền. JD lúc này phải hẹp và sâu hơn, nêu rõ ranh giới bàn giao, ví dụ "bàn giao khách cho bộ phận chăm sóc sau 90 ngày kể từ đơn đầu tiên". KPI cũng tách theo vai: người mở khách đo số khách mới, người giữ khách đo tỷ lệ gia hạn.
Một điểm chung cho cả hai: luôn ghi khu vực hoặc nhóm ngành được giao. Không có phạm vi rõ, hai nhân viên sẽ cùng gọi một khách, khách thấy công ty thiếu chuyên nghiệp và nội bộ tranh cãi về việc khách "của ai".
Lỗi hay gặp khi viết JD sales B2B
"Tìm kiếm và phát triển khách hàng mới." Câu này không nói tìm ở đâu, bao nhiêu, loại khách nào. Viết rõ: "Mỗi tuần mở mới ít nhất 4 cơ hội đủ điều kiện trong nhóm doanh nghiệp sản xuất có từ 50 lao động."
"Chăm sóc khách hàng." Thay bằng: "Gọi lại khách đã mua sau 30 ngày để hỏi tình trạng sử dụng, ghi nhận vấn đề và chuyển kỹ thuật trong ngày."
Chỉ đo doanh số ký. Ký nhiều mà không thu được tiền thì công ty gánh rủi ro. Nên đo doanh số đã thu, hoặc ít nhất kèm chỉ số công nợ quá hạn.
Đặt yêu cầu về ngoại hình hoặc giới tính. Kiểu "ngoại hình ưa nhìn, nữ dưới 28 tuổi" vừa không liên quan đến khả năng bán cho doanh nghiệp, vừa là phân biệt đối xử. Thay bằng "trình bày tự tin trước nhóm khách hàng".
Không ghi trần chiết khấu. Đã nói ở phần quyền hạn: thiếu con số này, cuối tháng ai cũng giảm giá để đạt chỉ tiêu.
Bản JD gọn có thể chép
Dưới đây là bản rút gọn, đủ để dán vào hồ sơ vị trí nội bộ. Thay phần trong ngoặc theo công ty bạn.
- Chức danh: Nhân viên kinh doanh B2B, phụ trách (nhóm ngành hoặc khu vực).
- Báo cáo cho: Trưởng nhóm kinh doanh. Phối hợp: kỹ thuật, sales admin, kế toán công nợ, giao hàng.
- Mục đích: Tìm, chốt và giữ khách doanh nghiệp trong phạm vi được giao, bảo đảm doanh số đã thu tiền.
- Nhiệm vụ: liên hệ tối thiểu 15 đầu mối mỗi ngày; gặp 3 đến 5 khách mỗi tuần; gửi đề xuất và báo giá trong 2 ngày làm việc sau khảo sát; cập nhật hệ thống quản lý khách hàng trong ngày; đối chiếu công nợ trước ngày 5 hằng tháng; lập dự báo doanh số tháng sau.
- Quyền hạn: báo giá và chiết khấu đến (mức trần); đề xuất điều khoản thanh toán trong khung chuẩn; yêu cầu kỹ thuật hỗ trợ khảo sát.
- Yêu cầu bắt buộc: từ 1 năm kinh nghiệm bán hàng hoặc chăm sóc khách hàng; viết đề xuất và trình bày rõ ràng; đọc hiểu hợp đồng mua bán.
- Ưu tiên: từng bán cho doanh nghiệp cùng ngành; quen hồ sơ chào giá cạnh tranh.
- KPI: doanh số đã thu tiền, số cơ hội mới đủ điều kiện, tỷ lệ chốt, độ chính xác dự báo, công nợ quá hạn.
Bản này viết cho nội bộ. Khi đăng tin tuyển, bạn nên viết lại phần mở đầu cho hấp dẫn hơn, nhưng giữ nguyên phần nhiệm vụ và yêu cầu để người ứng tuyển hiểu đúng việc.
Câu hỏi thường gặp
Nhân viên kinh doanh B2B khác nhân viên bán hàng cửa hàng ở điểm nào?
Nhân viên kinh doanh B2B bán cho công ty, tổ chức, chu kỳ mua dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng và phải làm việc với nhiều người cùng quyết định. Người bán ở cửa hàng phục vụ khách cá nhân đến trực tiếp, quyết định mua thường diễn ra trong vài phút.
Có nên giao chỉ tiêu doanh số cho sales B2B ngay tháng đầu tiên không?
Không nên giao chỉ tiêu doanh số đầy đủ khi chu kỳ bán dài hơn một tháng. Tháng đầu nên đo chỉ số hoạt động như số đầu mối liên hệ và số cuộc gặp, từ tháng thứ ba hoặc thứ tư mới tăng dần sang doanh số đã thu.
Một nhân viên kinh doanh B2B phụ trách bao nhiêu khách là hợp lý?
Tuỳ giá trị đơn hàng. Với đơn vừa và nhỏ, khoảng 40 đến 60 khách đang mở là quản lý được. Với hợp đồng giá trị lớn cần khảo sát kỹ, một người chỉ nên theo 15 đến 25 cơ hội cùng lúc để không bỏ sót.
JD sales B2B có cần ghi chính sách thưởng theo doanh số không?
JD mô tả công việc nên tập trung vào nhiệm vụ, quyền hạn và cách đo kết quả. Chính sách thưởng thay đổi theo từng năm nên để ở quy chế riêng hoặc thư mời làm việc, tránh phải sửa JD mỗi lần công ty điều chỉnh chính sách.
Sales B2B có phải tự đi thu tiền của khách không?
Ở công ty nhỏ thường là có, nên JD cần ghi rõ để người mới không bất ngờ. Ở công ty lớn, việc thu tiền do kế toán công nợ làm, nhân viên kinh doanh chỉ phối hợp nhắc khách khi nợ quá hạn và được đo bằng chỉ số công nợ quá hạn.
Làm sao biết nhân viên kinh doanh B2B đang làm tốt khi chưa có hợp đồng mới?
Hãy nhìn vào số cơ hội đủ điều kiện mỗi tuần, số đề xuất đã gửi và chất lượng ghi chép trên hệ thống. Nếu các con số này đều đặn và khách tiến dần qua các giai đoạn, hợp đồng thường sẽ đến sau một chu kỳ bán.