DamNhiem.comĐảm Nhiệm
Cách viết JD và đặt KPI theo vị trí

Đặt KPI theo vị trí từ bản JD: từ nhiệm vụ ra chỉ số, cách đo và nguồn số liệu

Cách rút KPI (chỉ số hiệu suất) từ chính bản JD của từng vị trí: bốn bước chuyển nhiệm vụ thành chỉ số, ví dụ tính điểm, nguồn số liệu và lỗi hay gặp.

A Vietnamese supervisor seen from the side counting finished boxes on a pallet in a bright loading bay, clipboard tucked under arm, medium shot, morning sun streaming in

KPI theo vị trí nên rút thẳng từ phần nhiệm vụ trong JD: chọn ba đến năm nhóm việc chiếm nhiều thời gian hoặc gây hậu quả lớn nhất khi làm hỏng, đặt cho mỗi nhóm một chỉ số có cách đo, tần suất đo và người ghi số rõ ràng. Làm ngược lại, tức chọn KPI từ một danh sách có sẵn rồi gán cho vị trí, thường ra những chỉ số người làm không kiểm soát được hoặc không ai có số để đo.

Bài này chỉ bàn KPI gắn với từng vị trí qua bản JD, không bàn hệ thống KPI hay OKR của cả công ty. Phần dưới gồm bốn bước chuyển nhiệm vụ thành chỉ số, một ví dụ trọn vẹn cho vị trí điều phối đơn hàng, cách chọn số lượng và trọng số kèm ví dụ tính điểm, cách xác định nguồn số liệu, cách đặt chỉ số cho vị trí khó đo và mối liên hệ với quy chế đánh giá theo Bộ luật Lao động 2019. Các chỉ số trong bài là gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp.

Bốn bước chuyển nhiệm vụ trong JD thành chỉ số

Đặt bản JD lên bàn, đi lần lượt bốn bước. Toàn bộ mất khoảng một giờ cho một vị trí nếu JD đã viết nhiệm vụ rõ ràng.

  1. Chọn nhóm việc: đánh dấu ba đến năm nhóm việc trong JD theo hai tiêu chí, chiếm nhiều thời gian nhất hoặc gây thiệt hại lớn nhất nếu làm sai. Nhóm việc phụ không cần chỉ số riêng
  2. Hỏi "làm tốt nhóm việc này thì nhìn thấy gì": ví dụ với nhóm "đối chiếu công nợ", làm tốt là số dư khớp với khách và tiền thu về đúng hạn. Viết ra một hai kết quả nhìn thấy được
  3. Đổi kết quả thành con số có công thức: "số dư khớp" thành "tỷ lệ khách có biên bản xác nhận công nợ trong tháng"; ghi rõ tử số, mẫu số, kỳ đo
  4. Kiểm tra ba điều: người làm có kiểm soát được phần lớn kết quả không, đã có ai ghi sẵn số liệu này chưa, và đo có tốn quá nhiều công không. Vấp điều nào thì sửa chỉ số hoặc chọn chỉ số khác

Bước bốn quan trọng nhất và hay bị bỏ qua. Một chỉ số hay mà không có nguồn số liệu thì đến cuối tháng sẽ được điền bằng ước lượng, và khi đó người bị đánh giá có lý do chính đáng để không tin vào kết quả.

Ví dụ trọn vẹn: điều phối đơn hàng ở xưởng nội thất 50 người

JD của vị trí có bảy nhóm việc. Bốn nhóm được chọn để đặt chỉ số. Bảng là gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp.

Nhóm việc trong JDChỉ sốCách đoTần suấtAi ghi số
Lập và cập nhật lịch sản xuất theo đơnTỷ lệ đơn giao đúng ngày hẹnSố đơn giao đúng hoặc sớm hơn ngày hẹn chia tổng số đơn giao trong thángThángKho thành phẩm, theo phiếu giao
Kiểm thông số đơn trước khi đưa xuống xưởngSố đơn phải làm lại do sai thông tin đơnĐếm đơn có biên bản làm lại ghi nguyên nhân là sai thông số từ khâu điều phốiThángTổ trưởng sản xuất
Báo khách khi có thay đổi tiến độTỷ lệ thay đổi được báo trướcSố lần lùi ngày giao có báo khách trước ít nhất hai ngày chia tổng số lần lùi ngàyThángĐiều phối tự ghi, kinh doanh xác nhận
Cập nhật trạng thái đơn trên bảng theo dõiĐộ cập nhật của bảngKiểm ngẫu nhiên mười đơn mỗi tuần, đếm đơn có trạng thái khớp thực tếTuầnTrưởng phòng kế hoạch

Ba nhóm việc còn lại (lưu hồ sơ đơn, đặt vật tư phụ, hỗ trợ kiểm kê) không có chỉ số riêng. Chúng vẫn được đánh giá, nhưng bằng nhận xét của quản lý trong kỳ đánh giá chứ không bằng con số.

Chỉ số thứ hai đo theo số lần chứ không theo tỷ lệ, vì số đơn làm lại thường rất ít. Với con số nhỏ, đếm thẳng dễ hiểu hơn phần trăm.

Chọn bao nhiêu chỉ số và chia trọng số thế nào

Ba đến năm chỉ số cho một vị trí nhân viên là vừa. Ít hơn ba thì một chỉ số chiếm trọng số quá lớn, người làm dễ dồn sức vào đó và bỏ mặc phần còn lại. Nhiều hơn năm thì mỗi chỉ số chỉ còn vài phần trăm trọng số, không ai còn để ý, và việc thu số liệu cuối kỳ trở thành gánh nặng.

Trọng số nên phản ánh mức độ quan trọng, không phải độ dễ đo. Với ví dụ điều phối đơn hàng ở trên, có thể chia: giao đúng hẹn bốn mươi phần trăm, đơn làm lại do sai thông tin ba mươi phần trăm, báo trước thay đổi hai mươi phần trăm, độ cập nhật bảng mười phần trăm. Cách chấm đơn giản là đặt cho mỗi chỉ số một ngưỡng đạt và tính phần trăm hoàn thành, tối đa một trăm phần trăm cho mỗi chỉ số.

Ví dụ tính tháng 10: ngưỡng giao đúng hẹn là chín mươi phần trăm, thực tế đạt tám mươi mốt phần trăm, hoàn thành chín mươi phần trăm của ngưỡng. Ngưỡng đơn làm lại là không quá hai đơn, thực tế ba đơn, chấm năm mươi phần trăm theo thang công ty đã định trước. Báo trước thay đổi đạt đủ, một trăm phần trăm. Bảng cập nhật đạt đủ, một trăm phần trăm. Điểm tổng bằng 0,4 nhân 90 cộng 0,3 nhân 50 cộng 0,2 nhân 100 cộng 0,1 nhân 100, ra tám mươi mốt điểm.

Con số tám mươi mốt chỉ có ý nghĩa khi đi kèm câu chuyện: đơn làm lại tăng vì tháng đó có hai mẫu mới, thông số chưa chuẩn. Vì vậy phiếu đánh giá nên có một dòng nhận xét cho mỗi chỉ số không đạt.

Nguồn số liệu: tránh chỉ số không ai đo nổi

Ưu tiên số liệu đã có sẵn trong quy trình. Phiếu giao hàng, sổ quỹ, biên bản kiểm kê, nhật ký ca là những nơi số liệu tự sinh ra khi làm việc. Chỉ số dựa vào đó gần như không tốn thêm công đo.

Người ghi số không nên là người bị đánh giá, nếu có thể. Điều phối tự ghi số đơn giao đúng hẹn thì dễ bị nghi. Để kho thành phẩm ghi theo phiếu giao thì khách quan hơn. Khi buộc phải tự ghi, cần một người xác nhận.

Ghi rõ định nghĩa từng chữ trong công thức. "Đúng hẹn" là đúng ngày ghi trong hợp đồng hay ngày đã thống nhất lại sau khi khách đổi thiết kế? Không thống nhất trước thì cuối tháng sẽ tranh luận.

Đo thử một tháng trước khi áp dụng. Chạy chỉ số một tháng chỉ để xem số liệu có thu được không và con số thực tế nằm ở đâu, chưa dùng để đánh giá. Ngưỡng đạt nên đặt sau tháng thử này, không đặt theo cảm tính.

Chỉ số khảo sát nên ngắn. Nếu phải đo mức hài lòng của bộ phận khác, phiếu ba câu chấm thang năm điểm là đủ. Phiếu dài thì người chấm điền cho xong và con số mất giá trị.

Vị trí khó đo: hành chính, trợ lý, hỗ trợ nội bộ

Những vị trí làm việc phục vụ người khác thường bị cho là không đặt KPI được. Thật ra vẫn đo được nếu quay về phần nhiệm vụ trong JD.

  • Thời gian xử lý yêu cầu: từ lúc nhận yêu cầu tới lúc xong, lấy trung vị trong tháng; ví dụ yêu cầu cấp văn phòng phẩm xử lý trong một ngày làm việc
  • Tỷ lệ việc đúng hạn theo lịch cố định: gia hạn hợp đồng thuê, nộp hồ sơ định kỳ, chuẩn bị phòng họp; đếm số việc đúng hạn trên tổng việc đến hạn
  • Số lỗi bị phát hiện ở khâu sau: ví dụ số văn bản phải trả lại do sai thể thức, số lần đặt nhầm lịch
  • Phản hồi của người được phục vụ: phiếu ba câu mỗi quý gửi trưởng các bộ phận
  • Chi phí trong hạn mức: với vị trí giữ ngân sách mua sắm nhỏ, tỷ lệ chi tiêu trong hạn mức đã duyệt

Với trợ lý giám đốc, chỉ số nên gắn với các việc giao định kỳ như chuẩn bị tài liệu họp trước một ngày, theo dõi việc sau họp tới khi xong. Phần việc đột xuất đánh giá bằng nhận xét của người được hỗ trợ.

Lỗi hay gặp khi đặt KPI từ bản JD

Mỗi lỗi kèm cách sửa. Phần lớn lỗi đến từ việc đặt chỉ số trước rồi mới nhìn vào JD.

  • Giao chỉ số người làm không kiểm soát: giao "doanh thu cửa hàng" cho nhân viên thu ngân → thay bằng chỉ số trong tầm tay như chênh lệch tiền cuối ca, số hoá đơn huỷ không có lý do
  • Chỉ số không khớp nhiệm vụ: JD không có việc chăm sóc khách nhưng KPI có "mức hài lòng khách hàng" → hoặc thêm nhiệm vụ vào JD, hoặc bỏ chỉ số
  • Đo cái dễ đo thay vì cái quan trọng: đếm số cuộc gọi thay vì số khách hẹn gặp được → chọn chỉ số gần kết quả hơn, dù phải đo thủ công
  • Chỉ số đẩy người làm đi sai hướng: chỉ đo tốc độ xử lý yêu cầu khiến việc làm ẩu → luôn ghép một chỉ số tốc độ với một chỉ số chất lượng, như số việc phải làm lại
  • Đổi chỉ số giữa kỳ mà không báo: cuối quý mới thông báo chỉ số mới rồi áp cho cả quý → chỉ áp dụng từ kỳ sau, cập nhật JD và cho người lao động ký bản mới
  • Dùng cùng một bộ chỉ số cho mọi vị trí trong phòng: kế toán thuế và kế toán công nợ cùng một bảng KPI → mỗi vị trí rút chỉ số từ JD của chính nó, chỉ dùng chung chỉ số cấp phòng nếu có

Kiểm tra cuối cùng trước khi chốt: đưa bảng chỉ số cho người làm vị trí đó và hỏi họ có thể làm gì khác đi trong tuần tới để cải thiện từng con số. Chỉ số nào họ trả lời "không làm gì được" thì đó không phải chỉ số của vị trí này.

KPI trong JD và quy chế đánh giá theo Bộ luật Lao động 2019

Điểm a khoản 1 Điều 36 Bộ luật Lao động 2019 cho phép người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng khi người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc theo hợp đồng lao động, được xác định theo tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành công việc trong quy chế của người sử dụng lao động. Cũng điểm này quy định quy chế đánh giá do người sử dụng lao động ban hành nhưng phải tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở đối với nơi có tổ chức đó.

Ý nghĩa thực tế cho người viết JD: chỉ số trong JD là nguyên liệu, nhưng tiêu chí dùng để kết luận một người không hoàn thành công việc phải nằm trong quy chế đánh giá được ban hành đúng cách. Một bảng KPI chỉ nằm trong JD mà không có quy chế đi kèm thì dùng tốt cho việc giao mục tiêu và trao đổi hằng tháng, nhưng yếu khi cần làm căn cứ cho quyết định lớn.

Vì vậy khi đặt KPI cho từng vị trí, nên giữ cùng cách đo, cùng thang chấm với quy chế chung của công ty, và ghi trong JD một dòng dẫn chiếu "đánh giá theo quy chế đánh giá hiện hành của công ty". Khi chỉ số thay đổi, cập nhật JD và thông báo cho người lao động trước kỳ đánh giá, không áp chỉ số mới cho kỳ đã qua.

Câu hỏi thường gặp

Một vị trí nên có bao nhiêu KPI?

Ba đến năm chỉ số là vừa cho vị trí nhân viên. Ít hơn ba dễ khiến người làm dồn sức vào một con số; nhiều hơn năm thì trọng số mỗi chỉ số quá nhỏ và việc thu số liệu cuối kỳ tốn công hơn giá trị mang lại.

Có nên lấy KPI của vị trí tương tự ở công ty khác không?

Có thể tham khảo để có ý tưởng, nhưng chỉ số phải đi qua bước kiểm tra với JD của chính bạn: có gắn với nhóm việc thật không, người làm có kiểm soát được không, có nguồn số liệu không. Chỉ số không qua được ba câu này thì bỏ.

Ngưỡng đạt của KPI nên đặt thế nào?

Nên chạy thử một tháng để biết con số thực tế đang ở đâu, rồi đặt ngưỡng cao hơn một chút so với mức hiện tại. Đặt ngưỡng theo cảm tính trước khi có số liệu thường dẫn tới ngưỡng quá dễ hoặc không thể đạt.

Vị trí hành chính có cần KPI không?

Nên có, nhưng là chỉ số về thời gian xử lý yêu cầu, tỷ lệ việc định kỳ đúng hạn, số lỗi bị trả lại và phản hồi của các bộ phận được phục vụ. Những chỉ số này lấy từ chính nhiệm vụ trong JD hành chính.

KPI trong JD có đủ làm căn cứ chấm dứt hợp đồng không?

Theo điểm a khoản 1 Điều 36 Bộ luật Lao động 2019, căn cứ là tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành công việc trong quy chế của người sử dụng lao động. KPI trong JD nên khớp và dẫn chiếu tới quy chế đó; chỉ nằm trong JD thì căn cứ yếu.

Ai nên ghi số liệu cho KPI?

Tốt nhất là bộ phận khác hoặc hệ thống tự ghi trong quá trình làm việc, như kho ghi phiếu giao, kế toán ghi sổ quỹ. Nếu người làm buộc phải tự ghi, cần một người xác nhận để kết quả đánh giá được cả hai bên tin.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138