Kỹ sư thiết kế cơ khí biến yêu cầu của khách hoặc của sản phẩm thành bộ hồ sơ kỹ thuật mà xưởng làm theo được: mô hình 3D, bản vẽ chi tiết và lắp, danh mục vật tư (BOM), yêu cầu dung sai và vật liệu; JD vị trí này nên viết theo giai đoạn dự án và theo đầu ra, kèm quyền phát hành, sửa đổi bản vẽ.
Ví dụ trong bài là một công ty chế tạo máy đóng gói và băng tải theo đơn, 45 người, phòng kỹ thuật có ba kỹ sư thiết kế. Mỗi dự án kéo dài từ 6 đến 12 tuần. Nếu doanh nghiệp bạn thiết kế khuôn, kết cấu thép hay sản phẩm tiêu dùng, khung vẫn giữ được, chỉ thay đầu ra.
Vị trí này để làm gì, báo cáo cho ai
Một bản vẽ sai một kích thước có thể làm hỏng cả lô chi tiết gia công ngoài, trễ dự án hai tuần và tốn tiền vật liệu. Vì vậy mục đích của vị trí không chỉ là "vẽ", mà là đưa ra hồ sơ thiết kế đúng, đủ, làm được, với chi phí chế tạo hợp lý và đúng hạn phát hành mà dự án cần. Đúng là đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của khách; đủ là xưởng không phải gọi lên hỏi; làm được là xưởng và nhà gia công ngoài chế tạo được bằng máy móc hiện có.
Kỹ sư thiết kế báo cáo cho trưởng phòng kỹ thuật hoặc trưởng nhóm thiết kế. Ở công ty nhỏ, báo cáo trực tiếp giám đốc kỹ thuật hoặc giám đốc. Phối hợp hằng ngày với: kinh doanh hoặc quản lý dự án (yêu cầu khách, thay đổi), mua hàng (thiết bị mua sẵn, thời gian giao), xưởng gia công và lắp ráp (khả năng chế tạo, phản hồi lỗi bản vẽ), kỹ sư điện và lập trình điều khiển (giao diện cơ điện), QC (tiêu chí kiểm nghiệm thu).
Điểm cần ghi rõ trong JD: kỹ sư thiết kế có phải xuống xưởng hỗ trợ lắp ráp và chạy thử tại nhà khách hàng không, khoảng bao nhiêu ngày mỗi dự án. Đây là phần việc thực tế chiếm nhiều thời gian nhưng hay bị bỏ khỏi JD.
Việc của kỹ sư theo từng giai đoạn dự án
Với công việc theo dự án, chia theo giai đoạn dễ hiểu hơn chia theo ngày. Bảng dưới là một dự án băng tải có cơ cấu chia làn.
| Giai đoạn | Việc cụ thể | Đầu ra |
|---|---|---|
| Nhận yêu cầu (tuần 1) | Đọc yêu cầu kỹ thuật, khảo sát mặt bằng hoặc sản phẩm của khách, liệt kê câu hỏi còn mở | Danh sách yêu cầu đã xác nhận với khách |
| Thiết kế sơ bộ (tuần 1–2) | Phác bố trí tổng thể, chọn phương án truyền động, ước khối lượng và chi phí chính | Bố trí tổng thể, ước chi phí, duyệt nội bộ |
| Thiết kế chi tiết (tuần 3–5) | Mô hình 3D, tính bền các chi tiết chịu lực, chọn động cơ và ổ bi, kiểm va chạm | Mô hình 3D, bảng tính chọn thiết bị |
| Phát hành (tuần 5–6) | Bản vẽ chi tiết, bản vẽ lắp, BOM; tự kiểm theo danh sách và cho người thứ hai kiểm | Bộ hồ sơ phát hành có số phiên bản |
| Chế tạo, lắp ráp (tuần 6–10) | Trả lời câu hỏi của xưởng trong ngày, xử lý sai lệch, ghi lại mọi sửa đổi | Phiếu sửa đổi bản vẽ |
| Chạy thử, bàn giao (tuần 10–12) | Hỗ trợ chạy thử, cập nhật bản vẽ hoàn công, soạn phần cơ khí của hướng dẫn vận hành và bảo dưỡng | Hồ sơ hoàn công |
Nếu JD chỉ ghi "thiết kế máy theo yêu cầu", người mới sẽ dừng ở mô hình 3D đẹp mà quên BOM, quên hồ sơ hoàn công. Ghi theo giai đoạn giúp khỏi sót đầu ra.
Việc theo tuần, theo tháng và khi phát sinh
Hằng tuần: họp dự án cập nhật tiến độ thiết kế so với mốc phát hành; xuống xưởng ít nhất một buổi ở dự án đang lắp ráp để thấy chỗ khó chế tạo; trả lời các phiếu hỏi kỹ thuật của xưởng còn tồn.
Hằng tháng: cập nhật thư viện chi tiết chuẩn (bulông, ổ bi, khung nhôm định hình, chi tiết hay dùng) để thiết kế sau không vẽ lại; tổng hợp lỗi bản vẽ phát hiện ở xưởng trong tháng, chia theo loại (thiếu kích thước, sai dung sai, sai vật liệu, va chạm).
Sau mỗi dự án: họp rút kinh nghiệm 30 phút với xưởng và lắp ráp; đưa những chi tiết đã chạy tốt vào thư viện thiết kế chuẩn; ghi những lỗi không được lặp vào danh sách tự kiểm.
Khi khách đổi yêu cầu giữa chừng: đánh giá ảnh hưởng tới bản vẽ đã phát hành, vật tư đã đặt, chi tiết đã gia công; báo quản lý dự án bằng văn bản kèm thời gian và chi phí phát sinh trước khi sửa.
Khi máy đã bàn giao có sự cố cơ khí: phân tích nguyên nhân cùng kỹ thuật dịch vụ, đề xuất sửa đổi và cập nhật thiết kế gốc để máy sau không lặp lỗi.
Quyền hạn: phát hành và sửa đổi bản vẽ
Phần lớn tranh cãi giữa phòng thiết kế và xưởng bắt đầu từ chỗ không rõ ai được sửa bản vẽ. Danh sách dưới nên được ghi nguyên văn.
- Phát hành bản vẽ sau khi đã tự kiểm và có người kiểm thứ hai ký; không có chữ ký kiểm, bản vẽ chưa được dùng để gia công.
- Quyết định phương án kỹ thuật trong phạm vi yêu cầu đã chốt và ngân sách dự án; thay đổi làm tăng chi phí hay lùi hạn phải qua quản lý dự án.
- Chọn thiết bị mua sẵn theo danh sách nhà cung cấp đã duyệt; đề xuất nhà cung cấp mới kèm lý do kỹ thuật.
- Từ chối yêu cầu sửa bản vẽ bằng lời; mọi sửa đổi đi qua phiếu sửa đổi có số phiên bản mới.
- Yêu cầu xưởng dừng gia công chi tiết khi phát hiện bản vẽ đã phát hành có lỗi, sau đó phát hành bản sửa.
- Xưởng không được tự sửa kích thước trên bản vẽ; thấy bất hợp lý thì gửi phiếu hỏi kỹ thuật.
Với công ty nhỏ chỉ có một kỹ sư, "người kiểm thứ hai" có thể là trưởng xưởng hoặc giám đốc kỹ thuật, kiểm theo danh sách 10 đến 15 điểm. Có người kiểm vẫn tốt hơn nhiều so với không ai kiểm.
Yêu cầu tuyển: bắt buộc và ưu tiên
Kỹ năng phần mềm ghi theo nhóm (thiết kế 3D, xuất bản vẽ 2D) thay vì liệt kê tên từng phần mềm; người giỏi một phần mềm thường chuyển sang phần mềm khác trong vài tuần.
| Nhóm | Bắt buộc | Ưu tiên |
|---|---|---|
| Học vấn | Tốt nghiệp đại học ngành cơ khí, cơ điện tử hoặc chế tạo máy | Đồ án hoặc luận văn về thiết kế máy, cơ cấu |
| Công cụ | Dựng mô hình 3D, xuất bản vẽ 2D đúng tiêu chuẩn trình bày, lập BOM bằng bảng tính | Phân tích bền bằng phần mềm mô phỏng |
| Kiến thức | Dung sai lắp ghép, vật liệu và nhiệt luyện cơ bản, chọn ổ bi, động cơ, bộ truyền | Hiểu khí nén, thuỷ lực, an toàn máy |
| Hiểu chế tạo | Biết các phương pháp gia công phổ biến (tiện, phay, cắt laser, chấn, hàn) và giới hạn của chúng | Từng đứng xưởng hoặc từng lắp ráp máy |
| Ngoại ngữ | Đọc hiểu catalogue thiết bị bằng tiếng Anh | Trao đổi kỹ thuật bằng email tiếng Anh với khách |
Hàng "hiểu chế tạo" nên để ở cột bắt buộc dù nhiều JD bỏ qua. Kỹ sư không biết máy chấn chấn được bán kính nào sẽ vẽ ra chi tiết đẹp mà xưởng không làm được.
KPI gợi ý cho kỹ sư thiết kế
Gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp. KPI nên đo chất lượng hồ sơ phát hành và mức đúng hạn, không đo số bản vẽ.
| Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|
| Phát hành đúng mốc | Số gói bản vẽ phát hành đúng mốc dự án chia tổng số gói đến hạn | Theo dự án, tổng hợp theo quý |
| Lỗi bản vẽ phát hiện ở xưởng | Số phiếu sửa đổi do lỗi thiết kế trên mỗi 100 bản vẽ chi tiết phát hành | Theo tháng |
| Lỗi gây phế phẩm gia công | Số chi tiết phải bỏ hoặc gia công lại vì lỗi bản vẽ | Theo dự án |
| Tái sử dụng thiết kế chuẩn | Tỷ lệ chi tiết lấy từ thư viện chuẩn trong BOM | Theo dự án |
| Chi phí vật tư so với ước tính | Chi phí vật tư thực tế chia ước tính lúc thiết kế sơ bộ | Theo dự án |
Ví dụ: tháng phát hành 180 bản vẽ chi tiết, xưởng gửi về 9 phiếu sửa do lỗi thiết kế, tỷ lệ là 5 lỗi trên mỗi 100 bản vẽ. Con số này giảm dần qua các quý là dấu hiệu danh sách tự kiểm và thư viện chuẩn đang có tác dụng.
Công ty nhỏ một kỹ sư và công ty lớn có phòng thiết kế
Ở công ty 15 đến 50 người, một kỹ sư thiết kế thường làm cả báo giá kỹ thuật, thiết kế, mua thiết bị, hỗ trợ lắp ráp và đi chạy thử tại nhà khách. JD nên ghi rõ tỷ lệ thời gian dự kiến cho từng mảng và số ngày công tác mỗi tháng, để ứng viên biết trước. KPI rút còn hai ba chỉ số: phát hành đúng mốc, lỗi bản vẽ ở xưởng, chi phí vật tư so với ước tính.
Ở công ty lớn, thiết kế tách thành kỹ sư thiết kế, người vẽ triển khai, người kiểm bản vẽ, người quản lý dữ liệu thiết kế. JD từng vị trí hẹp hơn, đi kèm quy trình quản lý phiên bản và quy trình sửa đổi chính thức. Ranh giới hay mờ nhất là giữa kỹ sư thiết kế và kỹ sư quy trình: thiết kế chịu trách nhiệm sản phẩm đúng yêu cầu, quy trình chịu trách nhiệm làm ra sản phẩm đó hiệu quả trong xưởng.
Lỗi hay gặp khi viết JD kỹ sư thiết kế, và một bản gọn
Ba lỗi phổ biến: liệt kê một dãy tên phần mềm thay cho năng lực; không ghi đầu ra; không ghi quyền phát hành, sửa đổi.
| Câu hay gặp | Viết lại cho rõ |
|---|---|
| Thiết kế các sản phẩm cơ khí theo yêu cầu | Thiết kế máy đóng gói, băng tải theo đơn: mô hình 3D, bản vẽ chi tiết và lắp, BOM, phát hành đúng mốc dự án |
| Thành thạo nhiều phần mềm thiết kế | Dựng mô hình 3D, xuất bản vẽ 2D đúng tiêu chuẩn trình bày, lập BOM bằng bảng tính |
| Hỗ trợ sản xuất khi cần | Trả lời phiếu hỏi kỹ thuật của xưởng trong ngày; xuống xưởng ít nhất một buổi mỗi tuần ở dự án đang lắp |
| Có khả năng làm việc độc lập | Tự kiểm bản vẽ theo danh sách 15 điểm trước khi chuyển người kiểm thứ hai |
Bản JD gọn:
- Chức danh: Kỹ sư thiết kế cơ khí. Báo cáo cho: Trưởng phòng kỹ thuật. Phối hợp: quản lý dự án, mua hàng, xưởng, kỹ sư điện, QC.
- Mục đích: Phát hành hồ sơ thiết kế đúng, đủ, làm được, đúng mốc dự án và trong ngân sách vật tư.
- Theo dự án: nhận yêu cầu, thiết kế sơ bộ, thiết kế chi tiết, phát hành, hỗ trợ chế tạo, chạy thử, hồ sơ hoàn công.
- Hằng tuần: họp dự án; xuống xưởng; xử lý phiếu hỏi kỹ thuật. Hằng tháng: cập nhật thư viện chuẩn, tổng hợp lỗi bản vẽ.
- Quyền hạn: phát hành khi có người kiểm ký; quyết phương án trong phạm vi đã chốt; yêu cầu dừng gia công khi bản vẽ có lỗi.
- Bắt buộc: đại học cơ khí; 3D, 2D, BOM; dung sai, vật liệu, chọn thiết bị; hiểu phương pháp gia công.
- KPI gợi ý: phát hành đúng mốc, lỗi bản vẽ trên 100 bản, phế phẩm do lỗi bản vẽ, chi phí vật tư so với ước tính.
Câu hỏi thường gặp
Kỹ sư thiết kế cơ khí khác kỹ sư quy trình thế nào?
Kỹ sư thiết kế chịu trách nhiệm sản phẩm hoặc máy đúng yêu cầu kỹ thuật và chế tạo được. Kỹ sư quy trình chịu trách nhiệm cách làm ra sản phẩm đó trong xưởng một cách ổn định và hiệu quả. Hai vị trí phối hợp chặt khi chuyển giao sản phẩm mới.
Có nên ghi tên phần mềm thiết kế cụ thể trong JD không?
Chỉ nên ghi khi doanh nghiệp bắt buộc dùng chung định dạng với khách. Thông thường nên ghi theo nhóm năng lực như dựng 3D, xuất bản vẽ 2D, lập BOM, vì kỹ sư giỏi chuyển phần mềm khá nhanh.
KPI số bản vẽ mỗi tháng có hợp lý không?
Không nên dùng, vì độ khó của bản vẽ khác nhau rất nhiều và chỉ số này khuyến khích chia nhỏ bản vẽ. Nên đo phát hành đúng mốc, lỗi bản vẽ phát hiện ở xưởng và chi phí vật tư so với ước tính.
Kỹ sư thiết kế mới ra trường cần được giao gì trước?
Nên bắt đầu bằng bản vẽ chi tiết từ mô hình có sẵn, cập nhật thư viện chuẩn và xuống xưởng theo một dự án đang lắp. Sau ba đến sáu tháng mới giao thiết kế cụm máy, có người kiểm thứ hai đi kèm.
Ai nên kiểm bản vẽ khi công ty chỉ có một kỹ sư?
Trưởng xưởng hoặc giám đốc kỹ thuật kiểm theo một danh sách ngắn khoảng 10 đến 15 điểm: đủ kích thước, dung sai, vật liệu, xử lý bề mặt, số lượng, va chạm. Có người kiểm theo danh sách vẫn giảm đáng kể lỗi phát hiện muộn ở xưởng.