Giám đốc kinh doanh chịu trách nhiệm cho doanh số, biên lợi nhuận gộp và chất lượng công nợ của toàn công ty: biến mục tiêu năm thành kế hoạch theo kênh, theo vùng, theo nhóm khách; dựng và điều hành đội bán hàng; quyết giá, chiết khấu và điều kiện thanh toán trong hạn mức. JD vị trí này phải nói rõ đo doanh số theo cách nào, và giám đốc kinh doanh được quyết về giá đến đâu.
Ví dụ trong bài là một công ty phân phối vật tư cho ngành xây dựng khoảng 120 người, bán qua ba kênh: đại lý, công trình trực tiếp và bán online cho thợ. Giám đốc kinh doanh quản lý 3 trưởng kênh và khoảng 35 nhân viên kinh doanh. Nếu công ty bạn chỉ có một kênh, giữ khung và rút gọn phần phân kênh.
Vị trí để làm gì, báo cáo và phối hợp
Mục đích của vị trí gói trong một câu: đạt mục tiêu doanh số và lãi gộp năm với công nợ thu được đúng hạn, bằng một đội bán hàng ổn định. Ba vế này phải đi cùng nhau. Doanh số tăng nhờ hạ giá và nới công nợ thì công ty bán nhiều mà vẫn thiếu tiền; đó là lý do JD giám đốc kinh doanh nên có lãi gộp và tuổi nợ, không chỉ doanh thu.
Giám đốc kinh doanh báo cáo cho tổng giám đốc. Người quản lý trực tiếp là các trưởng kênh hoặc giám sát vùng; ở công ty nhỏ hơn có thể quản lý thẳng nhân viên kinh doanh. Nếu công ty có phòng marketing riêng, JD phải ghi rõ marketing có báo cáo cho giám đốc kinh doanh hay ngang hàng, vì điều này quyết định ai được dùng ngân sách quảng cáo.
Phối hợp ngang có ba đầu mối chính. Với khối vận hành: chốt dự báo bán hàng tháng sau trước ngày 20 để lên kế hoạch hàng. Với tài chính và kế toán công nợ: rà danh sách nợ quá hạn mỗi tuần, thống nhất hạn mức nợ cho đại lý mới. Với nhân sự: định biên đội bán hàng và cơ chế thưởng, trong đó giám đốc kinh doanh đề xuất còn tổng giám đốc duyệt. Mỗi đầu mối nên có một ngày cố định trong tháng; không có ngày, việc phối hợp sẽ chỉ diễn ra khi đã có chuyện.
Từ mục tiêu năm đến kế hoạch tuần: 6 bước giám đốc kinh doanh phải làm
Đây là phần nhiều JD chỉ ghi "xây dựng kế hoạch kinh doanh". Viết thành bước giúp tổng giám đốc biết kỳ vọng cụ thể và hạn nộp từng phần.
- Tháng 11 năm trước: nhận mục tiêu doanh số và lãi gộp từ tổng giám đốc, đối chiếu với số thực tế 12 tháng và đề xuất điều chỉnh nếu chênh quá xa.
- Chia mục tiêu theo kênh và theo quý, có tính mùa vụ. Với vật tư xây dựng, quý đầu năm thường thấp vì nghỉ Tết, quý cuối cao vì công trình chạy tiến độ.
- Chia tiếp theo vùng hoặc theo nhóm khách lớn; mỗi trưởng kênh nhận con số của mình và phản hồi trong 1 tuần.
- Lập kế hoạch nguồn lực: số nhân viên, ngân sách chương trình bán hàng, hạn mức công nợ dự kiến; gửi tài chính để ghép vào kế hoạch dòng tiền.
- Trình tổng giám đốc duyệt bản cuối trước ngày 15 tháng 12.
- Từ tháng 1: theo dõi theo tuần bằng bảng ba dòng (doanh số, lãi gộp, nợ quá hạn) của từng kênh; điều chỉnh phân bổ khi một kênh lệch quá 15% so với kế hoạch quý.
Bước 4 hay bị bỏ. Kế hoạch doanh số tăng 30% nhưng không đi kèm kế hoạch công nợ thì tài chính sẽ phát hiện thiếu tiền vào giữa năm. Ghi bước này vào JD để giám đốc kinh doanh hiểu mình có trách nhiệm với dòng tiền, không chỉ hoá đơn.
Nhiệm vụ theo tần suất
Bảng gợi ý cho vị trí quản lý qua 3 trưởng kênh. Mỗi dòng nên có đầu ra để tổng giám đốc rà được.
| Tần suất | Nhiệm vụ | Đầu ra |
|---|---|---|
| Hằng ngày | Duyệt giá và chiết khấu vượt quyền trưởng kênh; xử lý khiếu nại của khách lớn | Đề nghị duyệt giá được trả lời trong 4 giờ làm việc |
| Hằng tuần | Họp kinh doanh 60 phút; đi gặp ít nhất 2 khách lớn hoặc đại lý chính cùng nhân viên | Biên bản họp, ghi chú thăm khách |
| Hằng tháng | Báo cáo doanh số, lãi gộp, nợ quá hạn; chốt dự báo tháng sau; rà hiệu quả chương trình bán hàng | Báo cáo trước ngày 5, dự báo trước ngày 20 |
| Hằng quý | Đánh giá trưởng kênh; rà giá bán so với thị trường; rà danh sách đại lý hoạt động kém | Phiếu đánh giá, đề xuất điều chỉnh giá |
| Hằng năm | Kế hoạch doanh số năm; chính sách đại lý năm mới; định biên đội bán hàng | Kế hoạch được duyệt trước 15 tháng 12 |
| Khi phát sinh | Đàm phán hợp đồng lớn; xử lý khách mất khả năng thanh toán; nhân viên kinh doanh nghỉ mang theo khách | Báo tổng giám đốc trong 24 giờ với rủi ro trên 500 triệu |
Dòng cuối "nhân viên nghỉ mang theo khách" là tình huống rất thật ở ngành bán hàng B2B. JD nên giao giám đốc kinh doanh trách nhiệm bảo đảm mỗi khách lớn có ít nhất hai người trong công ty biết việc, và dữ liệu khách nằm trên hệ thống chung chứ không trong điện thoại cá nhân.
Quyền hạn về giá, chiết khấu và công nợ
Đây là phần cần con số nhất. Ví dụ dưới cho công ty 120 người, bạn thay bằng hạn mức thực tế. Quyền được chia ba tầng để giám đốc kinh doanh không phải duyệt mọi đơn nhỏ.
| Nội dung | Trưởng kênh | Giám đốc kinh doanh | Tổng giám đốc |
|---|---|---|---|
| Chiết khấu ngoài bảng giá | Đến 3% | Đến 7% | Trên 7% |
| Hạn mức công nợ cho một khách | Đến 200 triệu | Đến 1 tỷ | Trên 1 tỷ |
| Thời hạn thanh toán | Theo chính sách chuẩn | Kéo dài đến 60 ngày | Trên 60 ngày |
| Ngân sách chương trình bán hàng | Đề xuất | Duyệt trong ngân sách năm | Vượt ngân sách năm |
| Ký hợp đồng mua bán | Không | Khi được uỷ quyền, đến 3 tỷ mỗi hợp đồng | Trên 3 tỷ |
| Tuyển, cho nghỉ nhân viên kinh doanh | Đề xuất | Quyết trong định biên | Tăng định biên |
Giám đốc kinh doanh không nên có quyền xoá nợ hay giảm nợ cho khách. Việc này phải qua tài chính và tổng giám đốc, vì người chịu áp lực doanh số là người dễ nhân nhượng nhất. Quyền ký hợp đồng chỉ phát sinh khi có văn bản uỷ quyền của người đại diện theo pháp luật, JD nên ghi đúng như vậy.
Yêu cầu bắt buộc và ưu tiên
Bắt buộc: đã quản lý đội bán hàng qua cấp trung gian. Ít nhất 15 nhân viên kinh doanh qua 2 trưởng nhóm trở lên, trong 3 năm. Quản lý trực tiếp 5 người và quản lý 35 người qua tầng trung gian là hai việc khác nhau.
Bắt buộc: từng chịu trách nhiệm cả doanh số lẫn lãi gộp. Ứng viên phải kể được một năm cụ thể: mục tiêu bao nhiêu, đạt bao nhiêu, lãi gộp thay đổi thế nào và vì sao.
Bắt buộc: đọc được báo cáo công nợ và tuổi nợ. Phân biệt được doanh thu ghi nhận và tiền thực thu; biết khi nào phải dừng giao hàng cho khách nợ quá hạn.
Ưu tiên: kinh nghiệm cùng ngành hoặc cùng kiểu kênh. Bán qua đại lý khác bán dự án, khác bán lẻ. Kinh nghiệm cùng kênh giúp vào việc nhanh hơn kinh nghiệm cùng sản phẩm.
Ưu tiên: từng xây chính sách đại lý hoặc cơ chế thưởng bán hàng. Đây là hai công cụ chính để điều khiển hành vi của cả đội.
Không đặt. Giới hạn tuổi, giới tính, ngoại hình hay "có quan hệ rộng". Nếu thật sự cần mạng lưới khách hàng ngành, ghi "đã làm việc trực tiếp với các nhà thầu hoặc đại lý trong ngành [tên ngành]" để đo được.
KPI gợi ý cho giám đốc kinh doanh
Gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp. Năm chỉ số dưới đây giữ được cân bằng giữa bán nhiều, bán có lãi và thu được tiền.
| Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|
| Doanh số thuần | Doanh thu sau chiết khấu và hàng trả lại, so với kế hoạch | Tháng, quý |
| Biên lãi gộp | Lãi gộp chia doanh số thuần, theo từng kênh | Tháng |
| Nợ quá hạn trên 30 ngày | Giá trị nợ quá hạn trên 30 ngày chia tổng công nợ phải thu | Tuần, tháng |
| Độ chính xác dự báo | Chênh lệch giữa dự báo chốt ngày 20 và doanh số thực tế tháng sau | Tháng |
| Khách hàng hoạt động | Số đại lý hoặc khách có đơn trong 90 ngày gần nhất | Quý |
| Giữ đội bán hàng | Số nhân viên kinh doanh nghỉ việc trong năm chia số bình quân | Năm |
Ví dụ: tháng 6 doanh số thuần đạt 18 tỷ, vượt kế hoạch 16 tỷ, nhưng biên lãi gộp giảm từ 22% xuống 17% vì chiết khấu cuối quý. Lãi gộp thực tế là 3,06 tỷ, thấp hơn mức 3,52 tỷ nếu bán đúng kế hoạch với biên cũ. Bán vượt doanh số mà công ty kém lãi hơn; KPI có biên lãi gộp sẽ lộ ra điều này.
Độ chính xác dự báo nên có trong KPI vì vận hành và tài chính dựa vào nó. Chênh trong khoảng 10% là chấp nhận được với phần lớn ngành phân phối.
Công ty nhỏ, công ty lớn, lỗi hay gặp và bản JD gọn
Ở công ty dưới 30 người, giám đốc kinh doanh thường tự giữ 30% đến 50% khách lớn và kiêm luôn marketing; JD phải ghi phần tự bán. Ở công ty trên 500 người, vị trí này thiên về chính sách, phân bổ nguồn lực và phát triển đội ngũ, doanh số cá nhân gần như không còn. Lỗi hay gặp: "đạt và vượt chỉ tiêu được giao" (không nói chỉ tiêu nào, đo thế nào); "mở rộng thị trường" (nên viết "mở thêm 15 đại lý hoạt động tại 3 tỉnh mới trong năm"); thiếu hạn mức giá. Bản gọn có thể chép:
- Chức danh: Giám đốc kinh doanh. Báo cáo: Tổng giám đốc. Quản lý: [số trưởng kênh, tổng số nhân viên].
- Mục đích: đạt doanh số, lãi gộp năm với công nợ thu đúng hạn, bằng đội bán hàng ổn định.
- Nhiệm vụ: lập kế hoạch năm theo kênh và quý; họp kinh doanh hằng tuần; báo cáo trước ngày [5]; chốt dự báo trước ngày [20]; rà giá và đại lý hằng quý.
- Quyền hạn: chiết khấu đến [7%]; hạn mức nợ một khách đến [1 tỷ]; ký hợp đồng khi được uỷ quyền đến [giá trị]; tuyển trong định biên.
- Yêu cầu: quản lý đội bán hàng qua cấp trung gian; chịu trách nhiệm doanh số và lãi gộp; đọc báo cáo tuổi nợ.
- KPI: doanh số thuần, biên lãi gộp, nợ quá hạn trên 30 ngày, độ chính xác dự báo, khách hoạt động, giữ đội bán hàng.
Câu hỏi thường gặp
Giám đốc kinh doanh khác trưởng phòng kinh doanh ở điểm nào?
Trưởng phòng kinh doanh thường quản lý một đội và một kênh, tập trung đạt doanh số. Giám đốc kinh doanh chịu trách nhiệm toàn bộ doanh số, lãi gộp và công nợ của công ty, quyết chính sách giá, đại lý và phân bổ nguồn lực giữa các kênh.
Có nên giao KPI công nợ cho giám đốc kinh doanh không?
Nên. Người quyết bán cho ai và cho nợ bao lâu là khối kinh doanh, nên nợ quá hạn phải nằm trong KPI của họ. Kế toán công nợ theo dõi và nhắc thu, nhưng không thể tự chịu trách nhiệm cho quyết định cho nợ.
Giám đốc kinh doanh có được tự quyết giá bán không?
Chỉ trong hạn mức chiết khấu được giao, thường ghi bằng phần trăm so với bảng giá. Bảng giá gốc và mức chiết khấu vượt hạn mức nên do tổng giám đốc duyệt, có ý kiến của tài chính về giá vốn.
Có cần ghi thời gian thử việc trong JD giám đốc kinh doanh không?
Không bắt buộc ghi trong JD, nhưng nên thống nhất trước. Bộ luật Lao động cho phép thử việc tối đa 180 ngày với người quản lý doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp, và tối đa 60 ngày với công việc cần trình độ từ cao đẳng trở lên.
Giám đốc kinh doanh có cần đi gặp khách trực tiếp không?
Có. Gặp khách lớn và đại lý chính cùng nhân viên giúp giám đốc kinh doanh nắm thị trường thật và kèm cặp đội ngũ. Ghi một con số cụ thể trong JD, ví dụ ít nhất hai buổi gặp khách mỗi tuần, để việc này không bị đẩy lùi vì họp nội bộ.
Nên đặt bao nhiêu KPI cho giám đốc kinh doanh?
Khoảng năm đến bảy chỉ số. Cần ít nhất một chỉ số doanh số, một chỉ số lãi, một chỉ số công nợ, một chỉ số dự báo và một chỉ số về đội ngũ. Thiếu một nhóm thì hành vi sẽ lệch về phía nhóm được đo.