JD cho vị trí kiêm nhiệm cần ghi rõ ba thứ mà JD thông thường không cần: mỗi mảng việc chiếm khoảng bao nhiêu phần thời gian, mảng nào được ưu tiên khi việc dồn cùng lúc, và mỗi mảng do ai giao việc, ai duyệt kết quả. Thiếu ba thứ này, người kiêm nhiệm hoặc bị đánh giá theo chuẩn của một người chuyên trách ở từng mảng, hoặc bị kéo qua kéo lại giữa nhiều người giao việc.
Phần dưới đi qua cách đo thời gian thật trước khi viết, một bảng phân bổ cho vị trí kế toán kiêm hành chính kiêm mua hàng ở công ty 15 người, quy tắc ưu tiên khi việc dồn, cách đặt KPI vừa sức, cách ghi người giao việc và quyền hạn cho từng mảng, điểm cần lưu ý với hợp đồng lao động, và một bản JD kiêm nhiệm gọn để chép.
Vì sao JD kiêm nhiệm hay hỏng
Ở công ty mười đến hai mươi người, kiêm nhiệm là bình thường: kế toán kiêm hành chính, nhân viên kinh doanh kiêm chăm sóc khách, quản lý cửa hàng kiêm nhập hàng. Vấn đề không nằm ở việc kiêm mà ở cách viết JD. Cách hay gặp nhất là ghép nguyên hai ba bản JD chuyên trách lại với nhau. Kết quả là một bản dài ba trang, cộng khối lượng lại bằng hai người rưỡi, và chỉ số đánh giá là tổng chỉ số của từng vị trí chuyên trách.
Người nhận bản JD đó hiểu ngay mình không thể làm hết, nên tự chọn làm phần nào mình thích hoặc phần nào người giao việc la to nhất. Chủ doanh nghiệp thì thấy mảng nào cũng làm dở. Đến kỳ đánh giá, mảng nào cũng có lý do để chấm chưa đạt.
Cách hỏng thứ hai là ngược lại: chỉ ghi một dòng "kiêm thêm các việc hành chính". Dòng này không nói hành chính gồm việc gì, bao nhiêu thời gian, nên việc hành chính cứ lớn dần mà không ai đo. Một JD kiêm nhiệm tốt phải nằm giữa hai cực: đủ cụ thể để biết việc gì, nhưng được cắt gọn theo tỷ lệ thời gian thật.
Trước khi viết: đo thời gian thật trong hai tuần
Không ai ước lượng đúng thời gian cho từng mảng bằng trí nhớ. Hai tuần ghi chép giúp JD dựa trên số thật.
- Người đang kiêm nhiệm ghi lại, mỗi ngày, các việc đã làm theo khối nửa giờ, chỉ cần ghi việc thuộc mảng nào
- Cuối hai tuần, cộng số giờ theo từng mảng, tính phần trăm trên tổng giờ làm việc
- Đánh dấu những việc bị dồn hoặc làm trễ, ghi lý do: do mảng khác chen vào, do chờ người khác, hay do quá nhiều
- Chủ doanh nghiệp hoặc quản lý trực tiếp xem bảng và trả lời: tỷ lệ này có đúng với điều công ty cần không, mảng nào đang chiếm quá nhiều so với giá trị
- Chốt tỷ lệ mong muốn cho từng mảng, chấp nhận lệch năm đến mười phần trăm theo mùa
- Nếu tổng việc cần làm vượt xa giờ làm việc, quyết định cắt việc, chuyển việc cho người khác, hoặc tính tới tuyển thêm, trước khi viết JD
Bước sáu là bước nhiều chủ doanh nghiệp né, vì nó buộc phải thừa nhận một người không làm đủ được hết. Nhưng viết JD mà bỏ qua bước này là viết một bản người nhận chắc chắn không hoàn thành.
Ví dụ phân bổ: kế toán kiêm hành chính kiêm mua hàng, công ty 15 người
Công ty thương mại thiết bị vệ sinh, một văn phòng nhỏ và một kho. Sau hai tuần đo, tỷ lệ được chốt như sau.
| Mảng việc | Tỷ lệ thời gian | Việc chính trong mảng | Người giao việc, duyệt |
|---|---|---|---|
| Kế toán bán hàng và công nợ | Khoảng 50% | Lập hoá đơn trong ngày, đối chiếu tiền hàng cuối ngày, đối chiếu công nợ với khách trước ngày 5 hằng tháng | Giám đốc; kế toán dịch vụ bên ngoài kiểm số cuối tháng |
| Mua hàng | Khoảng 25% | Lấy ba báo giá cho đơn mua trên ngưỡng đã định, đặt hàng theo đề xuất của kho, theo dõi ngày về | Giám đốc duyệt đơn mua |
| Hành chính | Khoảng 15% | Mua văn phòng phẩm, gia hạn hợp đồng thuê, lưu hồ sơ nhân sự, chấm công tổng hợp | Giám đốc |
| Việc phát sinh | Khoảng 10% | Hỗ trợ kiểm kê kho cuối quý, chuẩn bị tài liệu cho buổi làm việc với cơ quan, đối tác | Theo từng lần giao |
Bảng này đi thẳng vào JD, đặt ngay sau phần mục đích vị trí. Người đọc nhìn vào là biết kế toán là việc chính, mua hàng là việc lớn thứ hai, còn hành chính là phần nhỏ.
Lưu ý cột cuối: kế toán dịch vụ bên ngoài kiểm số cuối tháng nhưng không giao việc. Ghi rõ giúp người kiêm nhiệm biết ai có quyền yêu cầu mình làm gì.
Thứ tự ưu tiên khi việc dồn cùng lúc
Việc có hạn pháp lý hoặc hạn với bên ngoài đi trước. Hoá đơn phải lập đúng thời điểm, hồ sơ nộp cơ quan có hạn, hợp đồng thuê sắp hết hạn. Trễ những việc này gây hậu quả ngoài tầm công ty, nên đặt lên đầu danh sách.
Việc chặn người khác làm việc đi thứ hai. Kho đang chờ đơn đặt hàng mới nhập được, nhân viên kinh doanh đang chờ hoá đơn để giao cho khách. Một giờ chậm của người kiêm nhiệm thành nhiều giờ chờ của người khác.
Việc định kỳ nội bộ đi thứ ba. Đối chiếu, báo cáo, lưu hồ sơ có thể lùi một hai ngày mà không gây hậu quả lớn, miễn là không để thành thói quen.
Việc phát sinh không gấp đi sau cùng. Mua văn phòng phẩm, sắp xếp lại tủ hồ sơ có thể dời sang tuần sau.
Khi hai người giao việc cùng đòi gấp. JD nên ghi rõ: người kiêm nhiệm báo cho quản lý trực tiếp quyết định thứ tự, không tự chọn bên nào. Câu này bảo vệ người kiêm nhiệm khỏi bị trách từ cả hai phía.
KPI cho người kiêm nhiệm: ít, gắn với mảng chính
Chỉ số gợi ý cho ví dụ ở trên, chỉnh theo doanh nghiệp. Số chỉ số không nên vượt năm dù có ba mảng việc.
| Mảng | Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|---|
| Kế toán bán hàng | Tỷ lệ khách có biên bản xác nhận công nợ | Số khách có biên bản ký trong tháng chia số khách có phát sinh công nợ | Tháng |
| Kế toán bán hàng | Chênh lệch tiền hàng cuối ngày | Số ngày trong tháng có chênh lệch chưa giải thích được | Tháng |
| Mua hàng | Tỷ lệ đơn mua có đủ báo giá so sánh | Đơn mua trên ngưỡng có đủ ba báo giá chia tổng số đơn mua trên ngưỡng | Quý |
| Hành chính | Việc định kỳ đúng hạn | Đếm việc định kỳ trễ hạn trong quý: gia hạn hợp đồng, chấm công tổng hợp | Quý |
Trọng số nên theo tỷ lệ thời gian: mảng kế toán khoảng một nửa trọng số, mua hàng một phần tư, hành chính phần còn lại. Đừng đặt trọng số bằng nhau cho ba mảng chỉ vì có ba mảng.
Kiêm nhiệm và hợp đồng lao động
Điểm c khoản 1 Điều 21 Bộ luật Lao động 2019 yêu cầu hợp đồng ghi công việc và địa điểm làm việc. Với vị trí kiêm nhiệm, phần công việc trong hợp đồng nên phản ánh đủ các mảng, ví dụ "kế toán bán hàng, kiêm mua hàng và hành chính văn phòng theo bản mô tả công việc đính kèm". Ghi hợp đồng chỉ là "kế toán" trong khi thực tế giao thêm hai mảng thì khi có tranh cãi, phần kiêm nhiệm không có chỗ dựa.
Khi kiêm nhiệm phát sinh sau khi đã ký hợp đồng, tức là thêm hẳn một mảng việc khác chuyên môn, nên coi đây là thay đổi nội dung công việc và làm theo Điều 33: báo trước ít nhất 03 ngày làm việc, thoả thuận, ký phụ lục. Nếu chỉ là kiêm tạm trong lúc chờ tuyển người, có thể áp dụng chuyển tạm thời theo Điều 29 với giới hạn 60 ngày làm việc cộng dồn trong năm, quá thời hạn đó cần người lao động đồng ý bằng văn bản.
Thực tế ở công ty nhỏ, việc kiêm tạm hay kéo dài mãi. Đặt lịch xem lại sau hai tháng: hoặc tuyển người, hoặc đưa mảng kiêm vào JD và hợp đồng chính thức.
Lỗi hay gặp khi viết JD kiêm nhiệm
Các lỗi dưới đây gặp nhiều nhất ở cửa hàng, văn phòng nhỏ và xưởng dưới hai mươi người.
- Ghi "kiêm các việc khác khi cần" mà không nêu mảng nào → mảng phụ phình ra không ai đo; ghi tên mảng và tỷ lệ thời gian
- Để hai người cùng giao việc mà không ai quyết thứ tự → người kiêm nhiệm bị trách từ hai phía; ghi rõ người quyết định khi việc dồn
- Chỉ số của từng mảng lấy nguyên từ vị trí chuyên trách → không ai đạt nổi; đặt chỉ số ít hơn, chỉ đo phần việc chính của mảng
- Quên quyền hạn ở mảng phụ → người kiêm mua hàng phải xin duyệt cả đơn văn phòng phẩm nhỏ; giao hạn mức tự quyết cho từng mảng
- Kiêm tạm kéo dài cả năm mà không ai nhắc → mảng tạm thành việc chính nhưng hợp đồng và JD không đổi; đặt lịch xem lại sau hai tháng
Nếu chỉ sửa được một lỗi, hãy sửa lỗi thứ hai. Có một người quyết thứ tự ưu tiên là điều giúp người kiêm nhiệm làm việc yên ổn nhất.
Bản JD kiêm nhiệm gọn có thể chép
Viết cho ví dụ kế toán kiêm mua hàng và hành chính ở công ty khoảng 15 người. Thay mảng việc và tỷ lệ cho đúng công ty bạn.
- Chức danh: Kế toán kiêm mua hàng và hành chính. Báo cáo cho: Giám đốc
- Mục đích: giữ số liệu bán hàng, công nợ khớp và đúng hạn; bảo đảm hàng về đúng nhu cầu với giá đã so sánh; giữ văn phòng vận hành đều
- Phân bổ thời gian: kế toán bán hàng khoảng 50%, mua hàng khoảng 25%, hành chính khoảng 15%, việc phát sinh khoảng 10%
- Nhiệm vụ chính: lập hoá đơn trong ngày; đối chiếu tiền hàng cuối ngày; đối chiếu công nợ trước ngày 5; lấy báo giá và đặt hàng theo đề xuất của kho; theo dõi hàng về; gia hạn hợp đồng thuê; lưu hồ sơ nhân sự; chấm công tổng hợp
- Thứ tự ưu tiên khi việc dồn: việc có hạn với bên ngoài, việc chặn người khác, việc định kỳ nội bộ, việc phát sinh không gấp; hai người cùng giao việc gấp thì báo giám đốc quyết định
- Quyền hạn: chọn nhà cung cấp trong số báo giá đã so sánh cho đơn dưới ngưỡng đã định; trên ngưỡng trình giám đốc
- Yêu cầu bắt buộc: nghiệp vụ kế toán bán hàng; dùng thành thạo bảng tính; ghi chép cẩn thận. Ưu tiên: từng làm mua hàng
- KPI (gợi ý): tỷ lệ khách có biên bản xác nhận công nợ; số ngày có chênh lệch tiền chưa giải thích; tỷ lệ đơn mua đủ báo giá; số việc định kỳ trễ hạn
Câu hỏi thường gặp
Có nên ghép nguyên hai JD chuyên trách thành JD kiêm nhiệm không?
Không nên. Ghép nguyên thì tổng khối lượng thường vượt xa một người và chỉ số đánh giá là chuẩn của người chuyên trách. Hãy đo thời gian thật, chọn việc chính của từng mảng theo tỷ lệ, rồi đặt chỉ số ít hơn và vừa sức.
Tỷ lệ thời gian trong JD có phải chính xác không?
Không cần chính xác, chỉ cần gần đúng và được hai bên thống nhất. Tỷ lệ là để biết mảng nào là chính, mảng nào là phụ, và để phát hiện khi một mảng phình ra quá mức. Chênh năm đến mười phần trăm theo mùa là bình thường.
Người kiêm nhiệm nên báo cáo cho ai?
Nên có một người quản lý trực tiếp duy nhất, kể cả khi nhiều người giao việc ở từng mảng. Người quản lý trực tiếp quyết định thứ tự ưu tiên khi việc dồn và chịu trách nhiệm đánh giá tổng thể.
Kiêm nhiệm thêm việc có cần ký phụ lục hợp đồng không?
Nếu mảng kiêm là công việc khác với công việc đã ghi trong hợp đồng thì nên thoả thuận và ký phụ lục theo Điều 33 Bộ luật Lao động 2019. Nếu chỉ kiêm tạm trong lúc chờ tuyển, áp dụng chuyển tạm thời theo Điều 29 với giới hạn thời gian.
Đặt bao nhiêu KPI cho người kiêm ba mảng việc?
Vẫn nên dừng ở bốn đến năm chỉ số, ưu tiên mảng chiếm nhiều thời gian nhất. Mảng nhỏ có thể chỉ cần một chỉ số về đúng hạn. Trọng số chia theo tỷ lệ thời gian, không chia đều cho các mảng.
Khi nào nên tách vị trí kiêm nhiệm thành hai người?
Khi đo thời gian thật thấy tổng việc cần làm vượt giờ làm việc trong nhiều tháng liên tiếp, hoặc khi mảng phụ đã chiếm hơn khoảng một phần ba thời gian và cần chuyên môn sâu. Lúc đó viết JD riêng cho vị trí mới thay vì nhồi thêm vào JD cũ.