Chuyên viên PR (quan hệ công chúng) kiêm truyền thông nội bộ là người lo hai chiều thông tin của doanh nghiệp: ra ngoài, gồm báo chí, đối tác, cộng đồng nơi công ty hoạt động; và vào trong, gồm bản tin, thông báo, sự kiện cho nhân viên. JD vị trí này phải trả lời rõ ai được nói thay công ty, chuyên viên được tự gửi thông tin gì, khi nào phải chờ lãnh đạo duyệt, và đo kết quả bằng gì ngoài số bài báo.
Ở doanh nghiệp tầm trung, hai mảng này hay nằm chung một người vì cùng đòi hỏi viết tốt, nắm thông tin chính xác và giữ giọng nhất quán. Bài dùng tình huống một công ty sản xuất bao bì 300 người, có hai nhà máy, một văn phòng. Bạn sẽ có bảng việc chia hai cột đối ngoại và nội bộ, bảng phân quyền phát ngôn, các bước khi có sự cố và bản JD gọn.
Mục đích, báo cáo và phối hợp
Mục đích: giữ cho những gì công chúng và nhân viên biết về công ty là đúng, kịp thời và nhất quán. Với bên ngoài, đó là thông tin về sản phẩm mới, đầu tư, hoạt động cộng đồng, và cách công ty giải thích khi có sự cố. Với bên trong, đó là để công nhân ở nhà máy xa nhất cũng biết chính sách mới cùng lúc với nhân viên văn phòng, bằng cách họ đọc được.
Báo cáo cho: giám đốc hoặc trưởng phòng marketing tuỳ cơ cấu; với các việc liên quan tới phát ngôn, nên có đường báo cáo thẳng tới giám đốc. Phối hợp: nhân sự (chính sách, phúc lợi, sự kiện nội bộ), quản đốc các nhà máy (thông tin an toàn, ca kíp), pháp chế hoặc luật sư tư vấn (rà thông cáo nhạy cảm), marketing (lịch ra mắt sản phẩm), lễ tân và bảo vệ (khi phóng viên đến trực tiếp).
Vị trí này không phải người phát ngôn chính thức, trừ khi được giao bằng văn bản. JD nên ghi rõ: chuyên viên chuẩn bị nội dung, liên hệ, sắp xếp; người phát ngôn là giám đốc hoặc người được giám đốc uỷ quyền.
Nhiệm vụ theo tần suất: đối ngoại và nội bộ
Chia hai cột giúp nhìn thấy khối lượng mỗi mảng. Nếu một cột quá dày, đó là gợi ý cần tách vị trí.
| Tần suất | Truyền thông đối ngoại (PR) | Truyền thông nội bộ |
|---|---|---|
| Hằng ngày | Theo dõi tin trên báo và mạng xã hội có nhắc tới công ty hoặc ngành, báo lên khi có tin bất lợi | Đăng thông báo đã duyệt lên kênh nội bộ và bảng tin tại nhà máy; trả lời câu hỏi của nhân viên về thông báo |
| Hằng tuần | Cập nhật danh sách liên hệ báo chí, đối tác; chuẩn bị tư liệu cho hoạt động sắp tới | Gửi bản tin tuần ngắn: việc mới, người mới, nhắc an toàn, lịch sự kiện |
| Hằng tháng | Viết một đến hai thông cáo hoặc bài giới thiệu khi có sự kiện thật; tổng hợp tin đã đăng về công ty | Bản tin tháng; khảo sát nhanh mức độ nhân viên nắm thông tin; hỗ trợ nhân sự tổ chức sinh nhật, khen thưởng |
| Khi phát sinh | Tổ chức họp báo, tiếp đoàn tham quan, xử lý câu hỏi của phóng viên theo phân quyền | Truyền thông thay đổi lớn: tái cơ cấu, chính sách mới, sự cố an toàn; tổ chức gặp mặt cuối năm |
Với nhà máy có công nhân không dùng máy tính, truyền thông nội bộ cần thêm kênh trực tiếp: bảng tin giấy, loa phát thanh giờ nghỉ, tổ trưởng phổ biến đầu ca. JD nên ghi chuyên viên chịu trách nhiệm soạn nội dung ngắn cho tổ trưởng đọc, không chỉ gửi thư điện tử.
Quyền hạn: phân quyền phát ngôn và gửi thông tin
Phần này cần có trong mọi JD PR. Bảng là ví dụ, bạn điều chỉnh theo quy chế của công ty.
| Việc | Chuyên viên tự làm | Cần duyệt hoặc người khác làm |
|---|---|---|
| Gửi tư liệu đã công bố (giới thiệu công ty, ảnh sản phẩm) cho phóng viên | Được | Không cần |
| Gửi thông cáo mới | Soạn và đề xuất danh sách gửi | Giám đốc duyệt nội dung; pháp chế rà nếu có số liệu, cam kết |
| Trả lời phỏng vấn, nêu quan điểm của công ty | Không | Người phát ngôn hoặc người được uỷ quyền |
| Đăng thông báo nội bộ về chính sách | Biên tập cho dễ đọc | Nhân sự và giám đốc duyệt nội dung gốc |
| Đăng tin vui nội bộ: khen thưởng, sinh nhật, người mới | Được, theo lịch | Không cần, trừ thông tin cá nhân phải có đồng ý |
| Từ chối hoặc hẹn lại phóng viên | Được, theo câu mẫu | Báo giám đốc trong ngày |
Câu mẫu khi chưa có thông tin chính thức nên được duyệt sẵn, ví dụ công ty đang tìm hiểu sự việc và sẽ có thông tin chính thức trong thời gian sớm nhất. Có câu này, chuyên viên không bị đặt vào thế phải tự nói khi bị hỏi dồn.
Khi có sự cố: các bước nên ghi trong JD
Sự cố có thể là tai nạn lao động, sản phẩm lỗi, tin sai lan trên mạng. JD chỉ cần ghi phần việc của chuyên viên, chi tiết nằm trong kịch bản riêng của công ty.
- Báo giám đốc trong 30 phút từ khi biết tin, kèm những gì đã xác nhận và chưa xác nhận.
- Gom thông tin chính xác từ bộ phận liên quan, ghi theo thứ tự thời gian, không suy đoán.
- Soạn thông tin nội bộ trước để nhân viên không biết tin qua mạng xã hội, gửi sau khi giám đốc duyệt.
- Soạn thông tin đối ngoại theo hướng giám đốc quyết, chuyển pháp chế rà khi có yếu tố trách nhiệm pháp lý.
- Trả lời phóng viên bằng câu mẫu đã duyệt cho tới khi có thông tin chính thức; ghi lại mọi cuộc liên hệ.
- Sau sự cố: viết bản rút kinh nghiệm một trang, đề xuất sửa kịch bản.
Nếu công ty có tổ chức đại diện người lao động, nên ghi thêm bước thông tin cho tổ chức này với các sự cố liên quan tới người lao động, để thông tin nội bộ đi đúng kênh.
Yêu cầu bắt buộc và ưu tiên
Bắt buộc: viết thông cáo, bản tin rõ ràng, đúng sự thật. Có bài mẫu đã công bố. Thông cáo tốt trả lời được ai, làm gì, khi nào, ở đâu, vì sao trong đoạn đầu.
Bắt buộc: giữ kín thông tin chưa công bố. Vị trí này biết trước chính sách, tái cơ cấu, kết quả kinh doanh. Nên có cam kết bảo mật kèm JD.
Bắt buộc: tổ chức được sự kiện quy mô vài trăm người. Lập kế hoạch, dự toán, phân công, chạy chương trình, xử lý phát sinh.
Ưu tiên: kinh nghiệm làm báo hoặc làm việc với báo chí. Hiểu nhịp làm việc của toà soạn giúp liên hệ đúng lúc, đúng người.
Ưu tiên: biết chụp ảnh sự kiện, dựng video ngắn. Giúp bản tin nội bộ có hình thật mà không phải thuê ngoài mỗi lần.
Ưu tiên: ngoại ngữ. Khi công ty có đối tác hoặc lãnh đạo nước ngoài, ghi rõ ngôn ngữ và mức dùng: viết thư, dịch thông cáo hay phiên dịch tại sự kiện.
KPI gợi ý cho PR và truyền thông nội bộ
Số bài báo nhắc tên công ty là chỉ số dễ đếm nhưng dễ dẫn tới chuyện mua bài. Bộ dưới đây là gợi ý, chỉnh theo doanh nghiệp.
| Chỉ số | Cách đo | Tần suất |
|---|---|---|
| Tin đăng có thông tin đúng | Tỷ lệ bài viết về công ty không phải đính chính sau khi đăng | Hằng quý |
| Thời gian báo tin bất lợi | Từ lúc tin xuất hiện tới lúc báo giám đốc, theo nhật ký theo dõi | Mỗi lần phát sinh |
| Mức nhân viên nắm thông tin chính | Khảo sát nhanh 3 câu sau mỗi thông báo lớn, tỷ lệ trả lời đúng | Hằng quý |
| Bản tin đúng lịch | Số bản tin phát đúng hạn chia cho số bản tin trong kế hoạch | Hằng tháng |
| Sự kiện nội bộ trong dự toán | Chi thực tế so với dự toán duyệt, kèm đánh giá của người tham dự | Mỗi sự kiện |
Chỉ số “mức nhân viên nắm thông tin” đặc biệt hữu ích với nhà máy nhiều ca: nếu ca đêm trả lời đúng thấp hơn hẳn ca ngày, kênh truyền tin cho ca đêm đang có vấn đề.
Công ty nhỏ, công ty lớn và lỗi hay gặp khi viết JD vị trí này
Ở công ty nhỏ, PR và nội bộ thường là việc của trợ lý giám đốc hoặc nhân sự tổng hợp; tách thành vị trí riêng khi công ty có từ vài trăm người hoặc thường xuyên được báo chí quan tâm. Ở tập đoàn, hai mảng tách hẳn, mỗi mảng có quy chế phát ngôn, kênh riêng và người phụ trách từng đơn vị thành viên.
Lỗi hay gặp: “xây dựng hình ảnh công ty trên truyền thông” nên đổi thành “mỗi tháng đề xuất 1–2 câu chuyện có thật để giới thiệu với báo chí, có số liệu đã xác nhận”; “gắn kết nội bộ” nên đổi thành “bản tin tuần, bản tin tháng, ba sự kiện nội bộ mỗi năm trong dự toán”; “xử lý khủng hoảng” nên đổi thành “báo giám đốc trong 30 phút và thực hiện phần việc theo kịch bản sự cố”.
Một lỗi nữa là gộp “phát ngôn” vào JD chuyên viên mà không có văn bản uỷ quyền. Khi có chuyện, người làm hoặc nói quá phạm vi, hoặc im lặng vì sợ sai; cả hai đều bất lợi cho công ty.
Bản JD PR và truyền thông nội bộ gọn
Chép và thay phần trong ngoặc theo quy chế của công ty bạn.
- Chức danh: Chuyên viên PR và truyền thông nội bộ. Báo cáo: (giám đốc). Phối hợp: nhân sự, quản đốc nhà máy, pháp chế, marketing.
- Mục đích: giữ thông tin ra ngoài và vào trong đúng, kịp thời, nhất quán.
- Hằng ngày: theo dõi tin nhắc tới công ty, báo tin bất lợi; đăng thông báo nội bộ đã duyệt.
- Hằng tuần: bản tin tuần; cập nhật danh sách liên hệ báo chí, đối tác.
- Hằng tháng: (1–2) thông cáo khi có sự kiện thật; bản tin tháng; khảo sát nhanh mức nắm thông tin.
- Khi phát sinh: họp báo, tiếp đoàn; thực hiện phần việc trong kịch bản sự cố; sự kiện nội bộ lớn.
- Quyền hạn: gửi tư liệu đã công bố; đăng tin vui nội bộ theo lịch; từ chối, hẹn lại phóng viên bằng câu mẫu; không phát ngôn quan điểm của công ty.
- Bắt buộc: viết thông cáo, bản tin đúng sự thật; giữ bảo mật thông tin chưa công bố; tổ chức sự kiện vài trăm người.
- Ưu tiên: từng làm việc với báo chí; chụp ảnh, dựng video ngắn; (ngoại ngữ, ghi rõ mức dùng).
- KPI: tin đăng có thông tin đúng, thời gian báo tin bất lợi, mức nhân viên nắm thông tin chính, bản tin đúng lịch, sự kiện trong dự toán.
Câu hỏi thường gặp
Chuyên viên PR có phải là người phát ngôn của công ty không?
Thường không. Người phát ngôn là giám đốc hoặc người được giám đốc uỷ quyền bằng văn bản. Chuyên viên PR chuẩn bị nội dung, sắp xếp liên hệ, trả lời bằng câu mẫu đã duyệt khi chưa có thông tin chính thức và báo lên trong ngày.
Có nên đặt KPI số bài báo cho chuyên viên PR không?
Không nên làm chỉ số chính, vì dễ dẫn tới mua bài hoặc đưa tin không có giá trị. Nên đo độ chính xác của tin đã đăng, tốc độ báo tin bất lợi và chất lượng câu chuyện đề xuất. Số bài có thể theo dõi để tham khảo.
Truyền thông nội bộ ở nhà máy khác văn phòng thế nào?
Nhà máy có nhiều người không dùng máy tính và làm theo ca, nên cần kênh trực tiếp như bảng tin, loa giờ nghỉ, tổ trưởng phổ biến đầu ca. Nội dung phải ngắn, rõ, đọc to được. Đo bằng khảo sát nhanh theo từng ca để biết thông tin có tới nơi không.
Khi phóng viên gọi hỏi về sự cố thì chuyên viên nên làm gì?
Ghi lại tên, cơ quan, câu hỏi và hạn cần trả lời, dùng câu mẫu đã duyệt rằng công ty đang tìm hiểu và sẽ có thông tin chính thức, rồi báo giám đốc ngay. Không tự nêu nguyên nhân hay quan điểm khi chưa có chỉ đạo.
Khi nào nên tách PR và truyền thông nội bộ thành hai vị trí?
Khi một trong hai cột nhiệm vụ chiếm phần lớn thời gian liên tục nhiều tháng, hoặc công ty có nhiều cơ sở với hàng nghìn nhân viên. Lúc đó truyền thông nội bộ thường chuyển về gần phòng nhân sự, còn PR ở lại với marketing hoặc ban giám đốc.