Trưởng phòng chịu trách nhiệm cho kết quả của cả một phòng: đặt mục tiêu cho phòng, chia việc cho từng người, duyệt những việc trong hạn mức được giao, giữ cho phòng chạy đúng quy trình và báo cáo lên ban giám đốc. Một bản JD trưởng phòng dùng được phải tách rõ phần việc quản lý chung (giống nhau ở mọi phòng) với phần chuyên môn riêng của phòng đó, và phải có hạn mức quyền duyệt bằng con số.
Bản mẫu dưới đây là khung dùng chung. Bạn giữ nguyên phần quản lý, rồi thay phần chuyên môn theo phòng kế toán, kinh doanh, kỹ thuật hay mua hàng. Ví dụ xuyên suốt là một công ty thương mại khoảng 80 người, có 5 phòng, mỗi phòng từ 6 đến 20 nhân viên. Các phòng có JD riêng chi tiết hơn (marketing, nhân sự) nên đọc kèm bản chuyên ngành.
Cách dùng bản mẫu: phần giữ nguyên và phần phải thay
Lỗi lớn nhất khi viết JD trưởng phòng là chép nguyên bản của phòng khác rồi đổi tên phòng. Kết quả là JD trưởng phòng kỹ thuật lại có câu "đạt doanh số được giao". Bảng dưới chia bản JD thành hai lớp để tránh lỗi đó.
| Phần trong JD | Giữ nguyên ở mọi phòng | Phải viết riêng theo phòng |
|---|---|---|
| Mục đích vị trí | Câu khung: chịu trách nhiệm kết quả, con người, quy trình của phòng | Kết quả cụ thể của phòng: doanh số, số liệu kế toán đúng hạn, máy chạy ổn định |
| Nhiệm vụ | Họp phòng, giao việc, đánh giá, đào tạo, báo cáo | Việc chuyên môn trưởng phòng tự làm hoặc tự duyệt |
| Quyền hạn | Đề xuất tuyển, đề xuất khen thưởng và kỷ luật, phân công nội bộ | Hạn mức chi, hạn mức chiết khấu, quyền ký chứng từ chuyên môn |
| Yêu cầu | Kinh nghiệm quản lý nhóm, kỹ năng lập kế hoạch | Chuyên môn, chứng chỉ (nếu luật chuyên ngành bắt buộc) |
| KPI | Chỉ số con người và quy trình | Chỉ số kết quả chuyên môn của phòng |
Cách dùng thực tế: phòng nhân sự giữ một tệp gốc gồm cột giữa, mỗi khi tuyển hoặc bổ nhiệm trưởng phòng mới thì chỉ cần điền cột phải cùng giám đốc phụ trách. Năm phòng sẽ có năm JD khác nhau nhưng cùng một bộ khung, nên khi đánh giá cuối năm có thể so được cách các trưởng phòng quản lý con người, dù kết quả chuyên môn khác nhau.
Nếu trưởng phòng còn kiêm việc chuyên môn trực tiếp, chẳng hạn trưởng phòng kinh doanh vẫn tự giữ một nhóm khách lớn, phải ghi rõ tỷ lệ thời gian (ví dụ 40% quản lý, 60% bán hàng). Không ghi thì người đó sẽ ưu tiên việc mình giỏi và bỏ trống phần quản lý.
Mục đích, báo cáo cho ai, phối hợp với ai
Mục đích. Bảo đảm phòng đạt mục tiêu năm được ban giám đốc giao, với đội ngũ đủ người, đủ năng lực và quy trình đủ rõ để công việc không phụ thuộc vào một cá nhân. Câu cuối quan trọng: trưởng phòng giỏi là người phòng vẫn chạy được khi trưởng phòng nghỉ phép hai tuần.
Báo cáo cho. Giám đốc hoặc phó giám đốc phụ trách khối. Ở công ty 80 người thường là báo cáo thẳng giám đốc. JD cần ghi một tuyến báo cáo duy nhất; nếu có thêm tuyến chuyên môn (trưởng phòng kế toán chi nhánh báo cáo chuyên môn cho kế toán trưởng công ty) thì ghi rõ tuyến nào quyết việc gì.
Quản lý trực tiếp. Ghi số người và chức danh, ví dụ "2 trưởng nhóm và 12 nhân viên". Con số này giúp ứng viên biết mình quản lý trực tiếp hay quản lý qua cấp trung gian, hai việc đòi hỏi kỹ năng khác nhau.
Phối hợp ngang. Liệt kê 2 đến 4 phòng có đầu việc chung và đầu việc cụ thể, ví dụ với phòng kế toán: chốt số liệu chi phí phòng trước ngày 3 hằng tháng; với phòng nhân sự: gửi nhu cầu tuyển trước 30 ngày. Viết "phối hợp tốt với các phòng ban" thì không ai kiểm được.
Đối ngoại. Nếu trưởng phòng được làm việc trực tiếp với khách hàng lớn, nhà cung cấp hoặc cơ quan nhà nước, ghi rõ trong phạm vi nào và có cần báo trước cho giám đốc hay không.
Nhiệm vụ chia theo tần suất
Bảng dưới là phần quản lý chung. Mỗi dòng có đầu ra cụ thể để giám đốc kiểm tra được việc có làm hay không, thay vì chỉ ghi "quản lý, điều hành phòng".
| Tần suất | Việc | Đầu ra kiểm tra được |
|---|---|---|
| Hằng ngày | Xem việc tồn của phòng, phân lại việc khi có người nghỉ, xử lý việc vượt quyền nhân viên | Không có việc quá hạn mà chưa ai nhận |
| Hằng tuần | Họp phòng 30 đến 45 phút, rà tiến độ mục tiêu, gặp riêng từng trưởng nhóm hoặc nhân viên chủ chốt | Biên bản họp ngắn gồm việc, người làm, hạn |
| Hằng tháng | Báo cáo kết quả phòng cho giám đốc, đối chiếu chi phí phòng với ngân sách, đánh giá nhanh từng người | Báo cáo một trang nộp trước ngày 5 |
| Hằng quý | Đánh giá chính thức, cập nhật kế hoạch đào tạo, rà lại quy trình phòng | Phiếu đánh giá, danh sách quy trình đã sửa |
| Hằng năm | Lập kế hoạch và ngân sách năm cho phòng, đề xuất định biên | Kế hoạch năm được giám đốc duyệt |
| Khi phát sinh | Xử lý khiếu nại liên quan đến phòng, sự cố, nhân viên nghỉ việc đột xuất | Báo giám đốc trong 24 giờ với sự cố lớn |
Phần chuyên môn thêm vào bên dưới bảng này. Ví dụ phòng mua hàng thêm "duyệt đơn đặt hàng trong hạn mức, đánh giá nhà cung cấp mỗi quý"; phòng kỹ thuật thêm "duyệt kế hoạch bảo dưỡng tháng, ký biên bản nghiệm thu nội bộ". Giữ mỗi nhịp không quá 5 dòng, nhiều hơn thì JD thành sổ tay quy trình.
Quyền hạn: ma trận duyệt bằng con số
Quyền hạn là phần trưởng phòng mới hay hỏi nhất và JD hay bỏ trống nhất. Ma trận dưới là ví dụ cho công ty 80 người, con số chỉ để minh hoạ, bạn thay bằng hạn mức của doanh nghiệp mình.
| Việc | Trưởng phòng tự quyết | Đề xuất, giám đốc duyệt |
|---|---|---|
| Chi tiêu trong ngân sách phòng đã duyệt | Mỗi khoản đến 20 triệu đồng | Khoản trên 20 triệu hoặc ngoài ngân sách |
| Tuyển người | Chọn ứng viên trong định biên đã duyệt | Tăng định biên, tuyển vị trí mới |
| Phân công, điều chuyển trong phòng | Toàn quyền | Điều chuyển sang phòng khác |
| Khen thưởng, kỷ luật | Nhắc nhở, khen trong phòng | Khen thưởng có tiền, mọi hình thức kỷ luật lao động |
| Duyệt nghỉ phép | Nghỉ đến 3 ngày liên tục | Nghỉ dài hơn hoặc nghỉ không lương |
| Ký văn bản ra ngoài | Thư trao đổi nghiệp vụ không cam kết tiền | Hợp đồng, văn bản có cam kết tài chính |
Kỷ luật lao động nên để ở cột phải vì việc xử lý phải theo đúng trình tự trong nội quy và luật lao động, trưởng phòng chỉ lập hồ sơ và đề xuất. Tương tự, việc ký hợp đồng lao động thuộc người đại diện theo pháp luật hoặc người được uỷ quyền, nên JD không ghi trưởng phòng "ký hợp đồng với nhân viên" trừ khi đã có giấy uỷ quyền.
Khi chưa có ma trận chung cho cả công ty, cứ ghi hạn mức ngay trong JD. Sau này công ty ban hành quy chế phân quyền thì sửa JD thành "theo quy chế phân quyền hiện hành" và đính kèm bảng.
Yêu cầu bắt buộc và ưu tiên
Tách hai nhóm giúp không loại oan ứng viên tốt và không tuyển nhầm người chỉ giỏi chuyên môn:
- Bắt buộc: đã trực tiếp quản lý ít nhất 4 người trong tối thiểu 2 năm, có giao việc và đánh giá người khác; chuyên môn đủ để duyệt sản phẩm của nhân viên trong phòng; lập được kế hoạch năm và theo dõi ngân sách phòng; viết báo cáo rõ ràng.
- Bắt buộc nếu luật chuyên ngành yêu cầu: chứng chỉ hoặc điều kiện hành nghề theo quy định chuyên ngành hiện hành, ví dụ với phụ trách kế toán, an toàn lao động, dược.
- Ưu tiên: từng xây dựng hoặc sửa quy trình cho một nhóm; từng tuyển và đào tạo nhân viên mới; từng làm ở doanh nghiệp cùng quy mô; có kinh nghiệm dùng phần mềm quản lý công việc.
- Không đặt: giới hạn tuổi, giới tính, ngoại hình, quê quán, tình trạng hôn nhân. Nếu lo ngại khả năng đi công tác, ghi điều kiện công việc: "đi công tác các chi nhánh khoảng 4 ngày mỗi tháng".
Yêu cầu "có ít nhất 5 năm kinh nghiệm" đứng một mình rất dễ tuyển nhầm: 5 năm làm nhân viên giỏi không nói gì về khả năng quản lý. Thay bằng số năm và số người đã trực tiếp quản lý, phần phỏng vấn sẽ có cái để hỏi sâu.
KPI gợi ý cho trưởng phòng
Gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp. Nên chia khoảng 60% trọng số cho kết quả chuyên môn của phòng và 40% cho con người, quy trình, chi phí, để trưởng phòng không bị cuốn hết vào việc tự làm cho nhanh.
| Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|
| Mục tiêu chuyên môn của phòng | 2 đến 3 chỉ số riêng theo phòng, so với kế hoạch năm chia quý | Tháng, quý |
| Chi phí so với ngân sách | Chi phí thực tế của phòng chia ngân sách đã duyệt | Tháng |
| Tỷ lệ việc đúng hạn | Số việc hoàn thành đúng hạn trên tổng việc có hạn trong hệ thống giao việc | Tháng |
| Nghỉ việc trong năm đầu | Số nhân viên mới nghỉ trong 12 tháng chia số nhân viên mới tuyển | Năm |
| Người kế cận | Có ít nhất một người làm thay được trưởng phòng hai tuần, đã thử thực tế | Năm |
| Đánh giá đúng hạn | Số phiếu đánh giá quý nộp đúng hạn trên tổng số nhân viên | Quý |
Ví dụ tính: phòng mua hàng có ngân sách chi phí 600 triệu đồng mỗi năm, sau 6 tháng đã chi 340 triệu, tức 57% ngân sách trong 50% thời gian. Báo cáo tháng phải nêu lý do và hướng điều chỉnh, không đợi đến tháng 11 mới phát hiện vượt.
Chỉ số người kế cận nghe có vẻ xa nhưng rất thực tế: cứ mỗi kỳ nghỉ phép dài của trưởng phòng, giám đốc sẽ thấy ngay phòng có chạy được hay không.
Công ty nhỏ, công ty lớn và những câu nên viết lại
Cùng chức danh trưởng phòng nhưng phạm vi khác hẳn theo quy mô. Bên dưới là so sánh và các câu hay gặp cần sửa.
| Khía cạnh hoặc câu cũ | Công ty dưới 50 người hoặc câu nên sửa | Công ty trên 300 người hoặc câu nên viết |
|---|---|---|
| Tỷ lệ tự làm chuyên môn | Thường 50% đến 70% | Thường dưới 30%, chủ yếu quản lý qua trưởng nhóm |
| Quy trình | Trưởng phòng tự viết quy trình | Áp dụng quy trình chung, đề xuất sửa |
| Ngân sách | Thường không có ngân sách riêng, xin duyệt từng khoản | Có ngân sách năm, tự chủ trong hạn mức |
| "Quản lý, điều hành mọi hoạt động của phòng" | Câu không đo được | "Giao việc và rà tiến độ hằng tuần, báo cáo kết quả phòng trước ngày 5 hằng tháng" |
| "Chịu trách nhiệm trước ban giám đốc" | Không nói chịu trách nhiệm về cái gì | "Chịu trách nhiệm về 3 chỉ số: ..., chi phí phòng và tỷ lệ việc đúng hạn" |
| "Thực hiện các công việc khác khi được giao" | Mở toang phạm vi | "Việc phát sinh ngoài JD quá 10% thời gian sẽ được rà lại khi đánh giá quý" |
Ở công ty nhỏ, chức danh trưởng phòng đôi khi được trao cho nhân viên lâu năm nhất dù phòng chỉ có 2 người. Khi đó JD nên ghi đúng thực chất là "phụ trách mảng" kèm phần quản lý tối thiểu, tránh để người đó nghĩ mình đã ở cấp quản lý trong khi chưa từng giao việc cho ai.
Bản JD trưởng phòng gọn có thể chép
Thay phần trong ngoặc vuông bằng thông tin của phòng bạn:
- Chức danh: Trưởng phòng [tên phòng]. Báo cáo cho: [Giám đốc hoặc phó giám đốc phụ trách]. Quản lý trực tiếp: [số người, chức danh].
- Mục đích: bảo đảm phòng đạt [2 đến 3 kết quả chính trong năm] với đội ngũ đủ năng lực và quy trình rõ ràng.
- Hằng tuần: họp phòng, giao việc và rà tiến độ; gặp riêng nhân viên chủ chốt; xử lý việc vượt quyền nhân viên.
- Hằng tháng: báo cáo kết quả phòng trước ngày 5; đối chiếu chi phí với ngân sách; đánh giá nhanh từng người.
- Hằng quý, năm: đánh giá chính thức; kế hoạch đào tạo; kế hoạch và ngân sách năm; đề xuất định biên.
- Chuyên môn riêng: [3 đến 5 việc chuyên môn trưởng phòng tự làm hoặc tự duyệt].
- Quyền hạn: duyệt chi trong ngân sách đến [hạn mức]; chọn ứng viên trong định biên; phân công trong phòng; đề xuất khen thưởng, kỷ luật.
- Yêu cầu bắt buộc: quản lý trực tiếp ít nhất [số] người trong [số] năm; chuyên môn [ngành]; điều kiện hành nghề theo quy định chuyên ngành hiện hành (nếu có).
- Ưu tiên: từng xây dựng quy trình, từng đào tạo nhân viên mới.
- KPI: [chỉ số chuyên môn], chi phí so với ngân sách, tỷ lệ việc đúng hạn, nghỉ việc năm đầu, người kế cận.
Bản này nên dài khoảng một trang rưỡi. Dài hơn thì tách phần quy trình chi tiết sang sổ tay của phòng và chỉ ghi tên quy trình trong JD.
Câu hỏi thường gặp
JD trưởng phòng khác JD trưởng nhóm ở điểm nào?
Trưởng nhóm chủ yếu điều phối việc hằng ngày của vài người và vẫn làm chuyên môn nhiều. Trưởng phòng chịu trách nhiệm kết quả năm, ngân sách, định biên và quy trình của cả phòng, nên JD trưởng phòng phải có hạn mức duyệt chi và phần kế hoạch năm.
Có nên dùng một JD trưởng phòng cho tất cả các phòng không?
Nên dùng một khung chung cho phần quản lý con người, báo cáo và quy trình, nhưng phần mục đích, việc chuyên môn, hạn mức quyền và KPI chuyên môn phải viết riêng cho từng phòng. Dùng nguyên một bản cho mọi phòng thì không đánh giá được ai.
Trưởng phòng có được ký hợp đồng lao động với nhân viên không?
Theo Bộ luật Lao động, người giao kết hợp đồng phía người sử dụng lao động là người đại diện theo pháp luật hoặc người được uỷ quyền theo quy định. Trưởng phòng chỉ ký khi có văn bản uỷ quyền hợp lệ, và JD nên ghi đúng như vậy.
Thời gian thử việc của trưởng phòng là bao lâu?
Bộ luật Lao động cho tối đa 60 ngày với công việc cần trình độ từ cao đẳng trở lên và tối đa 180 ngày với người quản lý doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp. Trưởng phòng thường không thuộc nhóm người quản lý doanh nghiệp, nên cần đối chiếu điều lệ công ty trước khi chốt.
KPI trưởng phòng nên có bao nhiêu chỉ số?
Khoảng 5 đến 7 chỉ số là vừa: 2 đến 3 chỉ số kết quả chuyên môn của phòng, cộng chi phí so với ngân sách, tỷ lệ việc đúng hạn và một hai chỉ số về con người như nghỉ việc năm đầu hoặc người kế cận.
Có cần ghi tỷ lệ thời gian quản lý và làm chuyên môn trong JD không?
Nên ghi, nhất là ở công ty nhỏ nơi trưởng phòng vẫn làm chuyên môn nhiều. Một tỷ lệ cụ thể như 40% quản lý và 60% chuyên môn giúp cả hai bên thống nhất kỳ vọng và là căn cứ khi đánh giá quý.