Tổ trưởng sản xuất chịu trách nhiệm cho một nhóm công nhân đạt sản lượng, chất lượng và an toàn của ca; JD tổ trưởng nên viết theo ba khung giờ đầu ca, giữa ca, cuối ca, kèm quyền điều động người trong tổ và các KPI tính cho cả tổ chứ không cho riêng một người.
Ví dụ xuyên suốt là một tổ may 25 người trong xưởng 150 người, một ca ngày. Tổ trưởng vẫn ngồi máy khi thiếu người, nhưng thời gian chính dành cho việc chia việc, kèm người mới và xử lý điểm nghẽn. Nếu xưởng bạn là cơ khí hay đóng gói, chỉ cần thay tên công đoạn.
Tổ trưởng đứng giữa ai và ai
Tổ trưởng là cấp quản lý đầu tiên mà công nhân gặp mỗi ngày. Người này nhận kế hoạch từ quản đốc hoặc trưởng chuyền, biến kế hoạch thành phân công cho từng người, rồi báo ngược lên những gì thực sự xảy ra trong ca. Mục đích của vị trí: tổ đạt sản lượng kế hoạch với chất lượng đạt và không có tai nạn, đồng thời người mới trong tổ đứng vững được công đoạn sau thời gian kèm cặp.
Tổ trưởng báo cáo cho quản đốc phân xưởng; ở xưởng nhỏ không có quản đốc thì báo trực tiếp cho giám đốc sản xuất hoặc chủ doanh nghiệp. Trong tổ, tổ trưởng quản lý trực tiếp công nhân, có thể có một tổ phó. Ngang hàng, người này phối hợp hằng ngày với QC chuyền, nhân viên kế hoạch (nhận lệnh sản xuất và báo tiến độ), kho (nhận vật tư), bảo trì (báo hỏng máy) và tổ trưởng các công đoạn trước và sau để không ùn hàng.
Một JD rõ sẽ ghi số người trong tổ và số công đoạn tổ phụ trách. Hai con số này cho người ứng tuyển biết quy mô việc ngay, và cho chính doanh nghiệp một mốc khi cần tách tổ.
Nhiệm vụ trong ngày theo ba khung giờ
Phần lớn công việc của tổ trưởng lặp lại mỗi ngày, nên bảng theo khung giờ dễ dùng hơn một danh sách dài.
| Khung giờ | Việc cần làm | Dấu hiệu làm tốt |
|---|---|---|
| Đầu ca (20 phút) | Điểm danh, bố trí người thay cho người vắng; họp đứng 5 phút nêu mục tiêu sản lượng, mã hàng, lỗi cần chú ý hôm qua; kiểm tra vật tư đầu chuyền đủ cho 2 giờ | Chuyền chạy đúng giờ, không ai đứng chờ việc |
| Giữa ca | Đi chuyền mỗi giờ, đếm hàng tồn giữa các công đoạn, chuyển người từ công đoạn dư sang công đoạn nghẽn; nhận phản hồi lỗi từ QC và hướng dẫn lại tại chỗ; ghi sản lượng theo giờ lên bảng tổ | Không có công đoạn tồn quá mức cho phép, lỗi lặp lại được xử lý trong ca |
| Khi phát sinh | Máy hỏng: báo bảo trì, đổi người sang máy dự phòng; thiếu vật tư: báo kho và kế hoạch; công nhân bị thương: sơ cứu, báo an toàn và quản đốc | Thời gian chờ ngắn, sự cố có phiếu ghi |
| Cuối ca (20 phút) | Chốt sản lượng, số lỗi, số giờ dừng; nộp báo cáo ca; kiểm tra vệ sinh khu vực; ghi việc cần chuyển sang ngày mai | Báo cáo nộp đúng giờ, số khớp với QC và kho |
Ngoài khung ngày, có các việc theo tuần: chấm công và đối chiếu với nhân sự, xếp lịch nghỉ phép không làm hụt công đoạn chính; theo tháng: đánh giá kỹ năng từng người theo ma trận kỹ năng, đề xuất đào tạo chéo, họp tổ xem lại lỗi chính trong tháng.
Quyền hạn của tổ trưởng: ghi rõ để khỏi phải xin phép từng việc
Điều động người trong tổ. Chuyển công nhân giữa các công đoạn trong tổ để cân chuyền, với điều kiện người đó đã được đào tạo công đoạn mới. Không điều động sang tổ khác khi chưa có ý kiến quản đốc.
Dừng chuyền vì chất lượng hoặc an toàn. Dừng một công đoạn hoặc cả tổ khi phát hiện lỗi hàng loạt hay nguy cơ mất an toàn, sau đó báo quản đốc ngay. Thiếu quyền này, tổ trưởng sẽ gọi điện chờ duyệt trong khi hàng lỗi tiếp tục chạy.
Đề xuất, không quyết định, về nhân sự. Đề xuất khen thưởng, đào tạo, chuyển vị trí hoặc xử lý kỷ luật kèm biên bản sự việc; quyết định thuộc quản đốc và phòng nhân sự theo nội quy lao động. Ghi rõ điểm này để tránh tổ trưởng tự trừ công hoặc tự cho nghỉ việc.
Xác nhận chấm công và tăng ca. Xác nhận giờ làm thực tế của người trong tổ; đề xuất danh sách tăng ca theo kế hoạch đã được duyệt. Tăng ca phải có sự đồng ý của người lao động và trong giới hạn của Điều 107 Bộ luật Lao động 2019, nên JD ghi rõ tổ trưởng lập danh sách tự nguyện chứ không chỉ định.
Nhận và từ chối vật tư. Từ chối nhận vật tư sai mã hoặc lỗi rõ ràng từ kho, ghi biên bản trả lại.
KPI gợi ý cho tổ trưởng: đo cả tổ, không đo một người
Bảng này là gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp. Nguyên tắc: tổ trưởng chịu kết quả của tổ, nên chỉ số phải tính trên tổng tổ.
| Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|
| Tỷ lệ hoàn thành kế hoạch | Sản lượng đạt của tổ chia sản lượng kế hoạch đã giao | Theo ngày, cộng theo tuần |
| Tỷ lệ lỗi tại chuyền | Số sản phẩm QC trả về chia số đã kiểm | Theo ngày |
| Hàng phải làm lại | Số giờ công dùng để sửa hàng lỗi trong tổ | Theo tuần |
| Tai nạn và suýt tai nạn được báo | Số tai nạn (mục tiêu không) và số báo cáo suýt tai nạn (càng đủ càng tốt) | Theo tháng |
| Người mới đạt kỹ năng đúng hạn | Số người mới đạt mức đứng công đoạn độc lập trong thời gian kèm cặp chia tổng người mới | Theo quý |
| Báo cáo ca đúng hạn và đúng số | Số báo cáo nộp đúng giờ và khớp số với QC, kho | Theo tháng |
Chỉ số "suýt tai nạn được báo" là chỉ số nên cao chứ không nên thấp. Nếu một tổ báo con số bằng không cả năm, nhiều khả năng mọi người không báo, không phải là không có.
Yêu cầu tuyển: bắt buộc và ưu tiên
Bắt buộc: đã đứng thành thạo ít nhất phần lớn công đoạn của tổ, vì tổ trưởng phải hướng dẫn và ngồi thay khi thiếu người; đọc được hướng dẫn công việc và phiếu kiểm; tính được năng suất theo giờ và cân đối người giữa các công đoạn; ghi báo cáo ca rõ ràng. Với xưởng có thiết bị nguy hiểm, tổ trưởng phải được huấn luyện an toàn theo quy định hiện hành trước khi nhận vị trí.
Ưu tiên: từng làm tổ phó hoặc trưởng nhóm; từng kèm người mới; biết dùng bảng tính để ghi sản lượng; biết các công cụ cải tiến cơ bản như sắp xếp nơi làm việc, phân tích nguyên nhân lỗi. Ứng viên nội bộ thường thắng ứng viên ngoài ở vị trí này, vì đã quen người và quen hàng.
Kỹ năng khó đo nhất nhưng quan trọng nhất là nói chuyện với công nhân: giao việc rõ, góp ý không làm mất mặt người khác trước tổ. Khi phỏng vấn nội bộ, có thể hỏi ứng viên đã từng xử lý thế nào khi hai người trong tổ không chịu làm cùng công đoạn. JD không nên ghi chung chung "có kỹ năng lãnh đạo", mà ghi "giao việc và góp ý trực tiếp cho tổ khoảng 25 người".
Tổ trưởng ở xưởng nhỏ khác ở nhà máy lớn ra sao
Ở xưởng 30 người, tổ trưởng gần như là quản đốc thu nhỏ: nhận đơn trực tiếp từ chủ, tự đi lấy vật tư, tự kiểm hàng, tự chấm công và có khi tự xếp lịch giao hàng. JD lúc này cần một mục "việc kiêm nhiệm" ghi rõ từng việc, nếu không người được đề bạt sẽ chỉ làm phần quen thuộc là ngồi máy và đứng cạnh nhắc người khác.
Ở nhà máy vài trăm người, tổ trưởng có QC, kế hoạch, bảo trì, nhân sự đỡ phía sau, nên trọng tâm dồn vào cân chuyền và kèm người. Đổi lại, báo cáo dày hơn: biểu mẫu ca, biểu mẫu lỗi, biểu mẫu an toàn, họp sản xuất hằng ngày với quản đốc. JD cho nhà máy lớn nên dẫn chiếu mã biểu mẫu thay vì mô tả lại, và ghi rõ giờ chốt báo cáo.
Với xưởng chạy hai hoặc ba ca, mỗi ca nên có một người giữ vai trò tổ trưởng, kể cả khi ca đêm chỉ có 8 người. Ca đêm thường thiếu QC và bảo trì trực, nên JD tổ trưởng ca đêm cần thêm hai quyền: tự quyết định chuyển sang mã hàng dự phòng khi máy chính hỏng, và gọi bảo trì trực theo danh sách khẩn. Thời gian giao ca giữa hai tổ trưởng cũng nên ghi rõ, ví dụ 15 phút chồng ca, để thông tin về khuôn lỗi, vật tư thiếu hay người nghỉ không rơi mất giữa hai ca.
Một mẹo khi viết: liệt kê việc tổ trưởng KHÔNG làm. Ví dụ "không trực tiếp sửa máy", "không tự quyết định trừ công". Danh sách ngắn này cắt được nhiều tranh cãi hơn cả trang nhiệm vụ.
Lỗi hay gặp và bản JD tổ trưởng chép được
Ba lỗi thường thấy: viết "quản lý tổ sản xuất" mà không nói tổ bao nhiêu người, bao nhiêu công đoạn; giao KPI cá nhân như năng suất riêng của tổ trưởng, khiến người này ngồi máy cả ngày thay vì quản tổ; và quên quyền dừng chuyền. Bản gọn dưới đây sửa cả ba.
- Chức danh: Tổ trưởng tổ may 2. Quy mô: 25 công nhân, 18 công đoạn. Báo cáo cho: Quản đốc phân xưởng.
- Mục đích: Tổ đạt sản lượng và chất lượng kế hoạch, không có tai nạn, người mới đứng vững công đoạn sau 4 tuần kèm cặp.
- Hằng ngày: họp đầu ca 5 phút; cân chuyền mỗi giờ; xử lý lỗi QC báo trong ca; nộp báo cáo ca trước khi tan ca.
- Hằng tuần: đối chiếu chấm công; lập danh sách tăng ca tự nguyện theo kế hoạch đã duyệt.
- Hằng tháng: cập nhật ma trận kỹ năng; đề xuất đào tạo chéo; họp tổ xem lại ba lỗi chính.
- Quyền hạn: điều động người trong tổ; dừng chuyền vì chất lượng, an toàn; đề xuất khen thưởng, kỷ luật kèm biên bản.
- Bắt buộc: thạo phần lớn công đoạn của tổ; ghi báo cáo, tính năng suất. Ưu tiên: từng làm tổ phó, từng kèm người mới.
- KPI gợi ý: hoàn thành kế hoạch, tỷ lệ lỗi tại chuyền, giờ làm lại, báo cáo suýt tai nạn, người mới đạt kỹ năng đúng hạn.
Câu hỏi thường gặp
Tổ trưởng sản xuất có phải ngồi máy không?
Có thể, khi thiếu người hoặc cần làm mẫu cho người mới, nhưng không nên là việc chính. JD nên ghi tổ trưởng dành phần lớn thời gian cho chia việc, kèm người và xử lý điểm nghẽn, ngồi máy chỉ khi cần.
Tổ trưởng khác trưởng ca ở điểm nào?
Tổ trưởng phụ trách một nhóm người và một nhóm công đoạn cố định. Trưởng ca phụ trách toàn xưởng hoặc nhiều tổ trong một ca, thường ở xưởng chạy nhiều ca. Xưởng nhỏ một ca thì hai vị trí này thường gộp làm một.
Tổ trưởng có được tự xử lý kỷ luật công nhân không?
Không nên. Tổ trưởng lập biên bản sự việc và đề xuất, còn xử lý kỷ luật phải theo nội quy lao động và trình tự của Bộ luật Lao động, do người có thẩm quyền của doanh nghiệp quyết định.
Nên đề bạt tổ trưởng từ trong tổ hay tuyển ngoài?
Đề bạt nội bộ thường nhanh vào việc vì người đó đã thạo công đoạn và quen người. Tuyển ngoài hợp khi tổ đang có mâu thuẫn hoặc doanh nghiệp cần cách làm mới. Dù cách nào, nên có thời gian thử việc với KPI rõ.
KPI tổ trưởng có nên gồm năng suất cá nhân không?
Không nên, vì sẽ kéo tổ trưởng về ngồi máy cả ngày. KPI phải đo kết quả cả tổ: hoàn thành kế hoạch, lỗi tại chuyền, an toàn, người mới đạt kỹ năng và báo cáo đúng hạn.