Kỹ sư quy trình sản xuất (process engineer) thiết lập cách làm chuẩn cho từng công đoạn, xử lý các sự cố kỹ thuật lặp lại và chạy dự án cải tiến để tăng năng suất, giảm lỗi, giảm hao hụt; JD vị trí này phải ghi rõ ba mảng việc, quyền sửa quy trình và các KPI đo được trước, sau mỗi thay đổi.
Ví dụ trong bài là một nhà máy đồ gỗ nội thất 150 người với các công đoạn xẻ, phay, chà nhám, sơn, lắp ráp. Nhà máy có hai kỹ sư quy trình, báo cáo cho trưởng phòng kỹ thuật. Nếu doanh nghiệp bạn chỉ có một kỹ sư kiêm nhiều việc, phần "xưởng nhỏ" cuối bài sẽ giúp bạn rút gọn.
Kỹ sư quy trình làm gì, báo cáo cho ai
Công việc của kỹ sư quy trình gói trong ba mảng. Thứ nhất là giữ chuẩn: lập và cập nhật quy trình công nghệ, thông số máy, định mức vật tư và thời gian chuẩn cho từng công đoạn, viết hướng dẫn công việc cho công nhân. Thứ hai là xử lý sự cố kỹ thuật lặp lại: khi một lỗi xuất hiện nhiều lần mà tổ trưởng và QC không giải quyết được trong ca, kỹ sư vào cuộc tìm nguyên nhân ở thông số, đồ gá, vật liệu hay thao tác. Thứ ba là cải tiến: chọn điểm nghẽn, đo hiện trạng, thử phương án, đo lại và chuẩn hoá cách làm mới.
Kỹ sư quy trình báo cáo cho trưởng phòng kỹ thuật hoặc giám đốc sản xuất. Đầu mối làm việc hằng ngày là quản đốc và tổ trưởng (hiện trường), QC và QA (dữ liệu lỗi, hành động khắc phục), bảo trì (tình trạng máy, đồ gá), kế hoạch (thời gian chuẩn để tính công suất), R&D hoặc thiết kế (chuyển giao sản phẩm mới vào sản xuất). Khác với quản đốc, kỹ sư không quản người; ảnh hưởng của họ đến từ dữ liệu và từ chỗ cách làm mới phải dễ hơn cách cũ.
Lịch việc theo tần suất
Nếu chỉ ghi "cải tiến quy trình", kỹ sư mới sẽ ngồi văn phòng chờ có dự án. Lịch dưới đây giữ họ ở hiện trường.
- Hằng ngày: dự họp sản xuất đầu ngày, nhận danh sách sự cố kỹ thuật hôm qua; đi hiện trường ở công đoạn có lỗi hoặc dừng máy nhiều nhất; trả lời câu hỏi kỹ thuật của tổ trưởng trong ngày.
- Hằng tuần: phân tích dữ liệu lỗi và dừng máy theo công đoạn, chọn một vấn đề để đào sâu; cập nhật tiến độ dự án cải tiến đang chạy; kiểm tra một hướng dẫn công việc ngẫu nhiên xem công nhân có làm đúng và hướng dẫn có còn đúng không.
- Hằng tháng: báo cáo kết quả cải tiến có số trước và sau; cập nhật định mức vật tư và thời gian chuẩn nếu đã thay đổi; rà danh sách tài liệu kỹ thuật cần sửa.
- Khi có sản phẩm mới: nhận hồ sơ thiết kế, lập quy trình công nghệ, thiết kế hoặc đặt đồ gá, chạy thử lô nhỏ, tính thời gian chuẩn, đào tạo tổ trưởng trước khi chạy hàng loạt.
- Khi đổi máy, đổi vật liệu, đổi nhà cung cấp: chạy thử có kiểm soát, so sánh kết quả với cách cũ, phát hành thông số mới qua quy trình thay đổi.
Tỷ lệ thời gian hợp lý cho kỹ sư quy trình ở nhà máy vừa là khoảng một nửa ở hiện trường. Nếu bạn thấy kỹ sư quanh năm ở bàn làm việc, nhiều khả năng JD đang giao quá nhiều việc giấy tờ.
Một dự án cải tiến mẫu: giảm thời gian thay dao máy phay
Phần này cho người viết JD thấy "chạy dự án cải tiến" cụ thể là những bước nào, để ghi kỳ vọng cho đúng. Số liệu là giả định.
- Chọn vấn đề: máy phay CNC là điểm nghẽn, mỗi ngày đổi mã 6 lần, mỗi lần mất trung bình 40 phút, tổng 4 giờ dừng mỗi ngày.
- Đo hiện trạng: quay phim hai lần thay dao, ghi từng thao tác và thời gian; tách việc buộc phải dừng máy với việc làm được khi máy còn chạy.
- Phân tích: 15 phút là đi tìm dao, đồ gá và dụng cụ; 10 phút là chỉnh gốc phôi bằng tay; 15 phút là thao tác thay thật.
- Thử phương án: xe đẩy chuẩn bị sẵn dao và đồ gá cho mã kế tiếp, làm trong lúc máy chạy; chốt định vị cố định thay cho chỉnh tay.
- Đo lại sau 3 tuần: trung bình còn 18 phút mỗi lần, giảm khoảng 2 giờ 12 phút dừng máy mỗi ngày.
- Chuẩn hoá: viết hướng dẫn thay dao mới, đào tạo cả hai ca, đưa danh sách chuẩn bị vào lệnh sản xuất để kế hoạch in kèm.
JD có thể ghi kỳ vọng dạng "hoàn thành ít nhất hai dự án cải tiến mỗi quý, mỗi dự án có số đo trước và sau và được chuẩn hoá bằng tài liệu". Ghi như vậy cụ thể hơn "có tư duy cải tiến liên tục".
Quyền hạn: ai được sửa quy trình
Quyền hạn của kỹ sư quy trình xoay quanh thay đổi kỹ thuật. Nếu không ghi rõ, một là kỹ sư sửa thông số tuỳ ý, hai là không ai dám sửa gì.
| Loại thay đổi | Kỹ sư quy trình | Người duyệt | Được báo |
|---|---|---|---|
| Chỉnh thông số trong khoảng cho phép đã duyệt | Tự quyết, ghi nhật ký | Không cần | Tổ trưởng, QC |
| Đổi thông số ngoài khoảng, đổi trình tự công đoạn | Đề xuất, chạy thử | Trưởng phòng kỹ thuật | Quản đốc, QA |
| Đổi vật liệu, đổi nhà cung cấp vật liệu chính | Đánh giá kỹ thuật | Trưởng kỹ thuật và trưởng chất lượng | Mua hàng, khách nếu hợp đồng yêu cầu |
| Phát hành hướng dẫn công việc mới | Soạn, đào tạo | Trưởng phòng kỹ thuật | Quản đốc, QA |
| Mua đồ gá, dụng cụ phục vụ cải tiến | Đề xuất có so sánh chi phí và lợi ích | Theo phân cấp chi của doanh nghiệp | Quản đốc |
Kỹ sư quy trình cũng nên có quyền yêu cầu dừng chạy thử khi kết quả không an toàn hoặc không đạt, và quyền yêu cầu sản xuất dành thời gian máy cho chạy thử theo lịch đã thống nhất với kế hoạch.
Yêu cầu bắt buộc và ưu tiên
Bắt buộc: tốt nghiệp đại học ngành kỹ thuật phù hợp với công nghệ chính của nhà máy (cơ khí, chế biến gỗ, công nghệ vật liệu, điện, hoá); đọc và lập được bản vẽ, quy trình công nghệ; đo thời gian thao tác và tính được thời gian chuẩn, cân bằng chuyền; dùng thành thạo bảng tính để phân tích dữ liệu lỗi, dừng máy; viết hướng dẫn công việc mà công nhân đọc hiểu được.
Ưu tiên: từng chạy dự án cải tiến có số đo trước và sau; biết các phương pháp sản xuất tinh gọn như chuẩn hoá công việc, giảm thời gian chuyển đổi, chống sai lỗi; có kinh nghiệm chuyển giao sản phẩm mới vào sản xuất; đọc tài liệu kỹ thuật tiếng Anh.
Một yêu cầu khó ghi nhưng nên ghi: chịu đứng hiện trường và nói chuyện được với công nhân, tổ trưởng. Cách ghi rõ là "dành khoảng một nửa thời gian làm việc tại xưởng, làm việc trực tiếp với tổ trưởng để thử và chuẩn hoá cách làm mới". Câu này lọc ứng viên tốt hơn "có kỹ năng giao tiếp tốt".
KPI gợi ý cho kỹ sư quy trình
Gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp. Mỗi KPI nên có mốc trước khi kỹ sư nhận việc để so sánh.
| Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|
| Dự án cải tiến hoàn thành | Số dự án có số đo trước, sau và tài liệu chuẩn hoá | Theo quý |
| Lợi ích đo được từ cải tiến | Giờ máy, giờ công hoặc vật tư tiết kiệm quy ra số giờ hoặc khối lượng | Theo quý |
| Sự cố kỹ thuật lặp lại | Số sự cố cùng nguyên nhân xảy ra lại sau khi đã xử lý | Theo tháng |
| Thời gian chuyển giao sản phẩm mới | Số ngày từ khi nhận hồ sơ thiết kế tới lô sản xuất đầu tiên đạt | Theo từng sản phẩm |
| Tài liệu kỹ thuật đúng với hiện trường | Số hướng dẫn kiểm ngẫu nhiên khớp thực tế chia số hướng dẫn được kiểm | Theo tháng |
Tránh giao KPI kiểu "tăng năng suất toàn nhà máy 10%". Năng suất chung phụ thuộc đơn hàng, nhân lực, máy móc; kỹ sư quy trình chỉ chịu được phần chênh lệch ở điểm họ đã cải tiến.
Xưởng nhỏ một kỹ sư và nhà máy có phòng kỹ thuật
Ở xưởng 40 đến 60 người, một kỹ sư thường gánh cả quy trình, thiết kế đồ gá, hỗ trợ bảo trì và tiếp khách về kỹ thuật. JD nên ghi ba mảng việc theo thứ tự ưu tiên, ví dụ: một là xử lý sự cố kỹ thuật ảnh hưởng giao hàng, hai là chuyển giao sản phẩm mới, ba là cải tiến. Kỳ vọng cải tiến hạ xuống một dự án mỗi quý là hợp lý.
Ở nhà máy lớn, kỹ sư quy trình được giao phụ trách một nhóm công đoạn hoặc một dòng sản phẩm, có kỹ thuật viên hỗ trợ, có phòng cải tiến riêng. JD tập trung sâu vào một khu vực, gắn với quy trình quản lý thay đổi chính thức. Lỗi hay gặp ở đây là giao trùng: kỹ sư quy trình và kỹ sư cải tiến cùng chạy một điểm nghẽn mà không ai biết ai chịu kết quả.
Lỗi hay gặp và bản JD kỹ sư quy trình chép được
Các câu bên trái nghe chuyên nghiệp nhưng không ai đo được. Bên phải là cách viết lại.
| Câu hay gặp | Viết lại cho rõ |
|---|---|
| Tối ưu hoá quy trình sản xuất | Hoàn thành ít nhất hai dự án cải tiến mỗi quý ở công đoạn nghẽn, có số đo trước, sau và tài liệu chuẩn hoá |
| Hỗ trợ kỹ thuật cho sản xuất | Trả lời câu hỏi kỹ thuật của tổ trưởng trong ngày; xử lý sự cố lặp lại từ lần thứ hai trở đi |
| Xây dựng quy trình chuẩn | Lập quy trình công nghệ, định mức và hướng dẫn công việc cho mọi sản phẩm mới trước lô sản xuất đầu |
| Có tư duy cải tiến liên tục | Dành khoảng một nửa thời gian tại xưởng, thử và chuẩn hoá cách làm mới cùng tổ trưởng |
Bản JD gọn:
- Chức danh: Kỹ sư quy trình sản xuất. Báo cáo cho: Trưởng phòng kỹ thuật. Phối hợp: quản đốc, tổ trưởng, QC, QA, bảo trì, kế hoạch.
- Mục đích: Giữ cách làm chuẩn ở mọi công đoạn, chặn sự cố lặp lại, cải tiến năng suất và chất lượng có số đo.
- Hằng ngày: họp sản xuất; đi hiện trường ở công đoạn có vấn đề; trả lời kỹ thuật trong ngày.
- Hằng tuần: phân tích lỗi, dừng máy; cập nhật dự án cải tiến; kiểm một hướng dẫn công việc ngẫu nhiên.
- Hằng tháng: báo cáo cải tiến; cập nhật định mức, thời gian chuẩn.
- Quyền hạn: chỉnh thông số trong khoảng cho phép; đề xuất và chạy thử thay đổi ngoài khoảng; soạn hướng dẫn công việc.
- Bắt buộc: đại học kỹ thuật phù hợp; lập quy trình công nghệ; đo thời gian, cân bằng chuyền; phân tích dữ liệu bằng bảng tính.
- KPI gợi ý: dự án hoàn thành, lợi ích đo được, sự cố lặp lại, thời gian chuyển giao sản phẩm mới.
Câu hỏi thường gặp
Kỹ sư quy trình khác kỹ sư cải tiến thế nào?
Kỹ sư quy trình vừa giữ chuẩn vừa xử lý sự cố vừa cải tiến ở công đoạn mình phụ trách. Kỹ sư cải tiến thường chạy dự án lớn xuyên nhiều bộ phận, dùng phương pháp sản xuất tinh gọn. Nhà máy vừa và nhỏ thường gộp hai vị trí.
Kỹ sư quy trình có quản lý công nhân không?
Thường không. Kỹ sư làm việc với tổ trưởng và công nhân để thử, chuẩn hoá cách làm, nhưng giao việc, chấm công, đánh giá người vẫn là việc của tổ trưởng và quản đốc. JD nên ghi rõ để tránh hai đầu chỉ đạo.
Có nên giao kỹ sư quy trình chỉ tiêu sản lượng không?
Không nên giao sản lượng chung vì phụ thuộc nhiều yếu tố ngoài tay kỹ sư. Nên giao chỉ tiêu theo dự án: giờ máy tiết kiệm, tỷ lệ lỗi giảm ở công đoạn đã cải tiến, sự cố lặp lại giảm.
Mới tốt nghiệp có làm kỹ sư quy trình được không?
Được, nếu doanh nghiệp có người hướng dẫn và giao trước mảng giữ chuẩn, viết hướng dẫn công việc, đo thời gian. Dự án cải tiến lớn và chuyển giao sản phẩm mới nên giao sau sáu đến mười hai tháng.
Kỹ sư quy trình nên ở hiện trường bao nhiêu thời gian?
Khoảng một nửa thời gian làm việc là hợp lý ở nhà máy vừa. Nếu ít hơn nhiều, quy trình thường lệch khỏi thực tế mà không ai phát hiện, và các cải tiến khó được công nhân chấp nhận.