Nhân viên trade marketing (marketing tại kênh phân phối) chịu trách nhiệm làm cho sản phẩm được trưng bày đúng, có mặt đủ và được đẩy bán tại các điểm bán như đại lý, tạp hoá, siêu thị, bằng chương trình trưng bày, khuyến mại cho người bán và vật phẩm hỗ trợ bán hàng. Khác với marketing thương hiệu nói chuyện với người tiêu dùng qua quảng cáo, trade marketing làm việc với người bán lại và với cái kệ hàng nơi khách đưa ra quyết định cuối.
JD vị trí này cần ghi rõ ba thứ: chương trình nào do vị trí này thiết kế và theo dõi, tiền chương trình được quyết tới mức nào, và bằng chứng nào chứng minh một điểm bán đã đạt chuẩn. Tình huống trong bài là một công ty nước giải khát phân phối qua khoảng 1.200 điểm bán ở ba tỉnh, có đội bán hàng đi tuyến.
Vị trí này để làm gì, báo cáo và phối hợp
Mục đích. Tăng sản lượng bán ra tại điểm bán bằng cách làm cho hàng dễ thấy, dễ lấy và có lý do để người bán ưu tiên giới thiệu, với chi phí chương trình kiểm soát được và có bằng chứng.
Báo cáo cho. Trưởng phòng marketing hoặc trưởng bộ phận trade marketing ở công ty lớn. Ở công ty nhỏ, có nơi đặt vị trí này dưới giám đốc kinh doanh; JD nên ghi rõ một đầu mối duyệt để không bị hai người giao việc ngược nhau.
Phối hợp. Đội bán hàng đi tuyến và giám sát bán hàng (triển khai, chụp ảnh, thu cam kết), nhà phân phối (đối chiếu số lượng, trả thưởng), kế toán (quyết toán chi phí chương trình), thiết kế (vật phẩm trưng bày), kho (xuất vật phẩm).
Khác bán hàng ở đâu. Bán hàng chịu trách nhiệm đơn và công nợ; trade marketing chịu trách nhiệm chương trình và chuẩn tại điểm bán. Ghi ranh giới này giúp tránh việc người trade marketing bị giao chỉ tiêu doanh số của cả vùng.
Nhiệm vụ theo tần suất
Mỗi dòng có bằng chứng hoàn thành, vì việc ở điểm bán khó kiểm nếu không có ảnh, biên bản hay số liệu đi kèm.
| Tần suất | Việc | Bằng chứng hoàn thành |
|---|---|---|
| Hằng ngày | Xem ảnh trưng bày do đội bán hàng gửi về, đánh dấu điểm đạt và không đạt theo bộ tiêu chí | Bảng chấm ảnh cập nhật trong ngày |
| Hằng tuần | Đi kiểm tra thực tế 15–20 điểm bán chọn ngẫu nhiên, đối chiếu với ảnh đã gửi | Biên bản kiểm tra có ảnh tại chỗ |
| Hằng tuần | Theo dõi tồn vật phẩm hỗ trợ bán hàng (kệ, tủ, dù che, bảng giá trống) tại kho và nhà phân phối | Bảng tồn và đề xuất bổ sung |
| Hằng tháng | Đối chiếu số điểm đạt chuẩn với nhà phân phối, lập hồ sơ trả thưởng trưng bày | Hồ sơ trả thưởng trước ngày 10 |
| Hằng quý | Thiết kế chương trình quý sau: mục tiêu, điều kiện tham gia, mức thưởng, ngân sách; đánh giá chương trình vừa xong | Bản đề xuất và bản đánh giá |
| Khi phát sinh | Triển khai sản phẩm mới tại điểm bán, xử lý khiếu nại của điểm bán về thưởng, thu hồi vật phẩm khi điểm ngừng bán | Biên bản và danh sách điểm |
Tỷ lệ kiểm tra thực tế 15–20 điểm mỗi tuần là ví dụ; quan trọng là có kiểm chéo giữa ảnh gửi về và thực tế, vì đây là chỗ dễ phát sinh gian lận nhất trong chương trình trưng bày.
Vòng đời một chương trình trưng bày
Phần này cho người mới thấy đầy đủ việc của mình trong một chương trình, từ ý tưởng tới quyết toán.
- Đặt mục tiêu đo được: ví dụ 400 điểm bán trưng bày đủ 2 mặt kệ cho dòng sản phẩm mới trong quý.
- Viết điều kiện tham gia, tiêu chí đạt (vị trí, số mặt hàng, giá trưng bày), mức thưởng; tính ngân sách và trình duyệt.
- Chuẩn bị vật phẩm, tài liệu hướng dẫn cho đội bán hàng, mẫu cam kết với điểm bán.
- Đội bán hàng đăng ký điểm và thu cam kết; nhân viên trade marketing rà danh sách, loại điểm không đủ điều kiện.
- Theo dõi ảnh hằng ngày, kiểm tra thực tế hằng tuần, nhắc vùng có tỷ lệ đạt thấp.
- Cuối kỳ đối chiếu, lập hồ sơ trả thưởng chỉ cho điểm đạt; chuyển kế toán quyết toán.
- Đánh giá: sản lượng nhóm điểm tham gia so với nhóm không tham gia, chi phí trên mỗi thùng tăng thêm, bài học cho kỳ sau.
Bước cuối hay bị bỏ vì chương trình mới đã chờ sẵn. Không có so sánh giữa nhóm tham gia và nhóm không tham gia thì không biết tiền chương trình mua được thêm bao nhiêu sản lượng.
Quyền hạn theo loại quyết định
Trade marketing chi nhiều tiền nhỏ rải ra nhiều điểm, nên hạn mức phải rõ. Ví dụ dưới đây để tham khảo, bạn đặt theo quy chế chi của công ty.
| Quyết định | Tự quyết | Cần duyệt |
|---|---|---|
| Loại điểm bán không đạt tiêu chí khỏi danh sách trả thưởng | Có, kèm ảnh và biên bản | Không |
| Điều chuyển vật phẩm giữa các vùng | Trong tổng số đã cấp | Không |
| Thay đổi tiêu chí chương trình đang chạy | Không | Trưởng phòng |
| Chi phí chương trình | Trong ngân sách quý đã duyệt | Vượt ngân sách: giám đốc |
| Chọn nhà cung cấp vật phẩm | Đề xuất kèm ba báo giá | Trưởng phòng hoặc bộ phận mua hàng |
Quyền loại điểm không đạt là quyền quan trọng nhất; thiếu nó, chương trình trưng bày dễ thành khoản trả thưởng cho mọi điểm đăng ký, kể cả điểm không làm.
Ngược lại, nhân viên không nên có quyền tự đổi tiêu chí giữa chừng, dù với lý do thị trường khó. Đổi tiêu chí làm các điểm đã cố gắng đạt chuẩn cũ thấy bị đối xử không công bằng, và làm số liệu đầu kỳ, cuối kỳ không còn so được với nhau.
Yêu cầu bắt buộc và ưu tiên
Bắt buộc:
- Từng làm việc với kênh phân phối truyền thống hoặc siêu thị: bán hàng, giám sát hoặc trade marketing.
- Dùng bảng tính tốt để quản lý danh sách hàng trăm điểm bán, tính chi phí và tỷ lệ đạt.
- Viết được điều kiện chương trình rõ ràng, không để hai cách hiểu.
- Đi thị trường thường xuyên trong khu vực phụ trách; có phương tiện đi lại hoặc dùng phương tiện công ty cấp, ghi rõ trong JD.
- Ưu tiên: kinh nghiệm ngành hàng tiêu dùng nhanh; hiểu quy trình quyết toán chi phí với nhà phân phối; chụp ảnh trưng bày đúng chuẩn để làm mẫu.
Yêu cầu đi thị trường là yêu cầu về công việc; nên mô tả tần suất (ví dụ 3–4 ngày mỗi tuần) và phạm vi, không chuyển thành điều kiện về giới tính, tuổi hay quê quán. Việc ưu tiên người “thông thạo địa bàn” nên viết thành “đã từng làm việc với kênh phân phối ở khu vực tương tự”, đo bằng kinh nghiệm chứ không bằng nơi sinh.
KPI gợi ý cho trade marketing
Bảng dưới là gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp. Trộn chỉ số độ phủ, chất lượng trưng bày và hiệu quả chi phí.
| Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|
| Tỷ lệ điểm bán đạt chuẩn trưng bày | Số điểm đạt theo bộ tiêu chí chia cho số điểm tham gia, có kiểm tra thực tế | Hằng tháng |
| Độ phủ sản phẩm chủ lực | Số điểm có đủ các mã hàng chủ lực chia cho số điểm đang mua hàng | Hằng tháng |
| Chi phí chương trình trên sản lượng tăng thêm | Tổng chi phí chương trình chia cho phần sản lượng tăng của nhóm tham gia so với nhóm không tham gia | Hằng quý |
| Tỷ lệ sai lệch ảnh và thực tế | Số điểm kiểm tra thực tế không khớp ảnh chia cho số điểm được kiểm | Hằng tháng |
| Hồ sơ trả thưởng đúng hạn | Số kỳ trả thưởng nộp kế toán đúng hạn chia cho tổng kỳ | Hằng quý |
Ví dụ tính: chương trình quý chi 120 triệu đồng cho 400 điểm. Nhóm tham gia bán tăng trung bình 25 thùng mỗi điểm so với cùng kỳ, nhóm không tham gia tăng 10 thùng. Phần tăng thêm nhờ chương trình là 15 thùng mỗi điểm, tổng 6.000 thùng, chi phí 20 nghìn đồng trên mỗi thùng tăng thêm. Con số này đem so với lãi gộp mỗi thùng để quyết định có lặp lại chương trình hay không.
Công ty nhỏ, công ty lớn và lỗi hay gặp khi viết JD
Ở doanh nghiệp nhỏ bán qua vài chục đại lý, trade marketing thường là việc kiêm của giám sát bán hàng, chương trình đơn giản và trả thưởng theo hoá đơn. Khi tách vị trí riêng, JD nên tập trung vào bộ tiêu chí trưng bày và cách kiểm. Ở công ty lớn, trade marketing chia theo kênh (truyền thống, siêu thị, cửa hàng tiện lợi) hoặc theo vùng, có người phân tích dữ liệu bán ra và hệ thống chấm ảnh; JD nặng về thiết kế chương trình và đánh giá hiệu quả.
Lỗi hay gặp: “hỗ trợ đội bán hàng phát triển thị trường” nên đổi thành “thiết kế một chương trình trưng bày mỗi quý, kiểm tra thực tế 15–20 điểm mỗi tuần”; “quản lý POSM” nên đổi thành “theo dõi tồn vật phẩm tại kho và nhà phân phối hằng tuần, thu hồi vật phẩm tại điểm ngừng bán”; “chịu trách nhiệm doanh số khu vực” nên đổi thành “chịu trách nhiệm tỷ lệ điểm đạt chuẩn và chi phí trên sản lượng tăng thêm”.
Viết rõ như vậy giúp tách trade marketing khỏi bán hàng khi đánh giá cuối kỳ, và giúp người làm không bị kéo sang chạy đơn thay cho đội tuyến.
Bản JD trade marketing gọn
- Chức danh: Nhân viên trade marketing. Báo cáo: (trưởng phòng marketing). Phối hợp: bán hàng đi tuyến, nhà phân phối, kế toán, kho, thiết kế.
- Mục đích: hàng được trưng bày đúng chuẩn, có mặt đủ tại điểm bán, chi phí chương trình có bằng chứng và hiệu quả.
- Hằng ngày: chấm ảnh trưng bày theo bộ tiêu chí.
- Hằng tuần: kiểm tra thực tế (15–20) điểm; theo dõi tồn vật phẩm.
- Hằng tháng: đối chiếu điểm đạt với nhà phân phối; hồ sơ trả thưởng trước ngày 10.
- Hằng quý: thiết kế chương trình quý sau; đánh giá chương trình vừa xong.
- Khi phát sinh: triển khai sản phẩm mới; xử lý khiếu nại thưởng; thu hồi vật phẩm.
- Quyền hạn: loại điểm không đạt khỏi trả thưởng; điều chuyển vật phẩm; chi trong ngân sách quý.
- Bắt buộc: kinh nghiệm kênh phân phối; bảng tính; viết điều kiện chương trình rõ; đi thị trường (3–4) ngày mỗi tuần.
- KPI: tỷ lệ điểm đạt chuẩn, độ phủ sản phẩm chủ lực, chi phí trên sản lượng tăng thêm, sai lệch ảnh và thực tế.
Câu hỏi thường gặp
Trade marketing khác nhân viên kinh doanh thị trường ở điểm nào?
Nhân viên kinh doanh thị trường đi tuyến lấy đơn, chăm điểm bán và thu công nợ, chịu chỉ tiêu doanh số. Trade marketing thiết kế và theo dõi chương trình tại điểm bán, chịu trách nhiệm chuẩn trưng bày và hiệu quả chi phí chương trình, phối hợp qua đội đi tuyến để triển khai.
Có nên giao chỉ tiêu doanh số cho nhân viên trade marketing không?
Không nên làm chỉ tiêu chính vì doanh số còn phụ thuộc giá, hàng và đội bán. Nên đo phần sản lượng tăng thêm của nhóm điểm tham gia chương trình so với nhóm không tham gia, cùng tỷ lệ điểm đạt chuẩn, để gắn đúng phần việc của vị trí.
Làm sao chống gian lận trong chương trình trưng bày?
Kết hợp ảnh do đội bán hàng gửi với kiểm tra thực tế ngẫu nhiên hằng tuần, theo dõi tỷ lệ sai lệch giữa ảnh và thực tế theo từng người và từng vùng, và chỉ trả thưởng cho điểm đạt có bằng chứng. Quyền loại điểm không đạt cần ghi rõ trong JD.
Nhân viên trade marketing có phải đi thị trường nhiều không?
Thường có, vì phải kiểm tra thực tế và làm việc với nhà phân phối. JD nên ghi rõ số ngày đi thị trường dự kiến mỗi tuần, phạm vi khu vực và phương tiện đi lại, để người ứng tuyển cân nhắc trước, thay vì ghi chung chung là thường xuyên công tác.
POSM là gì và ai chịu trách nhiệm quản lý?
POSM là vật phẩm hỗ trợ bán hàng tại điểm bán như kệ, tủ, dù che, bảng giá trống, móc treo. Trade marketing thường chịu trách nhiệm đề xuất, phân bổ, theo dõi tồn và thu hồi; kho giữ hàng vật lý; đội bán hàng lắp đặt và chụp ảnh xác nhận tại điểm.