Nhân viên chứng từ xuất nhập khẩu lập, kiểm và gửi đúng hạn toàn bộ giấy tờ đi kèm mỗi lô hàng, từ hoá đơn thương mại, phiếu đóng gói đến vận đơn, giấy chứng nhận xuất xứ, sao cho hàng thông quan không bị giữ và người bán nhận được tiền. JD vị trí này cần ghi theo từng lô hàng, kèm các hạn chót không được trễ và chỉ số đo bằng số bộ chứng từ không phải sửa.
Đây là việc của sự chính xác. Một chữ sai trong tên hàng giữa hoá đơn và vận đơn có thể khiến ngân hàng từ chối thanh toán theo thư tín dụng, hoặc hải quan yêu cầu giải trình, container nằm cảng thêm vài ngày và phát sinh phí lưu. Khung JD dưới đây viết cho doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu tự làm chứng từ, khoảng 15 đến 30 lô mỗi tháng.
Bộ chứng từ một lô hàng: ai phát hành, nhân viên chứng từ kiểm gì
Hiểu bộ chứng từ là hiểu vị trí này. Bảng dưới liệt kê các loại thường gặp; tuỳ mặt hàng và thị trường mà có thêm hoặc bớt.
| Chứng từ | Ai phát hành | Nhân viên chứng từ kiểm gì |
|---|---|---|
| Hợp đồng mua bán, đơn hàng của khách | Kinh doanh và khách | Điều kiện giao hàng, phương thức thanh toán, chứng từ khách yêu cầu, hạn giao |
| Hoá đơn thương mại (commercial invoice) | Nhân viên chứng từ lập | Tên hàng, số lượng, đơn giá, tổng tiền khớp hợp đồng và thư tín dụng |
| Phiếu đóng gói (packing list) | Nhân viên chứng từ lập theo số liệu kho | Số kiện, trọng lượng tịnh và cả bì khớp với hàng thực xếp |
| Vận đơn (bill of lading) | Hãng tàu hoặc đại lý giao nhận | Bản nháp: tên người gửi, người nhận, cảng, mô tả hàng; duyệt trước khi phát hành |
| Tờ khai hải quan | Doanh nghiệp tự khai hoặc thuê đại lý | Mã số hàng hoá, trị giá, số lượng khớp hoá đơn; khai theo quy định hải quan hiện hành |
| Giấy chứng nhận xuất xứ, chứng thư kiểm dịch hoặc kiểm tra chất lượng (nếu cần) | Cơ quan có thẩm quyền theo quy định chuyên ngành | Nộp hồ sơ xin cấp đúng hạn, kiểm thông tin trước khi nhận bản chính |
Bảng này cũng là danh mục kiểm khi bàn giao việc: người mới cầm bảng, mở một lô cũ và tự đối chiếu từng dòng là hiểu cách công ty đang làm chỉ trong một buổi.
Nhiệm vụ chia theo tần suất
Việc của nhân viên chứng từ chạy theo lịch tàu nhiều hơn theo lịch tuần, nên các mốc dưới đây gắn với từng lô.
- Ngay khi có đơn xuất: đọc hợp đồng hoặc thư tín dụng, lập danh sách chứng từ khách yêu cầu và các hạn chót, gửi cho kinh doanh, kho, kế hoạch sản xuất trong 1 ngày làm việc.
- Trước ngày đóng hàng 3 đến 5 ngày: đặt chỗ với hãng tàu qua đại lý giao nhận, nhận xác nhận đặt chỗ, báo kho giờ lấy container rỗng và hạn cắt máng (giờ chót hàng vào cảng).
- Ngày đóng hàng: nhận số liệu thực xếp từ kho, lập phiếu đóng gói và hoá đơn thương mại, gửi chi tiết khai vận đơn cho hãng tàu trước hạn cắt chứng từ.
- Sau khi tàu chạy 1 đến 3 ngày: kiểm bản nháp vận đơn, xin giấy chứng nhận xuất xứ, gom bộ chứng từ; với thư tín dụng, nộp ngân hàng trong thời hạn xuất trình.
- Hằng tuần: cập nhật bảng theo dõi lô hàng gồm ngày tàu chạy, ngày đến dự kiến, tình trạng chứng từ, tình trạng thanh toán.
- Hằng tháng: đối chiếu hoá đơn phí của hãng tàu, đại lý với từng lô trước khi kế toán trả tiền; sắp xếp hồ sơ hải quan để lưu theo thời hạn quy định.
- Khi phát sinh: sửa vận đơn, xin tu chỉnh thư tín dụng qua khách, giải trình với hải quan theo hướng dẫn, xử lý khi ngân hàng báo bộ chứng từ có sai biệt.
Với hàng nhập khẩu, trình tự đảo lại: nhận bộ chứng từ từ người bán, kiểm trước khi hàng về, lấy lệnh giao hàng, làm thủ tục và báo kho ngày nhận. JD nên ghi rõ vị trí phụ trách chiều nào hoặc cả hai.
Quyền hạn, tuyến báo cáo và người phối hợp
Nhân viên chứng từ thường báo cáo cho trưởng bộ phận xuất nhập khẩu, hoặc kế toán trưởng ở công ty nhỏ không có bộ phận riêng. Phối hợp hằng ngày với kinh doanh (điều khoản đã ký với khách), kho (số liệu thực xếp), đại lý giao nhận và hãng tàu (đặt chỗ, vận đơn), ngân hàng (thư tín dụng, nhờ thu), kế toán (thu tiền, trả phí).
Quyền nên ghi rõ: được yêu cầu kinh doanh xác nhận bằng văn bản mọi thay đổi điều khoản trước khi lập chứng từ; được dừng việc phát hành bộ chứng từ khi số liệu kho và hợp đồng chưa khớp; được duyệt bản nháp vận đơn thay mặt công ty; được chọn đại lý giao nhận trong danh sách đã ký hợp đồng cho từng lô.
Giới hạn cũng cần ghi: không tự đổi mô tả hàng hoặc trị giá cho khớp chứng từ khi thực tế khác, không ký thay giám đốc trên chứng từ cần chữ ký người đại diện, không tự chấp nhận phí phát sinh lớn của hãng tàu mà chưa báo cấp trên. Ghi giới hạn giúp người làm chứng từ có chỗ dựa khi khách hoặc đồng nghiệp nhờ "sửa cho nhanh".
Yêu cầu bắt buộc và ưu tiên
Không cần nêu giới tính, tuổi hay ngoại hình. Những gì dưới đây đủ để chọn đúng người.
- Bắt buộc: đọc hiểu hợp đồng ngoại thương, hoá đơn, vận đơn bằng tiếng Anh; viết thư trao đổi công việc với khách và hãng tàu bằng tiếng Anh.
- Bắt buộc: hiểu các điều kiện giao hàng quốc tế thông dụng và phương thức thanh toán trả trước, chuyển tiền, nhờ thu, thư tín dụng ở mức đủ làm việc.
- Bắt buộc: cẩn thận với số liệu, dùng bảng tính thành thạo, có thói quen đối chiếu chéo trước khi gửi.
- Ưu tiên: từ 1 năm làm chứng từ hoặc giao nhận; đã tự khai hải quan điện tử; đã từng xử lý một bộ chứng từ bị ngân hàng báo sai biệt.
- Ưu tiên: hiểu quy định xuất xứ của các hiệp định thương mại mà mặt hàng công ty đang hưởng ưu đãi.
Nếu công ty thuê đại lý khai hải quan trọn gói, đừng để "thành thạo khai hải quan" ở cột bắt buộc. Người làm chứng từ giỏi vẫn có thể học phần khai báo trong vài tuần khi cần.
KPI gợi ý cho nhân viên chứng từ
Gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp. Chỉ số chính xoay quanh sai sót và trễ hạn, vì đó là hai thứ gây tốn tiền thật.
| Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|
| Tỷ lệ bộ chứng từ không phải sửa | Số bộ phát hành không cần sửa sau khi gửi khách hoặc ngân hàng chia tổng số bộ | Tháng |
| Số lần ngân hàng báo sai biệt | Đếm thông báo sai biệt với lô thanh toán bằng thư tín dụng | Tháng |
| Tỷ lệ đúng hạn cắt chứng từ | Số lô gửi chi tiết vận đơn trước hạn cắt chia tổng lô | Tháng |
| Phí phát sinh do chứng từ | Tổng phí sửa vận đơn, lưu container, lưu bãi phát sinh vì chậm hoặc sai chứng từ | Tháng |
| Thời gian gửi bộ chứng từ cho khách | Số ngày từ ngày tàu chạy đến ngày gửi bộ chứng từ hoàn chỉnh, lấy trung bình | Quý |
Ví dụ tính: tháng có 22 lô, 3 lô phải sửa vận đơn sau phát hành, tỷ lệ không phải sửa là 86%. Phí sửa và phí lưu phát sinh cộng lại là con số nên đưa vào họp tháng, vì nó cho thấy cái giá thật của một lỗi gõ sai.
Công ty nhỏ và công ty lớn khác nhau ở đâu
So sánh hai mô hình hay gặp để bạn viết đúng phạm vi.
| Khía cạnh | Công ty nhỏ, dưới 10 lô mỗi tháng | Công ty lớn, có phòng xuất nhập khẩu |
|---|---|---|
| Phạm vi | Một người làm cả chứng từ, đặt chỗ, theo dõi thanh toán, có khi kiêm mua hàng nhập khẩu | Chia người theo thị trường hoặc theo chiều xuất, nhập; có người chuyên khai hải quan |
| Khai hải quan | Thường thuê đại lý, nhân viên chỉ chuẩn bị số liệu | Có thể tự khai, cần người nắm quy định hải quan hiện hành |
| Báo cáo cho | Giám đốc hoặc kế toán trưởng | Trưởng phòng xuất nhập khẩu |
| Trọng tâm KPI | Không trễ hạn, không phát sinh phí lưu | Tỷ lệ không sai sót, thời gian thu tiền từ bộ chứng từ |
| Điều nên ghi thêm trong JD | Tỷ lệ thời gian cho từng mảng kiêm nhiệm | Ranh giới bàn giao với người khai hải quan và kế toán |
Ở công ty nhỏ, rủi ro lớn nhất là người làm chứng từ nghỉ phép mà không ai biết lô nào đang dở. JD nên có dòng "cập nhật bảng theo dõi lô hàng trước 17 giờ thứ Sáu" để người thay có thể tiếp nhận.
Lỗi hay gặp khi viết JD nhân viên chứng từ
"Làm chứng từ xuất nhập khẩu." Câu này không nói chứng từ nào, hạn nào. Viết: "Lập hoá đơn thương mại và phiếu đóng gói trong ngày đóng hàng; gửi chi tiết vận đơn trước hạn cắt của hãng tàu."
Gộp kinh doanh và chứng từ mà không tách trách nhiệm. Khi người đàm phán với khách cũng là người lập chứng từ, điều khoản thay đổi qua điện thoại không được ghi lại. Yêu cầu mọi thay đổi phải bằng văn bản.
Không có KPI về phí phát sinh. Thiếu chỉ số này, phí lưu container chỉ hiện ra trong hoá đơn hãng tàu cuối tháng và không ai chịu trách nhiệm.
Không ghi người được duyệt bản nháp vận đơn. Bản nháp đi qua kinh doanh, kho, chứng từ mà không ai có quyền chốt thì đến hạn cắt vẫn chưa ai bấm duyệt. Ghi rõ một người, kèm người thay khi vắng.
Bản JD gọn có thể chép
Bản rút gọn để dán vào hồ sơ vị trí nội bộ. Phần trong ngoặc chỉnh theo công ty bạn.
- Chức danh: Nhân viên chứng từ xuất nhập khẩu (chiều xuất, nhập hoặc cả hai).
- Báo cáo cho: (Trưởng bộ phận xuất nhập khẩu hoặc kế toán trưởng). Phối hợp: kinh doanh, kho, đại lý giao nhận, hãng tàu, ngân hàng, kế toán.
- Mục đích: Bộ chứng từ mỗi lô đúng, đủ, đúng hạn để hàng thông quan và tiền về không bị chậm.
- Nhiệm vụ: lập danh sách chứng từ và hạn chót trong 1 ngày sau khi có đơn; đặt chỗ; lập hoá đơn thương mại và phiếu đóng gói ngày đóng hàng; gửi chi tiết vận đơn trước hạn cắt; nộp bộ thư tín dụng trong thời hạn xuất trình; cập nhật bảng theo dõi lô trước 17 giờ thứ Sáu.
- Quyền hạn: dừng phát hành khi số liệu chưa khớp; duyệt bản nháp vận đơn; yêu cầu xác nhận bằng văn bản mọi thay đổi điều khoản.
- Yêu cầu bắt buộc: đọc viết tiếng Anh thương mại; hiểu điều kiện giao hàng và phương thức thanh toán quốc tế; cẩn thận số liệu.
- KPI: tỷ lệ bộ không phải sửa, số lần sai biệt, đúng hạn cắt chứng từ, phí phát sinh do chứng từ.
Câu hỏi thường gặp
Nhân viên chứng từ và nhân viên giao nhận hiện trường khác nhau thế nào?
Nhân viên chứng từ làm việc với giấy tờ ở văn phòng: lập, kiểm, gửi bộ chứng từ. Nhân viên giao nhận hiện trường ra cảng hoặc kho để làm thủ tục, theo container và giải quyết vướng mắc tại chỗ. Công ty nhỏ có thể gộp hai việc cho một người.
Nhân viên chứng từ có bắt buộc giỏi tiếng Anh không?
Cần đọc hiểu và viết được tiếng Anh thương mại ở mức đủ làm việc, vì hợp đồng, vận đơn và thư từ với khách nước ngoài hầu hết bằng tiếng Anh. Không cần nói lưu loát như người làm kinh doanh, nhưng phải đọc chính xác từng chữ.
Sai biệt bộ chứng từ thư tín dụng là gì và ảnh hưởng ra sao?
Đó là khi chứng từ xuất trình không khớp với điều khoản của thư tín dụng, ví dụ tên hàng hoặc số lượng khác nhau. Ngân hàng có thể từ chối thanh toán hoặc thu phí, người bán phải chờ người mua chấp nhận nên tiền về chậm.
Một nhân viên chứng từ xử lý được bao nhiêu lô mỗi tháng?
Tuỳ độ phức tạp. Lô đường biển đơn giản, thanh toán chuyển tiền, một người có thể làm 30 đến 40 lô. Lô thanh toán bằng thư tín dụng hoặc cần nhiều chứng thư chuyên ngành thì ít hơn đáng kể, nên đo theo khối lượng thực tế vài tháng.
Có cần đưa chứng chỉ khai hải quan vào yêu cầu bắt buộc không?
Chỉ khi vị trí trực tiếp đứng tên khai báo và quy định hiện hành yêu cầu điều đó cho người khai. Nếu công ty thuê đại lý làm thủ tục, nên đưa kinh nghiệm khai báo vào phần ưu tiên để không loại oan người làm chứng từ giỏi.