Trưởng nhóm (team leader) là cấp quản lý đầu tiên: vẫn làm chuyên môn nhưng chịu trách nhiệm cho kết quả của một nhóm 4 đến 10 người, chia việc hằng ngày, kèm người mới, xử lý vướng mắc trong nhóm và báo cáo lên trưởng phòng. JD trưởng nhóm cần ghi rõ phần chuyên môn còn giữ bao nhiêu, quyền gì trưởng nhóm có và quyền gì vẫn thuộc trưởng phòng.
Bản mẫu này dùng cho nhóm ở khối văn phòng, dịch vụ và vận hành: nhóm chăm sóc khách hàng, nhóm xử lý đơn hàng, nhóm kế toán thanh toán, nhóm kỹ thuật lắp đặt. Trưởng nhóm kinh doanh có đặc thù chỉ tiêu riêng nên có JD riêng. Ví dụ xuyên suốt là nhóm xử lý đơn và chăm sóc khách 8 người của một công ty bán hàng trực tuyến, làm hai ca.
Vì sao trưởng nhóm cần JD riêng, không chỉ là "nhân viên giỏi nhất"
Phần lớn trưởng nhóm được chọn vì làm chuyên môn giỏi nhất nhóm. Vấn đề là không ai nói với họ rằng công việc đã đổi: thước đo không còn là số đơn mình xử lý mà là số đơn cả nhóm xử lý đúng. Không có JD, trưởng nhóm mới thường làm thêm việc của người yếu thay vì kèm họ, sau ba tháng thì kiệt sức và nhóm vẫn yếu như cũ.
Vì vậy JD trưởng nhóm nên mở đầu bằng câu mục đích nói về nhóm: "Bảo đảm nhóm xử lý đúng hạn và đúng chuẩn toàn bộ đơn hàng, yêu cầu khách trong ca; mỗi thành viên đạt chuẩn tay nghề trong thời gian quy định." Tiếp theo là tỷ lệ thời gian. Với nhóm 8 người, tỷ lệ hợp lý là khoảng 50% chuyên môn, 50% điều phối và kèm cặp. Nhóm 4 người có thể 70% chuyên môn; nhóm 10 người thì chuyên môn nên giảm xuống còn khoảng 30%.
Trưởng nhóm báo cáo cho trưởng phòng hoặc quản lý bộ phận. Trong nhóm, mọi thành viên báo cáo trưởng nhóm về việc hằng ngày; còn đánh giá chính thức, tăng bậc, kỷ luật vẫn thuộc trưởng phòng với ý kiến của trưởng nhóm. Ghi rõ điểm này để thành viên biết trưởng nhóm có tiếng nói nhưng không phải người quyết mọi chuyện, và trưởng nhóm không hứa hẹn những điều mình không quyết được.
Nhiệm vụ theo tần suất
Ví dụ cho nhóm xử lý đơn 8 người, hai ca. Mỗi dòng viết bằng động từ cụ thể để trưởng phòng kiểm tra được.
| Tần suất | Việc | Kiểm tra bằng |
|---|---|---|
| Đầu ca | Xem số đơn tồn, chia đơn theo người và độ khó, nhắc các đơn sắp quá hạn cam kết | Bảng chia việc đầu ca |
| Trong ca | Xử lý các đơn khó, khiếu nại vượt quyền nhân viên; trả lời câu hỏi nghiệp vụ trong 15 phút | Số khiếu nại được chuyển lên trưởng phòng |
| Cuối ca | Bàn giao đơn còn tồn cho ca sau kèm ghi chú; tổng hợp số liệu ca | Sổ bàn giao ca |
| Hằng tuần | Chấm ngẫu nhiên 5 đơn của mỗi người theo chuẩn; gặp riêng 15 phút với 2 đến 3 người | Phiếu chấm, ghi chú gặp riêng |
| Hằng tháng | Báo cáo kết quả nhóm cho trưởng phòng; đề xuất sửa quy trình nếu cùng một lỗi lặp lại | Báo cáo một trang |
| Khi phát sinh | Sắp lại ca khi có người nghỉ đột xuất; kèm người mới theo lộ trình 4 tuần; báo ngay sự cố ảnh hưởng nhiều khách | Lịch ca, phiếu theo dõi người mới |
Việc chấm ngẫu nhiên 5 đơn mỗi người mỗi tuần là phần phân biệt trưởng nhóm với nhân viên lâu năm. Nó tốn khoảng 2 giờ mỗi tuần với nhóm 8 người, nhưng là cách duy nhất phát hiện lỗi trước khi khách phát hiện.
Sắp lại ca khi có người nghỉ đột xuất cần quy tắc rõ: ưu tiên điều chuyển trong ca, sau đó mới gọi người ca khác đến làm thêm, và làm thêm phải có sự đồng ý của người lao động, trong giới hạn theo quy định hiện hành.
Kèm người mới: lộ trình 4 tuần nên ghi thẳng vào JD
Kèm người mới là nhiệm vụ hay bị viết chung chung là "đào tạo nhân viên". Viết thành lộ trình giúp trưởng nhóm biết phải làm gì từng tuần và trưởng phòng biết khi nào người mới phải đạt chuẩn.
- Tuần 1: người mới ngồi cạnh một thành viên giỏi, quan sát và xử lý các đơn đơn giản dưới sự giám sát; trưởng nhóm giải thích quy trình và các lỗi hay gặp, chấm 100% đơn của người mới.
- Tuần 2: người mới xử lý độc lập loại đơn đơn giản; trưởng nhóm chấm 50% đơn, gặp 15 phút cuối mỗi ngày để sửa lỗi.
- Tuần 3: thêm các loại đơn trung bình và khiếu nại nhẹ; chấm 20% đơn; người mới bắt đầu nhận chỉ tiêu bằng 60% người cũ.
- Tuần 4: đánh giá chính thức theo phiếu chuẩn; nếu đạt, người mới nhận chỉ tiêu 80% trong tháng tiếp theo; nếu chưa đạt, trưởng nhóm đề xuất kéo dài kèm hoặc báo trưởng phòng xem xét.
- Sau 8 tuần: người mới đạt 100% chỉ tiêu và tỷ lệ lỗi ngang mức trung bình nhóm.
Lộ trình này cũng là căn cứ để công ty đánh giá trong thời gian thử việc. Bộ luật Lao động giới hạn thời gian thử việc theo tính chất công việc, ví dụ không quá 30 ngày với nhân viên nghiệp vụ và không quá 60 ngày với công việc cần trình độ từ cao đẳng trở lên, nên phiếu đánh giá tuần 4 cần làm đúng hạn.
Nếu nhóm nhận nhiều người mới cùng lúc, trưởng nhóm không nên kèm quá 2 người một lúc. Người thứ ba trở đi giao cho một thành viên giỏi kèm theo cùng lộ trình, trưởng nhóm chỉ chấm phiếu tuần 4.
Quyền hạn của trưởng nhóm
Được chia và điều chỉnh việc trong nhóm. Bao gồm đổi người xử lý một đơn, giao việc ưu tiên, điều chuyển người giữa hai mảng trong nhóm trong ngày.
Được xử lý khiếu nại trong hạn mức. Ví dụ hoàn tiền phí vận chuyển, tặng mã giảm giá đến một giá trị nhất định cho khách bị giao trễ, theo chính sách công ty.
Được đề xuất đổi ca, duyệt nghỉ ngắn. Duyệt nghỉ phép đến 1 ngày khi ca vẫn đủ người; nghỉ dài hơn trình trưởng phòng.
Được góp ý đánh giá. Ý kiến của trưởng nhóm là đầu vào bắt buộc khi trưởng phòng đánh giá quý, tăng bậc, gia hạn hợp đồng của thành viên.
Được tạm giữ đơn đáng ngờ. Khi đơn có dấu hiệu bất thường như địa chỉ giao trùng nhiều tài khoản, yêu cầu hoàn tiền lặp lại, trưởng nhóm được giữ đơn tối đa một ca để kiểm tra và báo bộ phận liên quan. Quyền này nên có trong JD vì nhân viên thường không dám tự giữ đơn, còn chờ trưởng phòng thì đơn đã đi.
Không có quyền. Ra quyết định kỷ luật, cắt thưởng, thay đổi chính sách cho khách ngoài hạn mức, tự tuyển người. Những việc này trưởng nhóm lập hồ sơ, đề xuất; trưởng phòng quyết.
Nhắc nhở và ghi nhận. Trưởng nhóm được nhắc nhở trực tiếp khi thành viên vi phạm quy trình và phải ghi lại sự việc, ngày giờ. Ghi chép này cần cho mọi bước xử lý sau đó theo nội quy.
KPI gợi ý cho trưởng nhóm
Gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp. Ít nhất một nửa trọng số nên đo kết quả của cả nhóm, phần còn lại đo việc phát triển người và chất lượng.
| Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|
| Đơn đúng hạn của nhóm | Số đơn xử lý trong thời hạn cam kết chia tổng đơn của nhóm | Ngày, tháng |
| Tỷ lệ lỗi | Số đơn sai qua chấm ngẫu nhiên và khiếu nại chia số đơn được chấm | Tuần |
| Người mới đạt chuẩn | Số người mới đạt 100% chỉ tiêu sau 8 tuần chia số người mới | Quý |
| Chênh lệch trong nhóm | Khoảng cách năng suất giữa người cao nhất và thấp nhất | Tháng |
| Hài lòng khách | Điểm đánh giá sau hỗ trợ của khách với đơn do nhóm xử lý | Tháng |
| Gặp riêng đúng lịch | Số buổi gặp riêng đã làm chia số buổi theo kế hoạch | Tháng |
Chỉ số chênh lệch trong nhóm cho thấy trưởng nhóm có kèm người yếu hay chỉ dựa vào người giỏi. Ví dụ: người cao nhất xử lý 120 đơn mỗi ngày, người thấp nhất 60, chênh gấp đôi. Mục tiêu quý có thể là kéo người thấp nhất lên 85 mà không giảm người cao nhất.
Nhóm ở công ty nhỏ, nhóm ở công ty lớn và lỗi khi viết JD
Ở công ty 20 đến 40 người, trưởng nhóm thường là người quản lý duy nhất của bộ phận và báo cáo thẳng giám đốc, nên phải thêm một phần việc của trưởng phòng như đề xuất tuyển, lập kế hoạch tháng. Ở công ty lớn, trưởng nhóm có quy trình, công cụ và phiếu đánh giá sẵn; JD tập trung vào kỷ luật vận hành, kèm cặp và chất lượng, quyền hạn hẹp hơn.
Lỗi hay gặp thứ nhất: "hỗ trợ trưởng phòng quản lý nhân viên", câu này không nói trưởng nhóm quản lý gì; nên viết "chia việc đầu ca, chấm ngẫu nhiên 5 đơn mỗi người mỗi tuần, kèm người mới theo lộ trình 4 tuần". Lỗi thứ hai là giữ nguyên chỉ tiêu cá nhân như khi còn là nhân viên, khiến trưởng nhóm không có thời gian cho nhóm. Lỗi thứ ba là trao danh nghĩa trưởng nhóm nhưng không trao quyền nào, kể cả quyền chia việc; thành viên sẽ không nghe vì biết trưởng nhóm không quyết được gì.
Bản gọn có thể chép. Chức danh: Trưởng nhóm [tên nhóm]. Báo cáo: Trưởng phòng [tên]. Quản lý: [số] thành viên. Tỷ lệ thời gian: [50%] chuyên môn, [50%] điều phối và kèm cặp. Mục đích: nhóm xử lý đúng hạn, đúng chuẩn; thành viên đạt chuẩn tay nghề. Nhiệm vụ: chia việc đầu ca, xử lý việc khó, bàn giao cuối ca; chấm ngẫu nhiên và gặp riêng hằng tuần; báo cáo tháng; kèm người mới 4 tuần; sắp ca khi thiếu người. Quyền hạn: chia và điều chỉnh việc; xử lý khiếu nại trong hạn mức; duyệt nghỉ đến 1 ngày; góp ý bắt buộc khi đánh giá. Yêu cầu: tối thiểu [1 đến 2] năm làm đúng việc của nhóm với kết quả tốt; từng kèm người mới. KPI: đơn đúng hạn của nhóm, tỷ lệ lỗi, người mới đạt chuẩn, chênh lệch trong nhóm, hài lòng khách.
Câu hỏi thường gặp
Trưởng nhóm có phải là cấp quản lý không?
Có, đây là cấp quản lý đầu tiên. Trưởng nhóm vẫn làm chuyên môn nhưng chịu trách nhiệm cho kết quả của cả nhóm, chia việc và kèm cặp người khác. Quyền quyết định về đánh giá chính thức và kỷ luật thường vẫn thuộc trưởng phòng.
Trưởng nhóm nên giữ bao nhiêu phần trăm thời gian làm chuyên môn?
Tuỳ quy mô nhóm. Nhóm khoảng 4 người có thể giữ 70 phần trăm, nhóm 8 người khoảng 50 phần trăm, nhóm 10 người trở lên nên giảm còn khoảng 30 phần trăm để có đủ thời gian điều phối và kèm cặp.
Trưởng nhóm có được kỷ luật nhân viên không?
Thường không. Trưởng nhóm được nhắc nhở trực tiếp và ghi nhận sự việc, sau đó lập hồ sơ đề xuất. Việc xử lý kỷ luật lao động phải theo trình tự trong nội quy và luật, do người có thẩm quyền quyết định.
Chọn trưởng nhóm từ nhân viên giỏi nhất có ổn không?
Có thể ổn nếu người đó được giao JD rõ, được giảm chỉ tiêu cá nhân và được hướng dẫn cách giao việc, kèm người. Nếu chỉ đổi chức danh mà giữ nguyên việc cũ, nhóm thường mất một nhân viên giỏi mà không có thêm một người quản lý.
KPI trưởng nhóm có nên giống KPI nhân viên không?
Không nên. KPI trưởng nhóm phải đo kết quả của cả nhóm và việc phát triển người, như đơn đúng hạn của nhóm, tỷ lệ lỗi, người mới đạt chuẩn và chênh lệch năng suất trong nhóm.