Giám đốc vận hành (COO, chief operating officer) chịu trách nhiệm cho cỗ máy làm ra và giao sản phẩm, dịch vụ hằng ngày của doanh nghiệp: sản xuất hoặc cung ứng dịch vụ, mua hàng, kho vận, chăm sóc khách hàng sau bán, chất lượng. Tổng giám đốc quyết định công ty đi đâu; giám đốc vận hành bảo đảm công ty đi đến đó đúng hạn, đúng chất lượng và trong chi phí.
Bản JD dưới đây dựng cho một doanh nghiệp sản xuất và phân phối khoảng 250 người, có 2 xưởng và 1 kho tổng, giám đốc vận hành quản lý 5 trưởng bộ phận. Ở doanh nghiệp dịch vụ, bạn thay "xưởng" bằng "trung tâm dịch vụ" hoặc "chuỗi cửa hàng"; phần khung quyền hạn và KPI vẫn dùng được.
COO khác tổng giám đốc và các giám đốc khối khác ở đâu
Điều cần viết rõ nhất trong JD giám đốc vận hành là ranh giới. Nếu không vẽ ranh giới, COO hoặc bị kẹp giữa tổng giám đốc vẫn quen xuống xưởng chỉ đạo trực tiếp, hoặc tự lấn sang việc của giám đốc kinh doanh, giám đốc tài chính. Cách viết gọn nhất là chia theo câu hỏi mỗi người trả lời: tổng giám đốc trả lời "năm nay làm gì, đầu tư vào đâu"; giám đốc kinh doanh trả lời "bán cho ai, bao nhiêu"; giám đốc tài chính trả lời "tiền ở đâu, có đủ không"; giám đốc vận hành trả lời "làm ra và giao đến tay khách thế nào, với chi phí bao nhiêu".
Từ đó, JD liệt kê các bộ phận thuộc khối vận hành. Ở doanh nghiệp mẫu là sản xuất, kế hoạch sản xuất, mua hàng, kho vận và quản lý chất lượng. Chăm sóc khách hàng sau bán có thể thuộc khối vận hành hoặc khối kinh doanh, nhưng chỉ được thuộc một nơi; ghi lơ lửng "phối hợp chăm sóc khách hàng" là nguồn cãi nhau khi có khiếu nại.
Một ranh giới hay bị bỏ qua là dự báo nhu cầu. Kinh doanh đưa con số dự báo, vận hành biến nó thành kế hoạch sản xuất và mua hàng. JD nên ghi COO có quyền yêu cầu khối kinh doanh chốt dự báo theo tháng trước một ngày cố định, ví dụ ngày 20 tháng trước, và có quyền từ chối đơn gấp làm vỡ kế hoạch khi chưa có đồng ý của tổng giám đốc. Không có hai dòng này, mọi lỗi giao trễ đều đổ về vận hành.
Báo cáo, quản lý và phối hợp
Báo cáo cho. Tổng giám đốc. Nếu công ty có hội đồng quản trị, COO thường không báo cáo trực tiếp cho hội đồng mà qua tổng giám đốc, trừ các phiên họp được mời trình bày.
Quản lý trực tiếp. Quản đốc 2 xưởng, trưởng phòng kế hoạch, trưởng phòng mua hàng, trưởng kho vận, trưởng phòng quản lý chất lượng; tổng số người trong khối khoảng 200.
Phối hợp với giám đốc kinh doanh. Chốt dự báo bán hàng hằng tháng, thống nhất ngày giao cho đơn lớn, xử lý khiếu nại chất lượng của khách đại lý.
Phối hợp với giám đốc tài chính. Lập ngân sách khối vận hành, theo dõi giá thành, duyệt đầu tư máy móc, kiểm soát tồn kho vì tồn kho là tiền nằm im.
Phối hợp với nhân sự. Định biên lao động theo sản lượng, kế hoạch đào tạo tay nghề, an toàn vệ sinh lao động theo quy định hiện hành.
Đối ngoại. Đàm phán với nhà cung cấp chiến lược, đơn vị vận chuyển, làm việc với đoàn kiểm tra trong phạm vi được tổng giám đốc uỷ quyền.
Nhịp điều hành: việc theo tuần, tháng, quý và khi có sự cố
Ở cấp giám đốc, chia nhiệm vụ theo tần suất giúp cả công ty biết khi nào COO cần số liệu gì. Ghi "hằng ngày" ít hơn cấp trưởng phòng, vì COO không nên ở trong mọi việc hằng ngày.
| Nhịp | Việc cụ thể | Đầu vào cần có |
|---|---|---|
| Hằng ngày | Xem bảng tóm tắt sản lượng, đơn trễ, sự cố an toàn; gọi xử lý ngay các điểm đỏ | Bảng tóm tắt do phòng kế hoạch gửi trước 8 giờ |
| Hằng tuần | Họp khối 60 phút: tiến độ đơn hàng, tồn kho, chất lượng; đi xưởng hoặc kho ít nhất một buổi | Danh sách đơn hàng tuần, báo cáo lỗi |
| Hằng tháng | Chốt kế hoạch sản xuất tháng sau với kinh doanh, rà giá thành với tài chính, báo cáo tổng giám đốc | Dự báo bán hàng chốt ngày 20, số liệu chi phí ngày 5 |
| Hằng quý | Đánh giá nhà cung cấp chính, rà định mức nguyên vật liệu, đánh giá 5 trưởng bộ phận | Phiếu đánh giá nhà cung cấp, số liệu hao hụt |
| Hằng năm | Kế hoạch công suất, đầu tư máy, ngân sách khối, định biên | Mục tiêu doanh số năm từ tổng giám đốc |
| Khi có sự cố | Chỉ huy xử lý tai nạn lao động, cháy nổ, đứt nguồn cung, lô hàng lỗi phải thu hồi | Quy trình ứng phó đã ban hành |
Cột đầu vào là chỗ JD cấp giám đốc khác JD cấp nhân viên. Giám đốc vận hành không tự làm báo cáo, nên JD phải chỉ ra ai gửi gì vào lúc nào; nếu không, người được tuyển sẽ mất hai tháng đầu chỉ để đi xin số liệu.
Phân quyền duyệt của giám đốc vận hành
Con số dưới đây chỉ là ví dụ cho doanh nghiệp 250 người. Hạn mức của COO nên nằm giữa trưởng bộ phận và tổng giám đốc, và nên khớp với quy chế tài chính của công ty.
| Việc | COO tự duyệt | Trình tổng giám đốc |
|---|---|---|
| Đơn mua nguyên vật liệu trong kế hoạch | Mỗi đơn đến 500 triệu đồng | Trên 500 triệu hoặc nhà cung cấp mới |
| Sửa chữa, thay thế thiết bị | Mỗi lần đến 100 triệu đồng | Đầu tư thiết bị mới |
| Điều chỉnh kế hoạch sản xuất | Đổi thứ tự đơn hàng, tăng ca trong giới hạn luật cho phép | Từ chối đơn của khách chiến lược |
| Nhân sự khối vận hành | Bổ nhiệm tổ trưởng, điều chuyển giữa các xưởng | Bổ nhiệm, miễn nhiệm trưởng bộ phận |
| Chất lượng | Giữ hoặc huỷ lô hàng lỗi giá trị đến 50 triệu | Thu hồi hàng đã bán ra thị trường |
| Hợp đồng vận chuyển, gia công | Ký khi được uỷ quyền, giá trị đến 1 tỷ đồng mỗi năm | Hợp đồng dài hạn trên 1 năm |
Việc tăng ca phải nằm trong giới hạn làm thêm giờ của Bộ luật Lao động và có sự đồng ý của người lao động. JD không cần chép luật nhưng nên ghi "trong giới hạn làm thêm giờ theo quy định hiện hành", để COO mới không coi tăng ca là công cụ vô hạn khi đơn hàng dồn.
Quyền dừng dây chuyền vì lý do an toàn nên trao cho cả quản đốc, không chỉ COO. Ghi vào JD COO câu "không được yêu cầu chạy lại dây chuyền khi bộ phận an toàn chưa xác nhận" để tránh áp lực sản lượng đè lên an toàn.
Yêu cầu bắt buộc và ưu tiên
Ở cấp giám đốc, yêu cầu nên mô tả loại vấn đề người đó đã từng giải quyết, không chỉ số năm kinh nghiệm:
- Bắt buộc: đã quản lý một khối hoặc một nhà máy, trung tâm dịch vụ có từ 100 người trở lên qua các trưởng bộ phận; từng chịu trách nhiệm giá thành hoặc chi phí vận hành bằng con số; đọc được báo cáo tài chính quản trị; từng xử lý ít nhất một sự cố vận hành lớn như đứt nguồn cung, lô hàng lỗi, tai nạn.
- Bắt buộc theo ngành: nếu khối vận hành có hoạt động cần điều kiện hành nghề (dược, thực phẩm, hoá chất, xây dựng), người phụ trách chuyên môn phải đáp ứng theo quy định chuyên ngành hiện hành; JD ghi rõ COO có phải là người phụ trách chuyên môn đó hay không.
- Ưu tiên: từng triển khai một hệ thống quản lý sản xuất hoặc kho; từng làm việc với tiêu chuẩn quản lý chất lượng; từng mở thêm xưởng hoặc chi nhánh; kinh nghiệm cả mua hàng lẫn sản xuất.
- Năng lực cần thể hiện qua tình huống: ra quyết định khi số liệu chưa đủ, nói "không" với đơn gấp có lý do, giữ kỷ luật an toàn khi áp lực sản lượng cao.
Không đặt yêu cầu về tuổi, giới tính hay tình trạng gia đình. Nếu vị trí phải đi xưởng xa thường xuyên, mô tả lịch thực tế, ví dụ "có mặt tại xưởng thứ hai 2 ngày mỗi tuần", để ứng viên tự cân nhắc.
KPI gợi ý cho giám đốc vận hành
Gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp. Bộ chỉ số của COO nên cân bằng bốn mặt: giao hàng, chất lượng, chi phí, an toàn. Đo một mặt thì mặt khác sẽ bị hy sinh.
| Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|
| Giao đủ và đúng hạn | Số dòng đơn giao đủ số lượng và đúng ngày cam kết chia tổng số dòng đơn | Tuần, tháng |
| Giá thành đơn vị | Tổng chi phí sản xuất chia sản lượng, so với định mức năm | Tháng |
| Tỷ lệ lỗi đến tay khách | Số sản phẩm bị khách trả vì lỗi chất lượng chia số sản phẩm đã giao | Tháng |
| Số ngày tồn kho | Giá trị tồn kho bình quân chia giá vốn bình quân mỗi ngày | Tháng |
| Tai nạn lao động | Số vụ có ngày nghỉ việc, mục tiêu là 0 | Tháng |
| Hiệu suất thiết bị chính | Thời gian máy chạy thực tế ra sản phẩm đạt chia thời gian kế hoạch | Tháng |
Ví dụ tính số ngày tồn kho: tồn kho bình quân tháng 9 là 6 tỷ đồng, giá vốn hàng bán trong tháng là 9 tỷ, tức khoảng 300 triệu mỗi ngày. Số ngày tồn kho là 20 ngày. Nếu mục tiêu năm là 15 ngày, mỗi ngày giảm được tương đương 300 triệu tiền mặt trả lại cho công ty.
Chỉ số giao đúng hạn nên đo theo dòng đơn chứ không theo đơn. Một đơn 20 mã hàng thiếu 1 mã vẫn là khách phải chờ, đo theo đơn sẽ che mất mức độ.
Công ty 40 người và công ty 1.000 người: một chức danh, hai công việc
Ở công ty 40 người, chức danh giám đốc vận hành thường được trao cho người đồng sáng lập hoặc người lâu năm, kiêm luôn mua hàng, kho, giao nhận và cả tuyển dụng công nhân. JD lúc này nên viết thật dạng việc: "đặt hàng nhà cung cấp chính mỗi thứ Hai, kiểm kê kho cuối tháng cùng kế toán, sắp lịch giao cho 2 tài xế". Đừng dùng ngôn ngữ chiến lược khi người đó còn tự tay làm phần lớn việc.
Ở công ty 1.000 người, COO quản lý qua nhiều tầng và gần như không xử lý việc cá nhân. JD tập trung vào hệ thống: thiết kế quy trình, chọn người đứng đầu từng mảng, ngân sách đầu tư, chỉ số toàn khối, rủi ro chuỗi cung ứng. Phần hằng ngày chỉ còn đọc bảng tóm tắt và xử lý ngoại lệ.
Lỗi hay gặp khi viết JD vị trí này gồm ba câu. Câu thứ nhất là "quản lý toàn bộ hoạt động của công ty", nghe như tổng giám đốc; nên viết "quản lý sản xuất, mua hàng, kho vận và chất lượng". Câu thứ hai là "tối ưu chi phí vận hành" mà không có mốc; nên viết "giảm giá thành đơn vị so với định mức năm". Câu thứ ba là bỏ trống quyền từ chối đơn gấp, khiến COO chịu trách nhiệm giao hàng nhưng không có quyền bảo vệ kế hoạch.
Bản JD giám đốc vận hành gọn có thể chép
Thay phần trong ngoặc vuông bằng thông tin doanh nghiệp:
- Chức danh: Giám đốc vận hành. Báo cáo cho: Tổng giám đốc. Quản lý: [các trưởng bộ phận, tổng số người].
- Mục đích: bảo đảm sản phẩm, dịch vụ được làm ra và giao đến khách đúng hạn, đúng chất lượng, trong giá thành mục tiêu và an toàn cho người lao động.
- Phạm vi: [sản xuất, kế hoạch, mua hàng, kho vận, chất lượng]. Không phụ trách: [bán hàng, tài chính, ...].
- Nhịp việc: xem bảng tóm tắt hằng ngày; họp khối hằng tuần; chốt kế hoạch tháng với kinh doanh trước ngày [20]; báo cáo tổng giám đốc trước ngày [5].
- Quyền hạn: duyệt mua trong kế hoạch đến [hạn mức]; điều chỉnh kế hoạch sản xuất; bổ nhiệm tổ trưởng; giữ hoặc huỷ lô hàng lỗi đến [giá trị].
- Yêu cầu bắt buộc: đã quản lý khối từ [số] người qua cấp trưởng bộ phận; chịu trách nhiệm giá thành; điều kiện chuyên ngành theo quy định hiện hành nếu có.
- Ưu tiên: triển khai hệ thống quản lý sản xuất, mở xưởng mới, kinh nghiệm tiêu chuẩn chất lượng.
- KPI: giao đủ đúng hạn, giá thành đơn vị, lỗi đến tay khách, số ngày tồn kho, tai nạn lao động, hiệu suất thiết bị.
Đính kèm JD là ma trận phân quyền và danh sách báo cáo đầu vào. Hai phụ lục này giúp COO mới làm việc được ngay từ tuần đầu.
Câu hỏi thường gặp
Giám đốc vận hành và giám đốc điều hành có phải là một không?
Tuỳ doanh nghiệp. Có nơi gọi tổng giám đốc là giám đốc điều hành, có nơi dùng giám đốc điều hành cho người phụ trách vận hành. JD nên tránh tranh cãi tên gọi bằng cách ghi rõ phạm vi bộ phận và người báo cáo trực tiếp.
Doanh nghiệp bao nhiêu người thì cần giám đốc vận hành?
Không có con số cố định. Dấu hiệu cần là tổng giám đốc dành hơn nửa thời gian xử lý chuyện sản xuất, giao hàng, mua hàng thay vì thị trường và tài chính, hoặc khi công ty có từ hai xưởng, hai kho hay hai chi nhánh trở lên.
KPI của giám đốc vận hành có nên gắn với doanh số không?
Thường không nên gắn trực tiếp, vì doanh số chủ yếu do khối kinh doanh quyết định. Có thể gắn một phần nhỏ với tỷ lệ đơn bị huỷ do vận hành không đáp ứng được, để COO cùng chịu trách nhiệm với kết quả bán hàng.
Giám đốc vận hành có được quyết định tăng ca không?
Được điều phối tăng ca trong khối nhưng phải trong giới hạn làm thêm giờ theo Bộ luật Lao động và có sự đồng ý của người lao động. JD nên ghi rõ giới hạn này thay vì để quyền tăng ca bỏ ngỏ.
Có cần ghi trong JD việc xử lý sự cố khẩn cấp không?
Cần. Giám đốc vận hành thường là người chỉ huy khi xảy ra tai nạn lao động, cháy nổ, đứt nguồn cung hoặc thu hồi hàng lỗi. JD nên dẫn chiếu quy trình ứng phó và nói rõ COO được quyết gì trước khi báo tổng giám đốc.